Φόβοι για αναζωπύρωση του διχασμού και πρόκληση νέας σύγκρουσης στα Βαλκάνια εκφράζονται από τη διεθνή κοινότητα, καθώς οι Σερβοβόσνιοι της Βοσνίας - Ερζεγοβίνης απειλούν τις μέρες αυτές να αποσυρθούν από βασικούς κρατικούς θεσμούς, όπως τις ένοπλες δυνάμεις, το φορολογικό σύστημα και το δικαστικό σώμα.
Σύμφωνα
με αναλυτές αυτό θα σήμαινε ακόμα και de facto εδαφική απόσχιση του μεγαλύτερου
μέρους της χώρας. Για πολλούς, η αιτία αυτής της εξέλιξης ακούει στο όνομα
Μίλοραντ Ντόντικ. Πρόκειται για τον ισχυρό Σερβοβόσνιο ηγέτη και μέλος της
«προεδρίας της χώρας», του τριμελούς σώματος το οποίο λειτουργεί συλλογικά ως
«αρχηγός του κράτους» και αποτελείται από τρεις εκλεγμένους προέδρους, έναν
Βόσνιο, έναν Κροάτη και έναν Σέρβο.
Η
Βοσνία-Ερζεγοβίνη είναι κράτος που ουσιαστικά δημιουργήθηκε με απόφαση
Αμερικανών και Ευρωπαίων με τη συμφωνία του Ντέιτον το 1995. Αποτελείται από
δύο οντότητες, την Σερβική Δημοκρατία και την Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης
ενώ από το 1998 υπάρχει και η περιοχή του Μπρτσκό που δεν ανήκει σε καμία
οντότητα, αλλά υπάγεται απευθείας στην κεντρική κυβέρνηση. Πρόκειται ωστόσο για
μια σύνθετη πολιτική οντότητα. Ενώ η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης διαιρείται
σε 10 καντόνια, η Σερβική Δημοκρατία έχει μια ενιαία διοικητική δομή. Η τοπική
αυτοδιοίκηση στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη είναι οργανωμένη σε δήμους που περιέχουν
πολλούς οικισμούς μέσα στα όριά τους και υποδιαιρούνται σε τοπικές κοινότητες.
Η
αλήθεια είναι ότι η χώρα μαστίζεται από τη φτώχεια και τη μετανάστευση και δεν
κατάφερε ποτέ να ανακάμψει μετά τον πόλεμο υπό το καθεστώς που δημιούργησε η
συμφωνία του Ντέιτον. Έτσι, ο Ντόντικ μιλάει εδώ και καιρό για αυτονομία της
Σερβικής Δημοκρατίας –της οποίας εκλέχτηκε πρόεδρος για πρώτη φορά το 1998. Η
συγκεκριμένη περιοχή, που εκτίνεται στα βόρεια και στα ανατολικά της χώρας,
ποτελείται από 1,2 εκατομμύρια κατοίκους και καταλαμβάνει το 50% των εδαφών του
κράτους. Η πλευρά Ντόντικ αναμένεται να προτείνει την ακύρωση περίπου 140
σχετικών νόμων που επιβλήθηκαν μετά το Ντέιτον στο τοπικό κοινοβούλιο μέχρι τα
τέλη Νοεμβρίου.
«Θα
αποσύρουμε τη συμφωνία μας (για τον κοινό στρατό) και θα αφήσουμε μια προθεσμία
έξι μηνών για τη σύνταξη της συνοδευτικής νομοθεσίας», είπε, αφήνοντας ανοιχτό
το ενδεχόμενο συζήτησης για αλλαγές στη στρατιωτική δύναμη που είπε ότι ήταν μη
λειτουργική και πολύ δαπανηρή. Η ΕΕ την ίδια ώρα ανησυχεί ιδιαίτερα για τις
εξελίξεις. Οι ευρωβουλευτές αναμένεται να εκφράσουν ισχυρή υποστήριξη για την
εδαφική ακεραιότητα και την κυριαρχία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης ενόψει της
συζήτησης για την κρίση την Τρίτη 23/11. Ανησυχώντας για τις αυξανόμενες
πολιτικές εντάσεις στη χώρα, και ειδικότερα τη ρητορική και τις διχαστικές
ενέργειες του Ντόντικ, οι ευρωβουλευτές είναι πιθανό να καταδικάσουν κάθε
αποσχιστική δραστηριότητα με στόχο την αποσταθεροποίηση του κράτους Βοσνία και
Ερζεγοβίνη.
