Την αγωνία τους για την επικείμενη καταστροφή με την απόσπασή τους των Αρχαιοτήτων Σταθμού Βενιζέλου Μετρό Θεσσαλονίκης εξέφρασαν σε μακροσκελή επιστολή τους οι προς τον πρωθυπουργό διακεκριμένοι Έλληνες της διασποράς.
Όπως τονίζουν «η διατήρηση των αρχαιοτήτων στην αρχική
τους θέση και συνάδει με την υποχρέωση του ελληνικού κράτους να διαφυλάσσει την
πολιτιστική κληρονομιά – στην περίπτωση αυτή πρόκειται για πολιτιστική
κληρονομιά όχι μόνο ελληνικών αλλά πανευρωπαϊκών και παγκοσμίων διαστάσεων -
αλλά και είναι τελικά η πιο ευεργετική».
«Όσον αφορά το τουριστικό, οικονομικό, πολιτιστικό και
υπαρξιακό μέλλον της Θεσσαλονίκης, η διατήρηση των αρχαιοτήτων στην αρχική τους
θέση είναι η μόνη σωστή λύση» τονίζουν.
Μεταξύ άλλων επισημαίνουν ότι τα ευρήματα της
Θεσσαλονίκης πρέπει να χαιρετισθούν ως μια άνευ προηγουμένου ευκαιρία να
τιμηθούν και να αναδειχθούν οι δυνατότητες της σύγχρονης ελληνικής αρχαιολογίας
και τεχνολογίας.
Παράλληλα κατηγορούν τις αρμόδιες αρχές που παρουσιάζουν
τη «διατήρησή τους επί τόπου παρουσιάζεται ως μια πολυτέλεια που δεν μπορεί να
αντέξει το ελληνικό κράτος».
Την ανοικτή επιστολή υπογράφουν κορυφαίες προσωπικότητες
των γραμμάτων και τεχνών από την Αμερική, την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο.
Αρχαιότητες Βενιζέλου: Ανοικτή Επιστολή Διεθνών
Προσωπικοτήτων προς τον Πρωθυπουργό
«Ως Έλληνες της διασποράς, φιλέλληνες και μελετητές του
αρχαίου και βυζαντινού πολιτισμού, εκφράζουμε την απογοήτευσή μας για τις
πρόσφατες εξελίξεις που θέτουν σε κίνδυνο τα σημαντικά ευρήματα της
υστερορωμαϊκής και βυζαντινής Θεσσαλονίκης, τα οποία ήρθαν στο φως κατά την
κατασκευή του μετρό της πόλης. Συγκαταλέγονται στα εντυπωσιακότερα ευρήματα
αυτών των περιόδων, οπουδήποτε στον κόσμο, από την εποχή που η αρχαιολογία
αναδύθηκε ως σύγχρονο επιστημονικό αντικείμενο. Η σχεδόν άθικτη οδική αρτηρία
που ανακαλύφθηκε είναι η καρδιά της πρωτεύουσας της Ύστερης Αρχαιότητας και δεύτερης
σε σημασία πόλης του Βυζαντίου, όπως διαμορφώθηκε από τον 4ο έως τον 12ο αιώνα.
Δεν είναι γνωστό από οπουδήποτε αλλού κάτι ανάλογης σπουδαιότητας, ούτε σε
εδαφική και χρονική έκταση, ούτε σε σημασία για τον αστικό ιστό μιας πόλης.
Είναι τέτοια η σπουδαιότητα αυτού του ευρήματος που η πόλη της Θεσσαλονίκης να
μπορεί να διεκδικήσει την ιδιότητα του εξαιρετικού χώρου παγκόσμιας κληρονομιάς
της ΟΥΝΕΣΚΟ (ως η μεγαλύτερη και καλύτερα διατηρημένη πόλη που σώζεται από την
ύστερη αρχαιότητα και τη βυζαντινή περίοδο οπουδήποτε στον κόσμο) και να
αναπτυχθεί ως τουριστικός προορισμός πρώτης τάξεως.
