Μπορεί η Δύση να έχει επιβάλλει κυρώσεις στη Ρωσία για την εισβολή της στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου, ωστόσο το ρωσικό πετρέλαιο συνεχίζει να ρέει στην Ευρώπη, μέσω «κρυφών» θαλάσσιων οδών.
Σύμφωνα με ανάλυση του Nikkei Asia, τους τελευταίους έξι μήνες 41 πλοία πραγματοποίησαν μεταφορές πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο, στα ανοικτά των θαλασσών της Ελλάδας, με δεξαμενόπλοια που έφυγαν από τη Ρωσία και αργότερα έφτασαν σε ευρωπαϊκά λιμάνια. Πέρσι, υπήρχε μόνο ένα τέτοιο.
Σημειώνεται πως τον περασμένο Απρίλιο, ο οικονομικός αναλυτής του Διεθνούς Χρηματοπιστωτικού Ινστιτούτου (IIF), Ρόμπιν Μπρουκς, είχε δημοσιεύσει έρευνα που έδειχνε πως το ποσοστό συμμετοχής των τάνκερ ελληνικών συμφερόντων που μεταφέρουν πετρέλαιο από τη Ρωσία ανήλθε στο 52% επί του συνόλου, από το 39% που ήταν πριν τον πόλεμο.
«Παρακάτω οι χώρες, τα πετρελαιοφόρα των οποίων φεύγουν από τη Ρωσία σε εβδομαδιαία βάση, μέχρι στιγμής το 2022. Η ζωντανή παρακολούθηση της κυκλοφορίας των δεξαμενόπλοιων δείχνει ότι το μερίδιο των ελληνικών πλοίων αυξήθηκε από 39% της συνολικής κυκλοφορίας δεξαμενόπλοιων πριν από τον πόλεμο, σε 52% από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία», αναφέρει, με ανάρτησή του στο Twitter, ο Ρόμπιν Μπρουκς.
Σύμφωνα ακόμη και με ανάλυση της ΜΚΟ Global Witness, οι εφοπλιστές στις τρεις κορυφαίες ναυτιλιακές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή Ελλάδα, Κύπρος και Μάλτα, έχουν διπλασιάσει την ποσότητα ρωσικού πετρελαίου που μεταφέρουν από την εισβολή στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου και μετά. Ο ίδιος ο Ουκρανός πρόεδρος μάλιστα, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, είχε εκφράσει την έντονη δυσαρέσκειά του για το γεγονός. Τότε, ο Βαγγέλης Μαρινάκης είχε υποστηρίξει πως δεν «σπάει» το εμπάργκο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και το Ηνωμένο Βασίλειο, πρόκειται να απαγορεύσουν πλήρως τις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου από το τέλος του έτους, αλλά οι εταιρείες που το αγοράζουν αντιμετωπίζουν ήδη έντονη κριτική. Ωστόσο, η μεταφορά πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο μέσα στη θάλασσα, έτσι ώστε να κρυφτεί η προέλευσή του, θα μπορούσε να συνεχιστεί ακόμη και μετά την ενεργοποίηση του εμπάργκο.
Όπως σημειώνεται στο ρεπορτάζ, στις 24 Αυγούστου, το ίδιο μέσο φωτογράφησε μεταφορά πετρελαίου από ένα δεξαμενόπλοιο σε ένα άλλο, στον Λακωνικό Κόλπο. Το ένα ήταν το ελληνικό Sea Falcon, το οποίο είχε φύγει από το λιμάνι Ust-Luga, της βορειοδυτικής Ρωσίας, στις 4 Αυγούστου. Το άλλο ήταν το Jag Lok, με ινδική σημαία, που αναχώρησε από τουρκικό λιμάνι επίσης στις 4 Αυγούστου. Επίσης, κοντά στα δεξαμενόπλοια βρίσκονταν μικρότερα σκάφη που βοηθούσαν στη μεταφορά.
