Ευάγγελος Θεοδώρου
«Μπαίνουμε σε μια νέα φάση ανάπτυξης και ο στόχος πλέον είναι η συλλογική ευημερία για όλους. Η κυβέρνηση πρέπει να μειώσει τις οικονομικές ανισότητες και να κάνει όλους τους πολίτες περισσότερο ευτυχισμένους. Αυτή είναι μια φιλοδοξία που όλοι μοιραζόμαστε και είναι ένας σημαντικότατος στόχος για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού. Είναι μια φιλοσοφία που από εδώ και στο εξής, θα εφαρμόζεται σε κάθε πτυχή της επερχόμενης ανάπτυξης μας»: Με αυτά τα λόγια, ο πρόεδρος της Κίνας, Σι Τζιπίνγκ, παρουσίασε το νέο μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης της χώρας για τα επόμενα χρόνια.
Το
σχέδιο της Κίνας
Η
«νέα φάση ανάπτυξης» βασίζεται σε τρεις πυλώνες, σύμφωνα με το Bloomberg.
Ο
πρώτος, αφορά την εθνική ασφάλεια της χώρας και προβλέπει τη μείωση των
εισαγωγών τεχνολογικών προϊόντων και εξαρτημάτων έτσι ώστε η Κίνα να είσαι όσο
το δυνατόν περισσότερο αυτάρκης. Ο δεύτερος, σχετίζεται με την σταθερότητα της
χώρας και έγκειται, όπως σημειώνει και ο αναλυτής Yu Jie στον Guardian, στον
περιορισμό των παραγόντων που μπορούν να προκαλέσουν κοινωνική δυσφορία και
αναταραχές, όπως για παράδειγμα οι οικονομικές ανισότητες, κάτι που αποτελεί
ακριβώς και τον στόχο του τρίτου, και σημαντικότερου, πυλώνα. Εκείνου της
«συλλογικής ευημερίας», η οποία θα επιτευχθεί μόνο μέσω της «ανθρωποκεντρικής
ανάπτυξης», όπως αναφέρει έγγραφο της κινεζικής κυβέρνησης με τίτλο «οι μακροπρόθεσμοι
στόχοι της Κίνας έως το 2035».
Το
έγγραφο, στο ίδιο μήκος κύματος με το νέο 5ετες οικονομικό πλάνο της Κίνας για
την περίοδο 2021-2025, θέτει συγκεκριμένους στόχους για την επίτευξη της
ευημερίας: Μεγέθυνση της μεσαίας τάξης, μείωση των οικονομικών ανισοτήτων
ανάμεσα στους πληθυσμούς που ζουν στις αγροτικές περιοχές και στις πόλεις,
βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των φτωχότερων. Τα «εργαλεία» της κινεζικής
κυβέρνησης για να τα καταφέρει, είναι τα εξής:
Α)
Αύξηση της φορολογίας εισοδήματος στους πλουσιότερους κινέζους με παράλληλη
μείωση της φορολογίας στα προϊόντα, όπως σημειώνει ο ακαδημαϊκός Robert Walker
στο China.org, Β) Δημόσιες επενδύσεις
στις αγροτικές περιοχές και αναδιαμόρφωση της γεωργικής οικονομίας για την
ενίσχυση των μικροκαλλιεργητών, Γ) Παροχή κινήτρων και ευκαιριών στους νέους
των αγροτικών περιοχών για να σπουδάσουν στις πόλεις, Δ) Παρεμβάσεις από το
κράτος στον τρόπο λειτουργίας κολοσσών της τεχνολογίας, της εκπαίδευσης και των
ακινήτων, μεταξύ άλλων, ούτως ώστε οι εν λόγω εταιρείες «να μην κερδοσκοπούν,
σε βάρος της κοινωνικής ευημερίας», όπως υπογραμμίζει ο συγγραφέας και αναλυτής
Winston Wenyan Ma στο Fortune.
Η
πρώτη από αυτές τις παρεμβάσεις, ήταν τον Νοέμβριο του 2020, όταν, η εταιρεία
του δισεκατομμυριούχου Τζακ Μα, Ant Financial, προετοιμαζόταν για διπλή
εισαγωγή στα χρηματιστήρια του Χονγκ Κονγκ και της Σαγκάης, από την οποία θα
αντλούσε 37 δισ. δολάρια. Το ΚΚΚ, όμως, την ανέστειλε και μέχρι τα τέλη
Δεκεμβρίου, είχε δώσει εντολή στην εταιρεία να μειώσει τον κύκλο των
δραστηριοτήτων της για να συμμορφωθεί με τους νέους κανόνες κατά των μονοπωλίων
και υπέρ της προστασίας των προσωπικών δεδομένων.