Εθνικιστική
ρητορική
Η
σύγκρουση άρχισε να κλιμακώνεται όταν ο Βαλεντίν Ιντζκο, ο απερχόμενος Ύπατος
Εκπρόσωπος για τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη -θέση που δημιουργήθηκε από τη διεθνή
κοινότητα το 1995 για να επιβλέπει την εφαρμογή των Συμφωνιών του Ντέιτον-
θέσπισε νόμο που καθιστά παράνομη την άρνηση γενοκτονίας και εγκλημάτων
πολέμου.
Έκτοτε,
ο Ντόντικ, αντιδρώντας σε αυτή την απόφαση, άρχισε να παρεμποδίζει το έργο
κρατικών θεσμών ενώ κατηγορείται για υιοθέτηση ακραίας εθνικιστικής ρητορικής
ελπίζοντας ότι το σερβικό κοινοβούλιο (στη Βοσνία Ερζεγοβίνη) θα ψηφίσει υπέρ
του να επιτραπεί στη σερβική οντότητα να διατηρήσει τον δικό της στρατό.
Πρόκειται, όμως για μια εξέλιξη που ανησυχεί πολλούς καθώς θα δημιουργήσει
ένταση στην περιοχή.
Ο
ίδιος πάντως, μιλώντας στο Der Spiegel, επιμένει ότι δεν θέλει να είναι
υπεύθυνος για την έναρξη ενός νέου πολέμου. «Δεν πιστεύω στην πιθανότητα μιας
νέας πολιτικής σύγκρουσης», λέει. «Δεν θα είμαστε εμείς αυτοί που θα την
ξεκινήσουμε. Αγωνιζόμαστε για τους στόχους μας με πολιτικά μέσα».
Η
υπονόμευση της ενότητας
Έτσι,
πολλοί πλέον στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη αναρωτιούνται εάν η χώρα τους θα έχει την
μοίρα της Γιουγκοσλαβίας και θα διαλυθεί. Αν και η κατάσταση δεν έχει
επιδεινωθεί τόσο πολύ και παρά τις αποσχιστικές τάσεις του Ντόντικ, ωστόσο τα
πράγματα είναι σοβαρά καθώς η Συμφωνία του Ντέιτον που υποτίθεται θα προσέφερε
τις βάσεις για την ειρηνική συνύπαρξη Βόσνιων, Σέρβων και Κροατών, υπονομεύεται
από πολλές πλευρές.
Η
αλήθεια είναι ότι η Βοσνία-Ερζεγοβίνη παραμένει ένα εθνοτικό συνονθύλευμα και,
πάνω απ' όλα, ένα περίπλοκο πολιτικό κατασκεύασμα. Από το τέλος του πολέμου,
έχει συμπεριλάβει δύο, περίπου ίσου μεγέθους «οντότητες» – μια σερβική και η
άλλη βοσνιοκροατική – μαζί με την περιοχή Μπρτσκό στα σύνορα με την Κροατία.
Για όσο καιρό ο στρατός και το δικαστικό σώμα δεν σαμποτάρονται από τις
αντίπαλες παρατάξεις, τα πράγματα φαίνεται να λειτουργούν.
Πρόκειται
για ένα δύσκολο εγχείρημα καθώς, όπως προαναφέρθηκε, ίδια η διοικητική διαίρεση
της χώρας αποτελεί «λαβύρινθο» ο οποίος εκτός των άλλων είναι και δαπανηρός για
να συντηρηθεί. Ενδεικτικά και μόνο στα δέκα περιφερειακά καντόνια υπάρχουν 180
υπουργοί σε μια χώρα περίπου στο μέγεθος της Σικελίας.
Ευθύνες
Κροατών και Μουσουλμάνων
Την
ίδια στιγμή οι σχέσεις μεταξύ των εθνικών ηγετών είναι τεταμένες. Ενδεικτικά, ο
Ζέλικο Κόμσιτς, ο Κροάτης μέλος της προεδρικής τριάδας, λέει για τον Ντόντικ:
«Μέχρι ο άνθρωπος να συνέλθει και να υποβληθεί σε κατάλληλη θεραπεία, η
παραφροσύνη θα συνεχιστεί».