«Υπάρχει μεγάλος κίνδυνος ατυχημάτων, που θα μπορούσαν να προκαλέσουν την πτώση του πετρελαίου στη θάλασσα. Τα καυσαέρια και τα σκουπίδια που εκπέμπονται από πετρελαιοφόρα είναι επίσης ένα πρόβλημα, προκαλώντας προβλήματα τόσο για την αλιευτική όσο και για την τουριστική βιομηχανία», δήλωσε κάτοικος της περιοχής, υπογραμμίζοντας πως ο αριθμός των δεξαμενόπλοιων έχει αυξηθεί από την έναρξη της ρωσικής εισβολής.
Που πηγαίνει όμως αυτό το πετρέλαιο; Προκειμένου να εξετάσει τη μεταφορά, η Nikkei χρησιμοποίησε δεδομένα από τη βρετανική εταιρεία δεδομένων Refinitiv, έτσι ώστε να δει που πήγαν τα δεξαμενόπλοια που έφυγαν από τα ρωσικά λιμάνια, αλλά και ποια σκάφη επικοινώνησαν μαζί τους, ξεκινώντας από τις 24 Φεβρουαρίου.
Η έρευνα κάλυψε τα ύδατα στα ανοικτά των ακτών της Μεσογείου της Ελλάδας, όπου πραγματοποιούνται συχνά μεταφορές από πλοίο σε πλοίο. Τα σήματα αυτόματου συστήματος αναγνώρισης (AIS) από τα σκάφη παρακολουθήθηκαν για να εντοπίσουν τις διαδρομές τους. Οι αλλαγές στο βύθισμα των σκαφών - η απόσταση από την ίσαλο γραμμή έως το κάτω μέρος του κύτους, η οποία αυξάνεται όταν ένα πλοίο είναι βαριά φορτωμένο-ελέγχθηκαν επίσης για να προσδιοριστεί ο αριθμός των μεταφορών από πλοίο σε πλοίο.
Η Nikkei επιβεβαίωσε ότι από την έναρξη της εισβολής μέχρι τις 22 Αυγούστου 175 μεταφορές από τις ελληνικές ακτές δεξαμενόπλοιων από τη Ρωσία. Πέρσι, υπήρχαν μόνο εννέα τέτοιες μεταφορές, κατά την ίδια περίοδο. Τα στοιχεία της Refinitiv δείχνουν πως η Ρωσία εξήγαγε 23,86 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου για μεταφορές πλοίων από την Ελλάδα. Κατά την ίδια περίοδο πέρυσι, 4,34 εκατομμύρια βαρέλια στάλθηκαν για παρόμοιες μεταφορές.
Ποιος είναι ο τελικός προορισμός;
Το ερώτημα λοιπόν είναι το εξής: Πού πηγαίνουν τα δεξαμενόπλοια αφού έλαβαν το πετρέλαιο;
Η ανάλυση της Nikkei δείχνει πως 89 δεξαμενόπλοια έφτασαν σε λιμάνια, με τα ελληνικά ύδατα να παίζουν σημαντικό ρόλο. Από αυτά, 41 έφτασαν σε λιμάνια στην Ελλάδα, το Βέλγιο και αλλού στην Ευρώπη, ενώ δύο έφτασαν στη Βρετανία, η οποία είναι ένθερμος υποστηρικτής των δυτικών κυρώσεων.
Η ΕΕ θα απαγορεύσει πλήρως τις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου δια θαλάσσης από τον Φεβρουάριο του 2023, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο θα απαγορεύσει πλήρως το ρωσικό πετρέλαιο το Δεκέμβριο.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, οι ρωσική εξαγωγές πετρελαίου στην ΕΕ τον Ιούλιο ανήλθαν σε 2,8 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, μειωμένες κατά 26% σε σύγκριση με τον Ιανουάριο. Ενώ η αγορά ρωσικού πετρελαίου παραμένει νόμιμη, οι εταιρείες αναθεωρούν τις σχέσεις τους με τη Ρωσική Ομοσπονδία, καθώς οι κυβερνήσεις και οι αγορές τις παρακολουθούν.
Το ίδιο μέσο ανέλυσε επίσης τις αποστολές πετρελαίου που έφτασαν στη Βρετανία τον Ιούνιο. Χρησιμοποιώντας δεδομένα του Refinitiv, καθώς και δορυφορικές εικόνες από την Αμερικανική Εταιρεία Planet Labs, διαπίστωσε ότι ένα δεξαμενόπλοιο με σημαία Μάλτας που πήρε πετρέλαιο από τις ελληνικές ακτές από δύο δεξαμενόπλοια που έφυγαν από Ρωσική λιμάνια, έφτασε στο Immingham, στην ανατολική Βρετανία, στις 4 Ιουνίου.
