Αργεντινή: Πρώτη απαγόρευση λεξιλογίου ουδέτερου ως προς το φύλο

Αντί για «amigos», την ισπανική λέξη για τους «φίλους», ορισμένοι ισπανόφωνοι χρησιμοποιούν τη λέξη «amigues». Στη θέση του "todos" ή "όλοι", ορισμένοι γράφουν "todxs". Και μερικές πινακίδες που θα έγραφαν «bienvenidos» ή «καλώς ήρθατε», λένε τώρα «bienvenid@s».

 

Οι αλλαγές, που είχαν υιοθετηθεί ανεπίσημα από δασκάλους σε σχολεία σε όλο το Μπουένος Άιρες, ήταν μια σκόπιμη προσπάθεια να συμπεριληφθούν άτομα που δεν ταυτίζονται ως άνδρες ή γυναίκες σε μια γλώσσα όπου πολλές λέξεις κατηγοριοποιούνται είτε ως αρσενικές είτε ως θηλυκές. Παρόμοια ουδέτερη ως προς το φύλο γλώσσα εισάγεται όλο και περισσότερο στη Λατινική Αμερική, καθώς και σε άλλες γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων των αγγλικών και των γαλλικών, από υποστηρικτές που λένε ότι βοηθά στη δημιουργία μιας κοινωνίας χωρίς αποκλεισμούς.

 

Αλλά για ορισμένους ισπανόφωνους, συμπεριλαμβανομένων πολλών ακαδημαϊκών και πολιτικών, οι αλλαγές υποβαθμίζουν μια γλώσσα που ομιλείται από μισό δισεκατομμύριο ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

 

Στην Αργεντινή, η ένταση έχει μετατοπιστεί από έναν πόλεμο της κοινής γνώμης σε μια μάχη για τις πολιτικές που ακολουθούνται. Η κυβέρνηση της πόλης του Μπουένος Άιρες, την πρωτεύουσα της χώρας, απαγόρευσε τον περασμένο μήνα στους δασκάλους να χρησιμοποιούν λέξεις ουδέτερες ως προς το φύλο κατά τη διάρκεια του μαθήματος και στην επικοινωνία με τους γονείς. Ο υπουργός Παιδείας της πόλης είπε ότι μια τέτοια γλώσσα παραβιάζει τους κανόνες των ισπανικών και εμποδίζει την κατανόηση ανάγνωσης των μαθητών.

 

Η απόφαση, μεταξύ των πρώτων που απαγορεύει συγκεκριμένα τη χρήση ουδέτερης ως προς το φύλο γλώσσας, προκάλεσε ταχεία αντίδραση. Ένας κορυφαίος αξιωματούχος της εκπαίδευσης επέκρινε τον κανόνα και τουλάχιστον πέντε οργανώσεις, ένας συνασπισμός ομάδων για τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων και των πολιτικών δικαιωμάτων, έχουν καταθέσει αγωγές για την ανατροπή του.

 

Ο Jaime Perczyk, υπουργός Παιδείας της Αργεντινής, συνέκρινε το μέτρο με τις απαγορεύσεις κατά των αριστερόχειρων υπό τη φασιστική δικτατορία του Francisco Franco στην Ισπανία. «Νόμιζαν ότι διόρθωναν κάτι, αλλά πηγαίνει πολύ πιο βαθιά», είπε, εξηγώντας ότι οι μαθητές χρησιμοποιούν ουδέτερη ως προς το φύλο γλώσσα ως εργαλείο για να καταπολεμήσουν τις σεξιστικές συμπεριφορές που επικρατούν στην Αργεντινή κουλτούρα.

 

Στις ρομαντικές γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων των Ισπανικών, Γαλλικών, Ιταλικών και Πορτογαλικών, η συζήτηση για την ορολογία ουδέτερη ως προς το φύλο μπορεί να είναι ιδιαίτερα σκληρή επειδή όλη η γραμματική είναι έμφυλη.

 

Η ουδέτερη ως προς το φύλο γλώσσα έχει «σκανδαλίσει» τους γλωσσολόγους. Η Βασιλική Ακαδημία στην Ισπανία, που θεωρείται από πολλούς ως ο θεματοφύλακας της ισπανικής γλώσσας, περιέγραψε τη χρήση των «e», «@» και «X» — τα οποία χρησιμοποιούνται στη θέση των «o» και «a» που συχνά υποδεικνύει το φύλο μιας λέξης — ως «ξένο στη μορφολογία των ισπανικών» σε μια έκθεση του 2020.

 

Πέρυσι, ο υπουργός Παιδείας της Γαλλίας συνέστησε την αποφυγή της συγγραφής χωρίς αποκλεισμούς στις επικοινωνίες του υπουργείου και στα σχολεία. Ένα εξέχον γαλλικό λεξικό προκάλεσε οργή τον περασμένο Οκτώβριο, αφού πρόσθεσε, «iel», μια αντωνυμία ενικού αριθμού με ουδέτερο φύλο. Η συζήτηση έχει γίνει επίσης μέρος ενός αναδυόμενου πολιτισμικού πολέμου στη Λατινική Αμερική. Τον Δεκέμβριο, η δημόσια υπηρεσία εκπαίδευσης της Ουρουγουάης εξέδωσε ένα σημείωμα που περιόριζε τη χρήση της γλώσσας χωρίς αποκλεισμούς να είναι «σύμφωνη με τους κανόνες της ισπανικής γλώσσας».

