Στις αρχές της πανδημίας, υπήρχε ελπίδα ότι ο κόσμος θα επιτύχει κάποια μέρα την ανοσία αγέλης, το σημείο όπου ο κοροναϊός δεν θα διέθετε αρκετούς ξενιστές για να εξαπλωθεί εύκολα. Δυστυχώς περισσότερο από ένα χρόνο αργότερα, ο ιός «συνθλίβει» την Ινδία με ένα τρομακτικό δεύτερο κύμα και ενισχύεται σε χώρες από την Ασία έως τη Λατινική Αμερική.
Οι ειδικοί λένε τώρα ότι μεταλλάσσεται πάρα πολύ γρήγορα,
με νέες πιο μεταδοτικές παραλλαγές που εξαπλώνονται πολύ εύκολα, ενώ οι
εμβολιασμοί πραγματοποιούνται με πολύ αργούς ρυθμούς για να είναι σύντομα
εφικτή η ανοσία αγέλης.
Αυτό σημαίνει ότι εάν ο ιός συνεχίσει να μεταδίδεται
ανεξέλεγκτα σε μεγάλο μέρος του κόσμου, έχει σημαντικές πιθανότητες να γίνει
ενδημικός, μετατρεπόμενος σε μόνιμη απειλή.
Οι παραλλαγές ιών προκύπτουν σε μέρη όπου οι άνθρωποι
συγκεντρώνονται μαζικά με λίγα ή καθόλου πανδημικά πρωτόκολλα, όπως η χρήση
μάσκας και η απόσταση, σύμφωνα με τον Δρ David Heymann, καθηγητή επιδημιολογίας
μολυσματικών ασθενειών στο London School of Hygiene and Tropical Medicine.
Την ώρα που η εξάπλωση της πανδημίας στην Ινδία
προσελκύει τη μεγαλύτερη προσοχή, ο Δρ Heymann σημειώνει ότι η διεισδυτική
εμβέλεια του ιού σημαίνει και αυξημένη πιθανότητα να επιμείνει στα περισσότερα
μέρη του κόσμου.
Καθώς περισσότεροι άνθρωποι μολύνονται από τον ιό,
αναπτύσσοντας κάποιο επίπεδο ανοσίας και ο ρυθμός εμβολιασμού επιταχύνεται, τα
μελλοντικά κρούσματα δεν θα είναι της κλίμακας εκείνων που καταστρέφουν την
Ινδία και τη Βραζιλία, δήλωσε ο Δρ Heymann. Πρέπει να αναμένονται μικρότερες
επιδημίες που θα είναι λιγότερο θανατηφόρες αλλά θα αποτελούν μια συνεχή απειλή,
δηλώνει ο Δρ Heymann.
«Αυτή είναι η φυσική εξέλιξη πολλών λοιμώξεων που έχουμε
στον άνθρωπο, είτε πρόκειται για φυματίωση, είτε για HIV», επισημαίνει ο Δρ
Heymann, πρώην μέλος της Υπηρεσίας Πληροφοριών Επιδημιολογίας στα Κέντρα
Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων και πρώην ανώτερος αξιωματούχος του Παγκόσμιου
Οργανισμού Υγείας. «Έχουν γίνει ενδημικά και μάθαμε να ζούμε μαζί τους και
μαθαίνουμε πώς να κάνουμε αξιολογήσεις κινδύνων και πώς να προστατεύουμε αυτούς
που θέλουμε να προστατεύσουμε» προσθέτει.
Η «δυστοκία» των εμβολιασμών και το παράδειγμα της Νέας
Ζηλανδίας
Εμβόλια πολύ αποτελεσματικά έναντι του Covid αναπτύχθηκαν
γρήγορα, αλλά η παγκόσμια διανομή υπήρξε αποτυχημένη και άνιση. Την ώρα που οι
πλούσιες χώρες συσσωρεύουν δόσεις εμβολίων, οι φτωχότερες χώρες αντιμετωπίζουν
μεγάλα προβλήματα στη διανομή των δόσεων, ενώ και η διστακτικότητα εμβολιασμού
αποτελεί θέμα παντού. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ο κόσμος εμβολιάζεται πολύ
αργά για να υπάρχει σοβαρή ελπίδα να εξαλειφθεί οριστικά ο ιός.
