«Πράσινες υποσχέσεις»: Η αλήθεια πίσω από τις δεσμεύσεις των εταιρειών για την κλιματική κρίση

Θανατηφόρες πυρκαγιές σε ΗΠΑ και Σιβηρία, φονικές πλημμύρες σε Κίνα και Ευρώπη, συνολικά ο πλανήτης ζει την απειλή της κλιματικής κρίσης τόσο ακραία όσο ποτέ. Κάθε μέρα ο κόσμος αποτυγχάνει να αντιμετωπίσει επαρκώς την έκτακτη ανάγκη για το κλίμα, το χρονοδιάγραμμα που απαιτείται για τη δραστική μείωση των εκπομπών συρρικνώνεται και αυξάνεται η πιθανότητα ολοένα και πιο καταστροφικών κλιματικών επιπτώσεων. Καμία λύση σε αυτήν την κρίση δεν θα είναι δυνατή χωρίς ριζική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται.

 

Με φόντο τα ακραία καιρικά φαινόμενα η IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change), που αποτελεί την πιο σημαντική πλατφόρμα των επιστημόνων για την κλιματική κρίση, τις επιπτώσεις και τις λύσεις, πρόκειται να παρουσιάσει μέσα στις επόμενες δύο εβδομάδες την πιο ενδελεχή αξιολόγηση ως προς την κατάσταση της αύξησης της θερμοκρασίας παγκοσμίως από το 2013 σε αντιπροσώπους 195 κυβερνήσεων.

 

Όπως γράφει το BBC, αναμένεται να υπάρχει εστίαση στον θέμα του ρόλου της ανθρωπότητας στη δημιουργία της κλιματικής κρίσης και στην επείγουσα δράση που πρέπει να αναλάβουν όλοι οι υπεύθυνοι, ενώ θα αξιολογηθεί κατά πόσον οι κυβερνήσεις θα μπορέσουν να πιάσουν τους στόχους που έχουν τεθεί στη Συμφωνία των Παρισίων.

 

Ο ρόλος των εταιρειών

 

Στις 26 Μαϊου ολλανδικό δικαστήριο λαμβάνοντας μια απόφαση-ορόσημο «διέταξε» τον πετρελαϊκό κολοσσό Shell να μειώσει τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα κατά 45% μέχρι τα τέλη του 2030. Την προσφυγή είχαν καταθέσει τον Απρίλιο του 2019 επτά περιβαλλοντικές οργανώσεις, μεταξύ των οποίων η Greenpeace και η Milieudefensie, το ολλανδικό παράρτημα των «Φίλων της Γης», ενώ περισσότεροι από χιλιάδες Ολλανδοί πολίτες δήλωσαν παράσταση πολιτικής αγωγής. Καλούσαν το δικαστήριο να διατάξει τη Shell να εναρμονιστεί με τους παγκόσμιους στόχους που συμφωνήθηκαν στη Διάσκεψη για το Κλίμα που έγινε στο Παρίσι.

 

Η απόφαση του δικαστηρίου της Χάγης θα μπορούσε να δημιουργήσει τετελεσμένο για παρόμοιες υποθέσεις πολυεθνικών ρυπαντών σε όλο τον κόσμο. Εν τω μεταξύ, η πίεση στις εταιρείες εντείνεται. Περισσότερες από 1.500 αγωγές έχουν ασκηθεί εναντίον εταιρειών ορυκτών καυσίμων.

Όταν προσπαθούμε να αποδώσουμε την ευθύνη για την κλιματική κρίση, είναι δύσκολο να υπερεκτιμήσουμε τον υπερμεγέθη ρόλο που έπαιξαν οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων.

 

Όπως αναφέρει ο Guardian, σύμφωνα με έκθεση του 2017, τα προϊόντα μόλις 100 εταιρειών ορυκτών καυσίμων συνδέονταν με το 71% των παγκόσμιων βιομηχανικών εκπομπών αερίων θερμοκηπίου από το 1988.

 

Σημειώνεται ότι τα αέρια του θερμοκηπίου είναι τα αέρια που απορροφούν και εκπέμπουν ενέργεια ακτινοβολίας μέσα στο εύρος της υπέρυθρης ακτινοβολίας, προκαλώντας το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Τα κύρια αέρια θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα της γης είναι ο υδρατμός, το διοξείδιο του άνθρακα, το μεθάνιο, το οξείδιο του αζώτου, και το όζον.