 

Προτάσεις για την απαγόρευση της ουδέτερης ως προς το φύλο γλώσσας σε σχολεία ή κυβερνητικά έγγραφα έχουν προωθηθεί στο Περού, σε ορισμένες πολιτείες του Μεξικού και σε τουλάχιστον 34 δήμους και πολιτείες στη Βραζιλία.

 

Η ουδέτερη ως προς το φύλο γλώσσα έχει γίνει επίσης θέμα στις εκλογές του Οκτωβρίου στη Βραζιλία. Ο πρόεδρος της χώρας, Ζαΐρ Μπολσονάρο, ο οποίος επιδιώκει μια δεύτερη θητεία, είπε σε δημοσιογράφους τον Δεκέμβριο κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης για την εκπαίδευση ότι «η ουδέτερη ως προς το φύλο γλώσσα των ομοφυλόφιλων» «χαλάει τα παιδιά μας».

 

Παράλληλα, στην Κολομβία, η Francia Márquez, η πρόσφατα εκλεγείσα αντιπρόεδρος, επικρίθηκε από συντηρητικούς επικριτές επειδή χρησιμοποίησε γλώσσα ουδέτερη ως προς το φύλο κατά τη διάρκεια της εκστρατείας της. «Ο Θεός να σώσει την Κολομβία!» είπε η Μαργαρίτα Ρεστρέπο, βουλευτής από ένα δεξιό κόμμα, έγραψε σε ένα tweet.

 

Η συζήτηση λαμβάνει χώρα επίσης στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ο ουδέτερος ως προς το φύλο όρος "Latinx" προστέθηκε σε ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο λεξικό το 2018. Αλλά ακόμη και μεταξύ των Ισπανών, πολλοί δεν έχουν ακούσει για τον όρο και λίγοι -κυρίως νέοι στα κολέγια και μορφωμένες γυναίκες — το χρησιμοποιούν, σύμφωνα με έρευνα του 2019 από το Pew Research Center.

 

Η ώθηση για αλλαγές στις ρομαντικές γλώσσες ξεκίνησε από τις φεμινίστριες τουλάχιστον τη δεκαετία του 1970 που αμφισβήτησαν τη χρήση του γενικού αρσενικού, ενός γραμματικού κανόνα στον οποίο η αρσενική μορφή έχει προτεραιότητα όταν αναφέρεται σε μια ομάδα ανθρώπων, εάν η ομάδα περιλαμβάνει έστω και έναν άνδρα. (Στα Ισπανικά, πέντε κορίτσια είναι «las niñas», αλλά μόλις ένα αγόρι ενταχθεί στο σύνολο αναφοράς, γίνονται «los niños».)

 

Στη Γαλλία, αντί να χρησιμοποιούν το «chers étudiants», την αρσενική μορφή του «αγαπητοί μαθητές», οι φεμινίστριες προώθησαν τη χρήση των διπλών μορφών που περιελάμβαναν μια γυναικεία ορθογραφία, όπως «chers étudiants et chères étudiantes», δήλωσε η Heather Burnett, γλωσσολόγος στην εθνική ερευνητική υπηρεσία της Γαλλίας.

 

Σήμερα, ένα νέο κύμα ακτιβιστών προχωρά παραπέρα. Πολλά τρανς άτομα θέλουν να διαγράψουν εντελώς τους γραμματικούς όρους φύλου. Αντί να χρησιμοποιούν «queridos alumnos y queridas alumnas» («αγαπητοί μαθητές και αγαπητές μαθήτριες»), προτιμούν, για παράδειγμα, να χρησιμοποιούν «querides alumnes».

 

Η κίνηση γύρω από τη γλώσσα, λένε ορισμένοι ειδικοί, είναι μέρος μιας ευρύτερης πρόκλησης για τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβάνεται το φύλο.

 

«Με τους μη δυαδικούς ανθρώπους, η γλώσσα είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου», είπε ο Ροντρίγκο Μπόρμπα, καθηγητής εφαρμοσμένης γλωσσολογίας στο Ομοσπονδιακό Πανεπιστήμιο του Ρίο ντε Τζανέιρο στη Βραζιλία. «Αυτό που αμφισβητούν σε ένα βαθύτερο, ιδεολογικό επίπεδο είναι ότι το φύλο δεν συνδέεται με τα γεννητικά σας όργανα και ότι δεν έρχεται μόνο σε ζευγάρια».

 

Η Αργεντινή είναι ένα εκπληκτικό μέρος για μια τόσο έντονη συζήτηση σχετικά με την ουδέτερη ως προς το φύλο γλώσσα, επειδή η χώρα έχει ασπαστεί σε μεγάλο βαθμό τα δικαιώματα των τρανς. Το 2012, έγινε μία από τις πρώτες χώρες στον κόσμο που ψήφισαν νόμο που επιτρέπει στους ανθρώπους να αλλάζουν φύλο σε επίσημα έγγραφα χωρίς να απαιτείται η παρέμβαση γιατρού ή θεραπευτή ψυχικής υγείας.