Αν και η διατήρηση του αρχαιολογικού συγκροτήματος της
Βενιζέλου στη θέση του είναι και πρέπουσα και τεχνολογικά εφικτή, η
κατασκευαστική εταιρεία του μετρό προτιμά να το αποσυναρμολογήσει σε κομμάτια,
να τα μεταφέρει προσωρινά σε αποθήκη εκτός της πόλης και να τα ανατοποθετήσει
μετά το κατασκευή του σταθμού. Αυτή η διαδικασία και καταστρέφει τα υποκείμενα
αρχαιολογικά στρώματα και εκθέτει τα ευρήματα σε κίνδυνο· επιπλέον, έχει
αποδειχθεί αποτυχημένη στην πράξη. Ευρήματα εξαιρετικής σημασίας της ίδιας
περιόδου στον σταθμό κοντά στην πλατεία της Αγίας Σοφίας αποσυναρμολογήθηκαν
και μεταφέρθηκαν σε αποθήκη έξω από την πόλη. Ωστόσο, η προσπάθεια επαναφοράς
τους στην αρχική τους θέση μετά την ολοκλήρωση των έργων του μετρό ήταν
ανεπιτυχής, καθώς δεν μπορούσαν πλέον να χωρέσουν στον χώρο από τον οποίο είχαν
εξαχθεί. Αυτή η διαδικασία απειλεί την αυθεντικότητα αυτού του μοναδικού
συγκροτήματος μνημείων, κάτι που αποτελεί ένα από τα κριτήρια της UNESCO για την απονομή του χαρακτηρισμού
«Χώρος Παγκόσμιας Κληρονομιάς».
Για τους παραπάνω λόγους, ελληνικά πολιτιστικά ιδρυμάτα
κινήθηκε δικαστικά προκειμένου να αποτρέψουν την καταστροφή. Η υπόθεση κρίθηκε
πρόσφατα από το Συμβούλιο της Επικρατείας που αποφάσισε, με οριακή πλειοψηφία
μιας ψήφου (13-12) ότι δεν είναι παράνομο να αποσυναρμολογηθούν τα ευρήματα του
σταθμού Βενιζέλου προκειμένου να ολοκληρωθεί γρήγορα η κατασκευή. Αυτή η
απόφαση έδωσε προτεραιότητα στη γρήγορη λύση παρά στη διατήρηση των
αρχαιολογικών ευρημάτων στη θέση τους. Η διαφορά μίας ψήφου δείχνει ξεκάθαρα
ότι δεν είναι σαφές τι προσφέρει μεγαλύτερα πλεονεκτήματα.
Πιστεύουμε ότι η διατήρηση των αρχαιοτήτων στην αρχική
τους θέση και συνάδει με την υποχρέωση του ελληνικού κράτους να διαφυλάσσει την
πολιτιστική κληρονομιά – στην περίπτωση αυτή πρόκειται για πολιτιστική
κληρονομιά όχι μόνο ελληνικών αλλά πανευρωπαϊκών και παγκοσμίων διαστάσεων -
αλλά και είναι τελικά η πιο ευεργετική. Όσον αφορά το τουριστικό, οικονομικό, πολιτιστικό
και υπαρξιακό μέλλον της Θεσσαλονίκης, η διατήρηση των αρχαιοτήτων στην αρχική
τους θέση είναι η μόνη σωστή λύση. Τα ευρήματα της Θεσσαλονίκης πρέπει να
χαιρετισθούν ως μια άνευ προηγουμένου ευκαιρία να τιμηθούν και να αναδειχθούν
οι δυνατότητες της σύγχρονης ελληνικής αρχαιολογίας και τεχνολογίας. Αντ᾿
αυτού, η διατήρησή τους επί τόπου παρουσιάζεται ως μια πολυτέλεια που δεν
μπορεί να αντέξει το ελληνικό κράτος. Σε συνδυασμό με τα 15 μνημεία που έχουν
ήδη χαρακτηριστεί μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ η Θεσσαλονίκη
μπορεί να χρησιμοποιήσει τα άνευ προηγουμένου ευρήματα ως βάση κατάρτισης ενός
γενικότερου σχεδίου που θα την καταστήσει βασικό τουριστικό προορισμό,
εξασφαλίζοντας οικονομική ευημερία. Σας εκλιπαρούμε να παρέμβετε προκειμένου να
αποτρέψετε την αποδόμηση αυτής της μοναδικής πολιτιστικής κληρονομιάς και την
έκθεσή της σε κίνδυνο. Στα πλαίσια της βυζαντινής αρχαιολογίας, τα συγκεκριμένα
μνημεία είναι τόσο μοναδικά που ο εκτοπισμός ή η καταστροφή τους θα ήταν
καταστροφή ισοδύναμη με τον βομβαρδισμό του Παρθενώνα από τον Francesco Morosini το 1687.