Μόνο δύο χώρες έχουν εμβολιάσει πλήρως περισσότερο από το
μισό πληθυσμό τους, σύμφωνα με τη σελίδα Our World in Data του Πανεπιστημίου
της Οξφόρδης. Πρόκειται για το Ισραήλ και τις Σεϋχέλλες, ένα νησί στον Ινδικό
Ωκεανό με πληθυσμό μικρότερο από 100.000 άτομα. Παράλληλα, μόνο λίγες χώρες
έχουν εμβολιάσει τουλάχιστον εν μέρει σχεδόν το 50% ή περισσότερο,
συμπεριλαμβανομένης της Βρετανίας, του μικροσκοπικού Μπουτάν και των Ηνωμένων
Πολιτειών.
Την ίδια στιγμή, λιγότερο από το 10 τοις εκατό του
τεράστιου πληθυσμού της Ινδίας εμβολιάστηκε τουλάχιστον έστω εν μέρει, ενώ στην
Αφρική, το ποσοστό είναι λίγο μεγαλύτερο από 1 τοις εκατό.
Ωστόσο, οι ειδικοί δημόσιας υγείας λένε ότι ένας σχετικά
μικρός αριθμός χωρών, κυρίως νησιωτικών εθνών, έχουν διατηρήσει σε μεγάλο βαθμό
τον έλεγχο του ιού και θα μπορούσαν να συνεχίσουν να τον ελέγχουν μετά τον
εμβολιασμό αρκετών ανθρώπων.
Συγκεκριμένα, η Νέα Ζηλανδία, μέσω αυστηρών λόκνταουν και
κλεισίματος των συνόρων, έχει εξαλείψει τον ιό. Ο Δρ Μάικλ Μπέικερ,
επιδημιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Otago, ο οποίος βοήθησε στον σχεδιασμό της
στρατηγικής της χώρας κατά κορανοϊού, δήλωσε ότι η Νέα Ζηλανδία πιθανότατα θα
επιτύχει την ανοσία της αγέλης ανοσοποιώντας τον πληθυσμό της, αλλά έχει πολύ
δρόμο να διανύσει με περίπου μόνο 4,4% των νέων έστω μερικώς εμβολιασμένους.
«Όλες οι έρευνες δείχνουν ότι υπάρχει κάποιος βαθμός
διστακτικότητας για το εμβόλιο στη Νέα Ζηλανδία, αλλά και πολλοί άνθρωποι είναι
πολύ ενθουσιώδεις», δήλωσε ο Δρ Baker. «Νομίζω λοιπόν ότι θα φτάσουμε αισίως
στο τέλος».
Το «καλό σενάριο» των επιστημόνων
Επιπλέον, την ώρα ο ρυθμός των νέων καθημερινών
κρουσμάτων παραμένει σε επίπεδα ρεκόρ παγκοσμίως, ο αριθμός των θανάτων
μειώθηκε από την κορύφωσή του τον Φεβρουάριο, σε αντίθεση με τον κανόνα που
λέει πως οι πολλές μολύνσεις συνοδεύονται από πολλούς θανάτους. Εάν συνεχιστεί
αυτή η τάση, θα μπορούσε να δώσει ελπίδα για ένα μελλοντικό σενάριο το οποίο
προτιμούν οι επιστήμονες: Ακόμα δηλαδή και καθώς ο ιός εξαπλώνεται και φαίνεται
πως πάει να γίνει ενδημικός, θα μπορούσε να μετατραπεί σε μια λιγότερο
θανατηφόρα απειλή, αντιμετωπίσιμη με εμβόλια που ενημερώνονται περιοδικά για
προστασία από παραλλαγές.
«Μπορεί να είναι ενδημικός, αλλά όχι με τρόπο απειλητικό
για τη ζωή», υπογραμμίζει ο Δρ Μάικλ Μέρσον, καθηγητής παγκόσμιας υγείας στο
Πανεπιστήμιο Duke και στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, και πρώην διευθυντής
του Παγκόσμιου Προγράμματος του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για το AIDS.
«Μπορεί να μοιάζει περισσότερο με αυτό που βλέπουμε σε μικρά παιδιά, μια
ασθένεια σαν το κοινό κρυολόγημα» καταλήγει.