Ωστόσο,
μεγάλες ευθύνες για την επιδείνωση της πολιτικής κατάστασης φέρει και η κροατική
πλευρά. Ο Κόμσιτς, αποφεύγει να αναφέρει ότι το πιο ισχυρό κόμμα στη χώρα είναι
η Κροατική Δημοκρατική Ένωση (HDZ), με επικεφαλής τον Ντράγκαν Τσόβιτς, το
οποίο υπονομεύει συστηματικά τα θεμέλια της δημοκρατίας. Την ίδια στιγμή, οι
Κροάτες της Βοσνίας –σε αντίθεση με τους Σέρβους- είναι σχετικά προνομιούχοι σε
σύγκριση με τον υπόλοιπο πληθυσμό μιας και είναι εφοδιασμένοι με διαβατήρια της
ΕΕ από την κυβέρνηση της γειτονικής Κροατίας.
Από
την πλευρά του, ο ηγέτης της βοσνιακής αντιπολίτευσης Ελμέντιν Κονάκοβιτς, o
οποίος είναι βετεράνος του πολέμου της Βοσνίας, αναφέρει ότι η ατμόσφαιρα είναι
όπως τις παραμονές του ξεσπάσματος πολέμου το 1992. Σύμφωνα με το Spiegel,
υπάρχουν φήμες ότι η αστυνομία στις σερβικές περιοχές έχει δημιουργήσει
οπλοστάσια. Ο ίδιος ο Βόσνιος πρόξενος στη Φρανκφούρτη ισχυρίστηκε με ανάρτησή
του στο Twitter: «Πυρομαχικά στο Konjic και στο Goražde, οβίδες στο Travnik,
RPG στο Hadžići» ενώ προσέθεσε ότι υπάρχουν 100.000 Βόσνιοι με πολεμική
εμπειρία.
EUFOR:
Η στρατιωτική δύναμη της ΕΕ στην περιοχή
Στη
Βοσνία-Ερζεγοβίνη πάντως βρίσκεται από το 2004 η στρατιωτική αποστολή της EUFOR
στο στρατόπεδο Butmir η οποία αριθμεί 600 στρατιώτες από 19 χώρες. «Μέσα από
την αποστολή μας, μπορέσαμε να κερδίσουμε χρόνο για να φτάσουμε σε μόνιμες πολιτικές
λύσεις», λέει ο αυστριακός υποστράτηγος Alexander Platzer.
Ο
ίδιος υπογραμμίζει ότι οι εντάσεις έχουν αυξηθεί, αλλά κανείς δεν μιλάει ακόμη
για ένοπλη σύγκρουση. Ακόμα και τα ελικόπτερα,
η μοναδική «έκτακτη» φορά που χρησιμοποιήθηκαν ήταν για την μεταφορά
στρατιώτη μετά από αλλεργικό σοκ λόγω τσιμπήματος σφήκας. Παρ’ όλα αυτά, δεν
μπορεί να αποκλειστεί μια κλιμάκωση.
Η
αποστολή της EUFOR στη Βοσνία ήρθε μετά από ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας
του ΟΗΕ και η εντολή της αναμένεται να ανανεωθεί εντός Νοεμβρίου. Διπλωματικές
πηγές αναφέρουν ότι υπάρχει ανησυχία ότι η Ρωσία θα μπορούσε να ασκήσει βέτο
στην παράταση, αλλά ο Platzer το θεωρεί απίθανο. «Νομίζω ότι υπάρχουν
πλεονεκτήματα σε μια ουδέτερη αποστολή και για τη Ρωσία, αντί να πρέπει εμείς
εδώ να δημιουργήσουμε κάτι νέο».
Οι
«δυνάμεις της Βόννης»: Οι Σέρβοι δεν μπορούν να αποσχιστούν
Ο
νέος ύπατος εκπρόσωπος για τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη είναι ο πρώην υπουργός
Άμυνας της Γερμανίας Κρίστιαν Σμιντ, ο οποίος ανέλαβε τα καθήκοντά του τον
Αύγουστο. Ο ίδιος θεωρεί πως ακόμη και αν παραμερίσουμε «τη ρητορική που είναι
αρκετά φυσιολογική στην περιοχή υπάρχει λόγος για σοβαρή ανησυχία». Πρόσφατα
έγιναν και ειπώθηκαν πράγματα που θα μπορούσαν να έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα
από τα σύνορα της Βοσνίας, λέει ενώ τονίζει ότι η «διεθνής ειρηνευτική συμφωνία
παραπαίει». Προειδοποιεί μάλιστα ότι σχεδιάζει να καταστήσει σαφές ότι η
σερβική οντότητα δεν μπορεί απλώς να αποσχιστεί.