Υπάρχουν εφαρμόσιμα σχέδια που επιτρέπουν στους
Θεσσαλονικείς να απολαύσουν τα πλεονεκτήματα του μετρό χωρίς να στερηθούν ένα
από τα πιο σημαντικά τεκμήρια της αδιάλειπτης συνέχειας του αστικού βίου στην
πόλη τους επί 24 αιώνες. Είναι ώρα αυτά τα σχέδια να υλοποιηθούν».
Η συλλογή υπογραφών
Panagiotis Agapitos, Professor of Byzantine Literature, University of Cyprus
Suzanne Akbari, Professor of Medieval Studies,
Institute for Advanced Study, Princeton
Michael Alram, Director of the Coin Cabinet
of the Vienna Museum of Art; Vice President of the Austrian Academy of Sciences
Dimiter Angelov, Dumbarton Oaks Professor
of Byzantine History; Faculty Affiliate of the Department of Classics, Harvard
University
Roderick Beaton, Koraes Professor of Modern
Greek and Byzantine History, Language and Literature Emeritus, King’s College
London; Fellow of the British Academy; Commander of the Order of Honor of the
Hellenic Republic
Roger
Bagnall, Professor of Ancient History Emeritus and Leon Levy Director Emeritus,
Institute for the Study of the Ancient World/New York University; Member of the
American Academy of Arts and Sciences; Member of the American Philosophical
Society
Glen Bowersock, Professor of Ancient
History Emeritus, Institute for Advanced Study, Princeton; Member of the
American Academy of Arts and Sciences; Member of the American Philosophical
Society; Foreign Member of the National Academy of the Lincei; Doctor honoris
causa of the University of Athens; Knight of the Legion of Honor
Amelia Brown, Senior Lecturer in Greek
History and Language; Chair of the Australian National Committee on Byzantine
Studies; University of Queensland
Peter Brown, Rollins Professor of History
Emeritus, Princeton University; Member of the American Academy of Arts and
Sciences; Doctor honoris causa of the University of Thessaloniki; Knight of the
Order of Arts and Letters
Leslie Brubaker, Professor of Byzantine
Art, University of Birmingham; Director of the Center of Byzantine, Ottoman,
and Modern Greek Studies; Chair of the Society for the Promotion of Byzantine
Studies
Dame Averil Cameron, Professor of Late
Antique and Byzantine History Emerita, University of Oxford; former Warden of
Kable College; Fellow of the British Academy; Dame Commander of the Order of
the British Empire
Paul Cartledge, A.G. Leventis Professor of
Greek Culture, Cambridge University; Member of the British Committee for the
Reunification of the Parthenon Marbles; Gold Cross of the Order of Honor of the
Hellenic Republic; honorary citizen of Sparta
Angelos Chaniotis, Professor of Ancient
History and Classics, Institute for Advanced Study, Princeton; Doctor honoris
causa of the University of the Thessaloniki; Corresponding Member of the
Academy of Athens; Commander of the Order of Phoenix of the Hellenic Republic
John Duffy, Dumbarton Oaks Professor of
Byzantine Philology and Literature Emeritus, Harvard University
Denis Feissel, Director of Studies, École
Pratique des Hautes Études; Corresponding Member of the Académie des
Inscriptions et Belles Lettres; Member of the Academia Europea
Cornell Fleischer, Kanuni Suleyman
Professor of Ottman and Modern Turkish Studies, University of Chicago
Takashi Fujii, Associate Professor of
Ancient History, Graduate School of Letters, Kyoto University
Vincent Gabrielsen, Professor of Ancient
History Emeritus, University of Copenhagen; Member of the Royal Danish Academy
Thomas W. Gallant, Nicholas Family Endowed
Chair in Modern Greek History, Distinguished Professor of History and
Archaeology, University of California, San Diego
Patrick Geary, Mellon Professor of Western
Medieval History Emeritus, Institute for Advanced Study, Princeton; Member of