 

Πέρυσι, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση υιοθέτησε ένα μέτρο που απαιτεί το 1% όλων των θέσεων εργασίας στον δημόσιο τομέα να διατίθεται για τρανς άτομα. Όσοι προσδιορίζονται ως μη δυαδικοί επιτρέπεται να σημειώνουν ένα "Χ" σε επίσημα έγγραφα, αντί να τσεκάρουν άνδρες ή γυναίκες. Ένα από τα παιδιά του προέδρου είναι μια non binary drag queen.

 

Ακόμη και ο κυβερνών συνασπισμός — Μέτωπο για Όλους — άλλαξε το λογότυπό του για να αποφύγει τη χρήση της αρσενικής μορφής του «todos» αντικαθιστώντας το δεύτερο «ο» με έναν ήλιο.

 

Στο Μπουένος Άιρες, ο υπουργός Παιδείας της πόλης, Soledad Acuña, είπε ότι ο νέος κανόνας για τη γλώσσα χωρίς αποκλεισμούς δεν προορίζεται να είναι απαγόρευση. «Η ίδια η γλώσσα δεν είναι ούτε περισσότερο ούτε λιγότερο περιεκτική», είπε σε συνέντευξή της. «Όλα εξαρτώνται από το πώς το χρησιμοποιούν οι άνθρωποι».

 

Την ίδια ημέρα που εισήχθη ο κανόνας, είπε η κ. Acuña, το υπουργείο δημοσίευσε αρκετές οδηγίες για το πώς να αποφεύγει κανείς τους αποκλεισμούς χρησιμοποιώντας την παραδοσιακή ισπανική γραμματική. Προτείνουν, για παράδειγμα, να γράψετε «los/as estudiantes» ή να χρησιμοποιήσετε ουδέτερες λέξεις όπως «personas» ή «άνθρωποι».

 

Αλλά οι οδηγοί δεν έχουν κάνει πολλά για να ηρεμήσουν τους ακτιβιστές και ορισμένους φοιτητές που είπαν ότι το νέο γλωσσικό διάταγμα τους έκανε να αισθάνονται εξοστρακισμένοι.

 

«Απλώς σε κάνει να νιώθεις πολύ άσχημα», είπε η Agostina Fernández Tirra, 17 ετών, η οποία χαρακτηρίζεται ως μη δυαδική και φοιτά σε δημόσιο σχολείο στο Μπουένος Άιρες. «Μας βάζουν όλους στο ίδιο κουτί — είτε είσαι γυναίκα είτε άντρας. Όσοι είμαστε στη μέση, που δεν είμαστε ούτε αρσενικό ούτε θηλυκό, είναι σαν να μην μας υπολογίζουν καν».

 

Μερικοί γονείς και δάσκαλοι έχουν επευφημήσει τον κανόνα. Η ουδέτερη ως προς το φύλο γλώσσα «δεν είναι καν τόσο περιεκτική», είπε η Vanina María Casali, διευθύντρια ενός δημοτικού σχολείου στο Παλέρμο, μια πολυτελή γειτονιά του Μπουένος Άιρες. «Στο σχολείο μας, υπάρχουν παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες και μια τέτοια γλώσσα τα καθιστά ακόμη πιο δύσκολο να μάθουν».

 

Δεν είναι ξεκάθαρη η επιρροή, εάν υπάρχει, της ουδέτερης ως προς το φύλο γλώσσας στην αναγνωστική κατανόηση, είπε η Florencia Salvarezza, νευροεπιστήμονας στην Αργεντινή που εργάζεται στη γνωστική λειτουργία, επειδή ελάχιστη, έως καθόλου έρευνα έχει γίνει για το θέμα.

 

Όμως, πρόσθεσε η κ. Salvarezza, είναι εύλογο ότι η ουδέτερη ως προς το φύλο γλώσσα θα μπορούσε να περιπλέξει τη μάθηση. «Δεν υπάρχει τρόπος να δημιουργήσετε μια συλλαβή στα ισπανικά με το «x» ή το «@» επειδή δεν είναι φωνήεντα», είπε. «Αυτό μπορεί να μπερδέψει τα μικρά παιδιά».

Ωστόσο, οι συνήγοροι και άλλοι εμπλεκόμενοι στα σχολεία του Μπουένος Άιρες πιστεύουν ότι παρά τον κανόνα, η χρήση ουδέτερης ως προς το φύλο γλώσσας θα συνεχίσει να επεκτείνεται.

 

«Δεν μπορείτε να απαγορεύσετε κάτι που χρησιμοποιείται ήδη», λέει η Alexandra Rodríguez, εθελόντρια μετά το σχολείο σε ένα κοινοτικό κέντρο. «Η γλώσσα είναι κάτι που συνεχώς τροποποιείται. Είναι ζωντανή γιατί είμαστε ζωντανοί — και θα συνεχίσει να αλλάζει».