Ο
Σμίντ δεν είναι απλώς ένας παρατηρητής, αλλά έχει ουσιαστικές εξουσίες γνωστές
ως «εξουσίες της Βόννης», που του επιτρέπουν να παρεμβαίνει στα πολιτικά
πράγματα της χώρας και έτσι, πολλοί αναρωτιούνται γιατί δεν αποβάλει απλώς τον
Μίλοραντ Ντόντικ από την προεδρική τριανδρία. Οι εξουσίες του «μοιάζουν με ένα
καλό συμβόλαιο, το οποίο παραμένει στο συρτάρι όσο τα πράγματα συνεχίζουν να
πηγαίνουν καλά», λέει ο Σμιντ προσθέτοντας πως
οι «εξουσίες της Βόννης» θεωρούνται όργανα έσχατης ανάγκης.
Στον
διορισμό του Σμιντ είχε αντιταχθεί ο Ντόντικ, έχοντας την υποστήριξη του Ρώσου
προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν. Σε συνομιλία με το SPIEGEL, ο Σέρβος ηγέτης δήλωσε
ότι για όσο διάστημα το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ δεν έχει επιβεβαιώσει το
διορισμό του, ο Σμίντ είναι «εδώ ως ιδιώτης» και είναι απολύτως ευπρόσδεκτος με
αυτή την ιδιότητα. Όπως αναφέρει το γερμανικό μέσο, μπορεί αυτό να είναι
προσβολή για τους Γερμανούς, αλλά δεν είναι εντελώς αδικαιολόγητη η στάση του
Σερβοβόσνιου ηγέτη. «Η Μέρκελ δεν ήξερε τι να κάνει με τον Σμιντ», λέει ο
Ντόντικ, «και τότε κάποιος σκέφτηκε να του δώσει αυτή τη θέση».
Ο
Ντόντικ δεν έχει τίποτα προσωπικό εναντίον του Σμιντ, θέλει απλώς να
εγκαταλείψει το πόστο του ενώ την ίδια στιγμή, το ενδιαφέρον για τη Βοσνία από
την πλευρά των ΗΠΑ και της ΕΕ έχει υποχωρήσει, καθιστώντας σχεδόν κατανοητή τη
ρωσική επιθυμία να ασκήσει μεγαλύτερη επιρροή στην περιοχή μέσω της
απομάκρυνσης του Σμιντ.
Ο
σερβικός παράγοντας
Πάντως,
βασικός περιφερειακός παίκτης στην περιοχή είναι ο πρόεδρος της Σερβίας
Αλεξάντερ Βούτσις, τον οποίο η απερχόμενη Γερμανίδα καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ
θεωρεί ως άγκυρα σταθερότητας στην περιοχή. Σύμφωνα με το SPIEGEL ο Βούτσιτς
έχει αποδείξει ότι είναι ικανός να εκμεταλλεύεται την προφανή αστάθεια της ΕΕ -
πυροδοτώντας τη σύγκρουση και επιλύοντας τις εντάσεις. Το ίδιο κάνει και σε
άλλες περιοχές των Βαλκανίων που φιλοξενούν Σέρβους.
Η
πολιτική κατάσταση στα Δυτικά Βαλκάνια φαίνεται να κάνουν ολοένα και
περισσότερο σκεπτικούς τους Ευρωπαίους εάν θα συνεχίσουν να απολαμβάνουν το
καθεστώς της υποψήφιας χώρας οι Σερβία, Βοσνία και Βόρεια Μακεδονία.
Το
γερμανικό περιοδικό εκτιμά ότι μπορεί η Σερβία ή η Ρωσία, να μην ενδιαφέρονται
πραγματικά για μια ανεξάρτητη Σερβική Δημοκρατία, ωστόσο στις διαπραγματεύσεις
με τη Δύση, ένας αποσταθεροποιητικός παράγοντας, όπως ο Ντόντικ, βοηθά να
αποδειχθεί η σημασία τους για τη διατήρηση της ειρήνης στην περιοχή.
*
Με πληροφορίες από Der Spiegel