the American Academy of Arts and Sciences
Sharon Gerstel, Professor of Byzantine Art
and Archeology, University of California at Los Angeles; George P. Kolovos
family Centennial term Chair in Hellenic studies; Commander of the Order of the
Phoenix of the Hellenic Republic
Molly Green, Professor of History and
Hellenic Studies; Director of the Program in Hellenic Studies, Princeton
University
John Haldon, President of the International
Association of Byzantine Studies; Professor of Byzantine History and Hellenic
Studies Emeritus, Shelby Cullom Davis '30 Professor of European History
Emeritus, Princeton University; Corresponding Member of the Austrian Academy of
Sciences
Olivier Henry, Professor of Ancient
History, University of Lyon-2
Judith Herrin, Professor of Late Antique
and Byzantine Studies Emerita, King’s College London; Member of the British
Committee for the Reunification of the Parthenon Marbles; Golden Cross of the
Order of Honor of the Hellenic Republic
Christopher P. Jones, George Martin Lane
Professor of the Classics and of History Emeritus, Harvard University; Member
of the American Academy of Arts and Sciences; Member of the American
Philosophical Society; Foreign member of the Académie des Inscriptions et Belles
Lettres
Mika Kajava, Professor of Greek Language
and Literature, University of Helsinki; former Director of the Finnish
Institute in Rome
Ioli Kalavrezou, Dumbarton Oaks Professor
of Byzantine Art, Harvard University
Vrasidas Karalis, Sir Nicholas Laurantus
Professor of Modern Greek, University of Sydney
Edmund Keeley, Charles Barnwell Straut
Class of 1923 Professor of English Emeritus, Princeton University; Doctor
honoris causa of the University of Athens; Commander of the Order of the Phoenix
of the Hellenic Republic
Young Richard Kim, Associate Professor and
Head of Classics and Mediterranean Studies, University of Illinois at Chicago
Christos Kyriakakis, Associate Professor of
Electrical and Computer Engineering, University of Southern California
Thomas W. Laqueur, Helen Fawcett
Distinguished Professor of History Emeritus and Professor in the Graduate
School, University of California, Berkeley; Member of the American
Philosophical Society
AnneMarie Luijendijk, Professor of Religion
and Head of First College, Princeton University
Peter Mackridge, Professor of Modern Greek
Emeritus, University of Oxford; Doctor honoris causa of the University of
Athens
Christoph Markschies, President of the
Berlin-Brandenburg Academy of Sciences; Professor of Patristic Studies,
Humboldt University, Berlin; former President of the Humboldt University,
Berlin; Order of Merit of the Federal Republic of Germany
Thomas F. Mathews, John Langeloth Loeb
Professor of the History of Art Emeritus, Institute of Fine Arts, New York
University
Maria Mavroudi, Professor of Byzantine
Ηistory, Classics, and Near Eastern Studies, University of California,
Berkeley; MacArthur Fellow Class of 2004
Mark Mazower, Ira D. Wallach Professor of
History, Columbia University; Director of the Heyman Center for the Humanities
Ioannis Mylonopoulos, Associate Professor
of Ancient Greek Art, Architecture and Archaeology, Columbia University;
Director of the Program in Hellenic Studies
Greg Nagy, Francis Jones Professor of Greek
Literature, Harvard University; Director of the Center for Hellenic Studies;
Foreign Member of the Academy of Athens; Commander of the Order of Honor of the
Hellenic Republic
Alexander Nehamas, Edmund N. Carpenter II
Class of 1943 Professor in the Humanities, Professor of Philosophy and
Comparative Literature, Princeton University; Member of the Academy of Athens;