Τα αρχεία από την Ευρωπαϊκή Εταιρεία ενεργειακών ερευνών Kepler έδειξαν ότι το δεξαμενόπλοιο μετέφερε 300.000 βαρέλια πετρελαίου που παράγονται από τον κρατικό παραγωγό πετρελαίου της Ρωσίας Rosneft.
Το Nikkie επισκέφθηκε την έδρα του ομίλου στη Βρετανία και ζήτησε πληροφορίες σχετικά με τη συναλλαγή. Η εταιρεία απάντησε, λέγοντας πως «το διυλιστήριο πετρελαίου Prax Lindsey δεν μπορεί να σχολιάσει ευαίσθητες πληροφορίες σχετικά με μεμονωμένες αποστολές. Συνεργαζόμαστε στενά με την κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και μπορούμε να επιβεβαιώσουμε ότι συμμορφωνόμαστε πλήρως με όλες τις σχετικές κυρώσεις».
Απαντώντας σε μια ερώτηση μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ο Trafigura δήλωσε: «Συνεργαζόμαστε ανοιχτά και τακτικά με τους πελάτες μας και τις σχετικές κυβερνήσεις για να κατανοήσουμε τις απαιτήσεις τους και να διασφαλίσουμε ότι παραδίδουμε υλικό που πληροί αυτές τις απαιτήσεις». Η Rosneft δεν απάντησε σε αίτημα για σχολιασμό.
Τρόποι να «σπάει» το εμπάργκο και η απάντηση της Ελλάδας
Γενικότερα, όπως αναφέρεται στο ρεπορτάζ, οι μεταφορές πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο είναι αρκετά συχνές. Χρησιμοποιούνται πολλές φορές για να ενώσουν αποστολές μεταξύ τους, βελτιώνοντας έτσι την αποτελεσματικότητα σε μεταφορές μεγάλων αποστάσεων. Ωστόσο, επειδή ακριβώς το πετρέλαιο αλλάζει χέρια, είναι πιο δύσκολο να εντοπιστεί η αρχική του προέλευση.
Φυσικά, οι χώρες απαιτούν από τους εισαγωγείς να αναφέρουν τον τόπο καταγωγής του φορτίου τους στις τελωνειακές αρχές. Ωστόσο, δικηγόρος εξοικειωμένος με το ναυτικό δίκαιο, δήλωσε στο Nikkei πως ορισμένες εταιρείες πολλές φορές δίνουν ψευδή στοιχεία, ενώ αναλυτές τονίζουν πως η ροή του πετρελαίου πρέπει να παρακολουθείται στενά από τις λιμενικές αρχές. Επίσης, αν κανείς ανακατέψει το ρωσικό πετρέλαιο με ένα άλλο, τότε κανείς δεν μπορεί να βρει από που προέρχεται, σύμφωνα με οικονομολόγο του Energy Intelligence Group.
Από την πλευρά του, το υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιώτικης Πολιτικής, δήλωσε στο Nikkei: είο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής της Ελλάδας δήλωσε στο Nikkei: «Οι μεταφορές από πλοίο σε πλοίο, οι οποίες πραγματοποιούνται σε διεθνή ύδατα, παρακολουθούνται από τις τοπικές λιμενικές αρχές μέσω του συστήματος AIS σε πραγματικό χρόνο. Σε περίπτωση οποιασδήποτε παράβασης, όπως η είσοδος των σκαφών στα ελληνικά χωρικά ύδατα, κινείται η διαδικασία επιβολής νομικών κυρώσεων».
Μάλιστα, σχετικά με τις μεταφορές στον Λακωνικό Κόλπο, το υπουργείο ανέφερε πως βρίσκονται «εκτός των χωρικών υδάτων του», ενώ το δημοσίευμα επισημαίνει πως «η οικονομική και πολιτική δύναμη της μεγάλης ναυτιλιακής βιομηχανίας της Ελλάδας μπορεί να βοηθήσει στην εξήγηση της αργής αντίδρασης της κυβέρνησης».