 

Μια επακόλουθη έρευνα του Guardian το 2019 διαπίστωσε ότι 20 εταιρείες ορυκτών καυσίμων, συμπεριλαμβανομένων των Chevron και ExxonMobil, ήταν υπεύθυνες για περισσότερο από το ένα τρίτο όλων των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου από το 1965-το σημείο στο οποίο οι ειδικοί λένε ότι οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων γνώριζαν τη σχέση μεταξύ των προϊόντων τους και της κλιματικής αλλαγής.

 

Αλλά δεν είναι μόνο οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων που τροφοδοτούν την κλιματική κρίση. Ακόμη και αν καταργήσουμε αμέσως το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, οι εκπομπές από το μοντέλο της γεωργικής παραγωγής μόνο μπορεί να καταστήσουν αδύνατο τον περιορισμό της υπερθέρμανσης στο στόχο του 1.5 °C της συμφωνίας του Παρισιού.

 

Σε μια πληθώρα τομέων από τα τρόφιμα και τη λεγόμενη γρήγορη μόδα (δηλαδή τη μαζική παραγωγή ανά πολύ μικρά χρονικά διαστήματα) έως τις κατασκευές και τη βαριά βιομηχανία, οι εταιρείες συνέβαλαν καθοριστικά στο χάος του κλίματος. Καθώς οι κλιματικές επιπτώσεις επιταχύνονται – ο κόσμος βράζει, καίγεται, πλημμυρίζει και λιώνει-υπάρχει έντονη πίεση σε όλες τις εταιρείες να αναλάβουν την ευθύνη και την απαιτούμενη δράση.

 

Μάλιστα, ακόμη και αν εφαρμοστούν όλες οι τρέχουσες υποσχέσεις για το κλίμα της Συμφωνίας του Παρισιού, ο κόσμος θα δει αύξηση της θερμοκρασίας περίπου 2, 4 C μέχρι το τέλος του αιώνα – πολύ πάνω από το 1, 5 C της θέρμανσης που λένε οι επιστήμονες ότι θα οδηγήσει ήδη σε σοβαρές κλιματικές επιπτώσεις.

 

Από την πλευρά των εταιρειών, ένας αριθμός ρεκόρ δίνει «πράσινες» υποσχέσεις για το κλίμα, αλλά οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ο ρυθμός δράσης παραμένει παγετώδης αργός ενόψει της συντελούμενης κλιματικής κρίσης. Τουλάχιστον το ένα πέμπτο των 2.000 μεγαλύτερων εταιρειών στον κόσμο έχουν δεσμευτεί να ακυρώσουν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.

 

Ωστόσο, σύμφωνα με το ρεπορτάζ σε συνέχειες του Guardian, το 40% των εταιρειών στο Fortune 500 εξακολουθούν να μην έχουν κανένα στόχο, και ακόμη και για εκείνες τις εταιρείες που το κάνουν, οι δεσμεύσεις τους ποικίλλουν έντονα σε ποιότητα και φιλοδοξία και συχνά παραπέμπουν σε δεκαετίες στο μέλλον. Και ενώ οι εταιρείες μιλούν δημόσια για την κλιματική κρίση, πίσω στο παρασκήνιο τα λόμπι ασκούν αθόρυβα πιέσεις κατά της νομοθεσίας για το κλίμα.

 

Κάποτε, στο μέλλον

 

Οι εταιρείες τεχνολογίας έχουν ίσως συγκριτικά μερικούς από τους πιο «υψηλούς» στόχους. Πέρυσι, η Microsoft δεσμεύτηκε να είναι «αρνητική στον άνθρακα» μέχρι το 2030, η Apple αναφέρει ότι τα προϊόντα και η αλυσίδα εφοδιασμού της θα είναι ουδέτερα από άνθρακα έως το 2030 και η Google έχει δεσμευτεί να τροφοδοτείται αποκλειστικά από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έως το 2030.

 

Οι περισσότερες εταιρείες πετρελαίου κινούνται πολύ πιο αργά. Η Shell, η BP, η Total και η Equinor ανακοίνωσαν σχέδια για την επίτευξη «καθαρών μηδενικών» εκπομπών μέχρι το 2050, αλλά ελάχιστες έχουν δεσμευτεί να σταματήσουν την παραγωγή ορυκτών καυσίμων.

 

Η βιομηχανία μεταφορών, υπεύθυνη για το ένα πέμπτο των παγκόσμιων εκπομπών CO2, προετοιμάζεται για δεσμεύσεις για το κλίμα. Η GM Motors ανακοίνωσε τον Ιανουάριο ότι θα είναι ουδέτερη από άνθρακα μέχρι το 2040 και θα πουλά μόνο οχήματα μηδενικών εκπομπών μέχρι το 2035. Ο τομέας των αερομεταφορών, ο οποίος καθυστέρησε να κάνει δεσμεύσεις για το κλίμα, εξετάζει εάν θα θέσει ως στόχο να γίνει καθαρός μέχρι το 2050.