Εν
συνεχεία, στον χώρο της Εκπαίδευσης, το Πεκίνο, «εν μια νυκτί» απαγόρευσε τα
φροντιστήρια από ιδιώτες καθηγητές επί πληρωμή, επιβάλλοντας στις εταιρείες
φροντιστηρίων να λειτουργούν δωρεάν για όλους τους μαθητές. Σημειώνεται ότι, η
«βιομηχανία των φροντιστηρίων» είναι μια από τις πιο κερδοφόρες στη χώρα, με
δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια έσοδα, κάθε χρόνο. Τον λόγο που το κινεζικό
κράτος προέβη σε αυτή την ενέργεια, περιγράφει η δημοσιογράφος –ειδική σε
θέματα Κίνας- Lizzi C. Lee στο thediplomat: «Πολύ απλά, οι προνομιούχοι και
πλουσιότεροι κινέζοι, είχαν τους πόρους για να προσλάβουν καταξιωμένους
καθηγητές για να βοηθήσουν τα παιδιά τους σε κάθε βαθμίδα της εκπαίδευσης»,
κάτι που οι φτωχότεροι, δεν μπορούσαν να κάνουν.
Οι
παρεμβάσεις δεν σταματούν εδώ: Η κυβέρνηση απαίτησε από την εταιρεία delivery,
Meituan, να πληρώνει καλύτερα τους εργαζομένους της και να τους παρέχει πλήρη
ασφάλιση, ενώ, σύμφωνα με το Bloomberg, έχει ήδη προβεί στις απαραίτητες
ενέργειες, για να ανακοπεί η –συνεχής- αύξηση στις τιμές των ακινήτων.
Παράλληλα,
φαίνεται πως το κράτος συνέβαλε τα μέγιστα και στο να δοθούν δωρεές, ύψους
δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, από πρωτοκλασάτα στελέχη μεγάλων τεχνολογικών
εταιρειών, όπως ο Chen Yidan της Tencent, με τα χρήματα αυτά να προορίζονται
για τη δημιουργία επιστημονικών ιδρυμάτων και τη διεξαγωγή ερευνών σε πολλά
διαφορετικά επιστημονικά πεδία αλλά και για την στήριξη των φτωχότερων
στρωμάτων. «Πρέπει να ανταποκριθούμε
στις ανάγκες του λαού και της εποχής μας, και να ευημερήσουμε όλοι μαζί, στην
ίδια κοινωνία», αναφέρεται σε υπόμνημα της Tencent το οποίο συνοδεύει τη δωρεά
7.7 δισεκατομμυρίων δολαρίων που πραγματοποίησε.
«Αυτές
οι πολιτικές φανερώνουν την πολιτική βούληση να διακηρυχθούν εκ νέου οι ρίζες
του Κομμουνιστικού Κόμματος, να καταδειχθεί η προοδευτικότητά του και να έχει
απήχηση στις μάζες», δηλώνει στο Reuters ο Ζαοπένγκ Σιγκ, προϊστάμενος αναλυτής
στρατηγικής στην ΑΝΖ, με αναλυτές που μίλησαν στο ίδιο Μέσο, να κάνουν λόγο για
«την πιο σημαντική μεταστροφή στη φιλοσοφία της Κίνας» από την εποχή του Μάο.
Από
την πλευρά του, ο δημοσιογράφος Ding Gang, σε άρθρο του στους Global Times,
υπογραμμίζει πως, η Κίνα, αφού παρακολούθησε πολύ στενά την οικονομική
ανισότητα στις ΗΠΑ και την ανεξέλεγκτη δύναμη των Big Tech, δε θέλει σε καμία
περίπτωση να υποπέσει στα ίδια λάθη, πόσο μάλλον από την στιγμή που, σύμφωνα με
έρευνα των Thomas Piketty, Li Yang και Gabriel Zucman, οι οικονομικές
ανισότητες στην Κίνα πράγματι έχουν διογκωθεί σημαντικά τις τελευταίες
δεκαετίες, ουσιαστικά, από τότε που ο πρώην ηγέτης της Κίνας, Ντενγκ Ξιαοπίνγκ
έθεσε ως ύψιστη προτεραιότητα την οικονομική ανάπτυξή της χώρας, πετυχαίνοντας
«τη μεγαλύτερη οικονομική επέκταση στην ιστορία», σύμφωνα με την Παγκόσμια
Τράπεζα.