Member of the American Academy of Arts and Sciences; Member of the American
Philosophical Society
Robert S. Nelson, Robert Lehman Professor
in the History of Art, Yale University
Alexander Nikolov, Professor of Medieval
History, Sofia University; Chair of the Bulgarian National Committee of
Byzantine Studies
Ingela Nilsson, Professor of Greek, University
of Uppsala; President of the Swedish Committee of Byzantine Studies
Robert Ousterhout, Professor of History of
Art Emeritus, University of Pennsylvania
Bernhard Palme, Professor of Papyrology,
University of Vienna; Member of the Austrian Academy of Sciences; Doctor
honoris causa of the University of Athens
Maria Pantelia, Irvine, Professor of
Classics, University of California; Director of the Thesaurus Linguae Graecae
Christos Papadimitriou, Donovan Family
Professor of Computer Science, Columbia University; Member of the National
Academy of Sciences; Gödel Prize
Herrmann Partzinger, President of the
Prussian Cultural Heritage Foundation; President of Europa Nostra; Member of
the American Philosophical Society; Honorary Member of the American Academy of
Arts and Sciences; Great Cross of Merit with Star of Merit of the Federal
Republic of Germany; Member of the Order of Merit of the Federal Republic of
Germany; Order of Friendship of the Russian Federation
Bissera Pentcheva, Professor of Medieval
Art, Stanford University
Walter Pohl, Professor of Medieval History;
Member of the Austrian Academy of Sciences, University of Vienna
Nicholas Purcell, Camden Professor of
Ancient History, University of Oxford; Fellow of the British Academy
Claudia Rapp, Professor of Byzantine
Studies, University of Vienna; Fellow of the British Academy; President of the
Austrian Association of Byzantine Studies
Antonio Rigo, Professor of Byzantine
Philology and History of Byzantine Christianity, Ca'Foscari University of
Venice; President of the Italian National Committee of Byzantine Studies
Christian Robin, Director of Research for
Ancient Semitic Studies Emeritus, École Pratique des Hautes Études; Knight of
the Legion of Honor; Member of the Académie des Inscriptions et Belles Lettres;
Commander of the Order of Culture and Arts of the Republic of Yemen
Bernd Schneidmüller, Professor of Medieval
History, University of Heidelberg; President of the Heidelberg Academy of
Sciences
R.R.R. Smith, Lincoln Professor of
Classical Archaeology and Art, University of Oxford; Fellow of the British
Academy
Jean-Michel Spieser, Professor of Early
Christian and Byzantine Archaeology Emeritus, University of Fribourg
Ronald Stroud, Klio Distinguished Professor
of Classical Languages and Literature Emeritus, University of California,
Berkeley; former Dean of the Faculty of Letters
Guy Stroumsa, Professor of the Study of the
Abrahamic Religions Emeritus, University of Oxford; Martin Buber Professor of
Comparative Religion Emeritus, Hebrew University of Jerusalem; Member of the
Israel Academy of Sciences and Humanities
Sarah Stroumsa, Alice and Jack Ormut
Professor of Arabic Studies Emerita, Hebrew University of Jerusalem; Rector
Emerita; Member of the American Philosophical Society
Alice Mary Talbot, Director of Byzantine
Studies Emerita, Dumbarton Oaks Research Library and Collection; former
President of the Medieval Academy of America; Doctor honoris causa of the
University of St. Andrews
Andrei Timoti, Associate Professor of
Philosophy, University of Bucharest; Chair of the Romanian National Committee
on Byzantine Studies
Pablo Ubierna, Professor of Medieval
History and Researcher of Lsate Antique and Byzantine History, University of
Buenos Aires; Chair of the Argentinian National Committee on Byzantine Studies