 

Μεγάλος αριθμός εταιρειών, όπως η Ikea, η PepsiCo και η Levi's, υπογράφουν επίσης την πρωτοβουλία science-Based Targets initiative (SBTi), η οποία βοηθά τις εταιρείες να θέσουν τους στόχους εκπομπών που ευθυγραμμίζονται με τη φιλοδοξία της συμφωνίας του Παρισιού.

 

Αυτές οι δεσμεύσεις για το κλίμα είναι επίσης εθελοντικές, μοιάζουν περισσότερο με μια προσπάθεια αυτορρύθμισης για να αποφευχθεί η κυβερνητική παρέμβαση.

 

«Δεν νομίζω ότι έχουμε πλέον χρόνο για εθελοντικές εταιρικές πρωτοβουλίες», δήλωσε η Jennifer Morgan, εκτελεστική διευθύντρια της Greenpeace International. «Υπάρχει πραγματική ανάγκη να επέμβουν οι κυβερνήσεις και να τεθούν σε εφαρμογή ορισμένα νομοθετικά και κανονιστικά πλαίσια».

 

Στο παρασκήνιο

 

Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι ενώ η Amazon και η Microsoft, από τη μια πρωτοστατούν στις υποσχέσεις, ενώ παράλληλα δωρίζουν δεκάδες χιλιάδες δολάρια σε πολιτικούς που αντιτίθενται στη δράση για το κλίμα.

 

Μάλιστα, σύμφωνα με έκθεση 2019 της InfluenceMap, οι πέντε μεγαλύτερες εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου δαπάνησαν πάνω από 1 δισ. δολάρια για άσκηση πίεσης που σχετίζεται με το κλίμα τα τρία χρόνια μετά τη συμφωνία του Παρισιού το 2015.

 

Μια σειρά από έρευνες αποκάλυψαν ότι οι μεγάλες εταιρείες ορυκτών καυσίμων ενώ γνώριζαν για τη σχέση μεταξύ των προϊόντων τους και της κλιματικής αλλαγής εδώ και δεκαετίες, συνέχισαν να υποστηρίζουν ότι η επιστήμη του κλίματος ήταν αβέβαιη.

 

Αυτές οι ίδιες επιχειρήσεις ενθάρρυναν επίσης μια δημόσια αφήγηση της ατομικής ευθύνης για την κλιματική κρίση. Η British Petroleum για παράδειγμα διέδωσε τον όρο «αποτύπωμα άνθρακα» με μια ηλεκτρονική αριθμομηχανή κι ενθάρρυνε τους ανθρώπους να μετρήσουν τις δικές τους εκπομπές.

 

Αυτή η εστίαση στην προσωπική ευθύνη αντανακλάται και σε άλλους τομείς, οι οποίοι διαφημίζουν «πιο βιώσιμα» προϊόντα ενώ συνεχίζουν τα ίδια επιχειρηματικά μοντέλα κατανάλωσης και παραγωγής.

 

«Η συζήτηση που μας απομακρύνει από την εταιρική ευθύνη στην προσωπική ευθύνη είναι μια τεράστια απόσπαση της προσοχής», δήλωσε ο Shannon Lloyd, επίκουρος καθηγητής διοίκησης στο Πανεπιστήμιο Concordia στον Καναδά.

 

Η επίτευξη ενός καθαρού κόσμου συνεπάγεται «ριζικό μετασχηματισμό», «μια δεύτερη βιομηχανική επανάσταση» υποστηρίζουν οι επιστήμονες της ενέργειας.

 

Την ίδια ώρα, οι παγκόσμιες εκπομπές CO2 ανακάμπτουν μετά την πανδημία και το 2023 θα δει τα υψηλότερα επίπεδα εκπομπών CO2 στην ανθρώπινη ιστορία, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA). Η Επισκόπηση Παγκόσμιας Ενέργειας του IEA για το 2021 προβλέπει ότι οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα θα ανέλθουν σε περίπου 33 δισεκατομμύρια τόνους φέτος, γεγονός που δείχνει ότι θα αυξηθούν κατά 1,5 δισεκατομμύρια τόνους από τα επίπεδα του 2020.

 

«Αυτή είναι μια αυστηρή προειδοποίηση ότι η οικονομική ανάκαμψη από την κρίση της COVID-19 μόνον βιώσιμη δεν είναι σήμερα για το κλίμα μας», υπογράμμισε ο εκτελεστικός διευθυντής του IEA Φατίχ Μπιρόλ.