Το
«πείραμα» της Zhejiang και οι επενδυτές
Σημειωτέον
πώς, το σχέδιο της «συλλογικής ευημερίας» θα τεθεί «επί τάπητος» πρώτα στην
περιοχή της Zhejiang, με πληθυσμό 57 εκατομμυρίων κατοίκων. Ο στόχος είναι ο
εξής: Μέχρι το 2035, το κατά κεφαλήν εισόδημα όλων των κατοίκων της Zhejiang θα
πρέπει να ανέρχεται στο επίπεδο των ανεπτυγμένων χωρών και οι οικονομικές
ανισότητες θα πρέπει να είναι αρκετά περιορισμένες. Για να στεφθεί το εγχείρημα
με επιτυχία, έχει ήδη ιδρυθεί ένα επιστημονικό ίδρυμα που θα μελετά την εξέλιξη
της «συλλογικής ευημερίας» και έχει δρομολογηθεί ήδη η αύξηση του κατώτατου
μισθού, η φορολόγηση των πλουσιότερων αλλά και η ενίσχυση των δημόσιων υπηρεσιών,
ενώ γίνονται και σημαντικές δημόσιες επενδύσεις στον χώρο του πολιτισμού, όπως
αναφέρει το Xinhua. Ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο βέβαια, θα διαδραματίσει και η
καινοτομία και η ψηφιοποίηση των επιχειρήσεων της περιοχής, με στόχο να είναι
ελκυστικές για επενδύσεις.
Πάντως,
όπως και στο «πείραμα» της Zhejiang, έτσι και στο σύνολο της κινεζικής
επικράτειας, η κυβέρνηση Σι, παρά τα όσα έχουν γραφτεί σε δυτικά ΜΜΕ περί
διάθεσης «απομονωτισμού» της Κίνας, φαίνεται πώς δεν επιθυμεί την απομόνωση της
χώρας από τις διεθνείς αγορές. Άλλωστε, όπως σημειώνουν και αναλυτές σε CNBC,
Voice of America, και Bloomberg, οι αμερικανοί επενδυτές που παρακολουθούν τις
εξελίξεις στην Κίνα, απλώς αναμένεται να «στραφούν αλλού», είτε σε πεδία που θα
ευημερήσουν λόγω των δημοσίων επενδύσεων που θα πραγματοποιήσει το κράτος ,
είτε σε επιχειρήσεις οι οποίες δεν συμβάλλουν (τουλάχιστον τόσο φανερά) στην
αύξηση των οικονομικών ανισοτήτων, σε σύγκριση με τους κολοσσούς της
εκπαίδευσης, των ακινήτων και της τεχνολογίας. Μάλιστα, όπως σημειώνουν
υπεύθυνοι μεγάλων επενδυτικών ταμείων στο Reuters, ενδέχεται οι προαναφερθείσες
μεταρρυθμίσεις στις εταιρείες τεχνολογίας να προσελκύσουν επενδυτές.
Σε
κάθε περίπτωση πάντως, η ιδέα της «συλλογικής ευημερίας» δεν αποτελεί εφεύρεση
της σημερινής κυβέρνησης. Ο Ντενγκ Ξιαοπίνγκ είχε ανακοινώσει οικονομικές
μεταρρυθμίσεις για τον σκοπό αυτό από το 1978, όπως αναφέρουν οι New York
Times. Διακατεχόταν όμως από μια άλλη –αμφιλεγόμενη- αρχή: «Για να επιτευχθεί η
συλλογική ευημερία, πρέπει πρώτα να πλουτίσει ένα ποσοστό του πληθυσμού».
Τέσσερις δεκαετίες αργότερα, ο αντίκτυπος της αρχής αυτής στην «ευημερία» της
κινεζική κοινωνίας, είναι γνωστός και το ερώτημα είναι: Από ποια αρχή
διακατέχεται ο Σι;