Νικόλ Λειβαδάρη
H συνάντηση Μητσοτάκη – φον ντερ Λάιεν στόχευε περισσότερο στην πολιτική σημειολογία παρά στην οικονομική ουσία. Τα περιθώρια οικονομικής συνδρομής της ΕΕ για την αντιμετώπιση του – τεράστιου – κόστους της καταστροφής στην Θεσσαλία ήταν λίγο ως πολύ γνωστά πριν ο έλληνας πρωθυπουργός πάει στο Στρασβούργο, όπως ήταν γνωστό και ότι ακόμη κι εάν εξαντληθούν οι δυνατότητες ευρωπαϊκής αρωγής ο δημοσιονομικός σχεδιασμός της κυβέρνησης παραμένει στον αέρα και πρέπει να επανεξεταστεί εκ βάθρων.
Ως εκ τούτων, ο στόχος του Κυριάκου Μητσοτάκη ήταν, αφενός να εκπέμψει το επικοινωνιακό μήνυμα πως ξεκινά προσωπικό αγώνα δρόμου για να πιέσει την Ευρώπη «να σταθεί δίπλα στην Ελλάδα» και, αφετέρου να αξιοποιήσει την, επίσης προσωπική, φιλική του σχέση με την πρόεδρο της Κομισιόν ζητώντας την να επιδείξει τη μεγαλύτερη δυνατή ευελιξία στη χρησιμοποίηση των ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων.
Πρακτικά, το πρώτο αποτέλεσμα ήταν η δέσμευση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν πως θα δημιουργηθεί task force που θα εξαντλήσει όλα τα περιθώρια προκειμένου η Ελλάδα να μπορέσει να κινητοποιήσει πόρους έως και 2,25 δις ευρώ. Εξ αυτών, οι (σχετικά) άμεσες εκταμιεύσεις δεν θα ξεπερνούν τα 400 εκατομμύρια ευρώ από το Ταμείο Αλληλεγγύης. Τα υπόλοιπα δεν είναι δεδομένα – προϋποθέτουν ταχύτατες ενέργειες και κινήσεις από την πλευρά του ελληνικού κράτους και πολιτικές συναινέσεις εντός ΕΕ για να καταστεί δυνατό να «κινητοποιηθούν». Δεν είναι επίσης νέοι πόροι: Πρόκειται για ήδη διαθέσιμα κεφάλαια που το ελληνικό κράτος δεν είχε καταφέρει να απορροφήσει και να αξιοποιήσει μέσω του ΕΣΠΑ καθώς και για κεφάλαια που προϋποθέτουν ανακατεύθυνση πόρων από το Ταμείο Ανάκαμψης.
Ωστόσο, ακόμα κι αν αντληθεί το σύνολο των 2,25 δις από τα ευρωπαϊκά κονδύλια δεν είναι αρκετό για να καλύψει ούτε το μισό της καταστροφής. Με βάση τις πρώτες εκτιμήσεις στο ίδιο το οικονομικό επιτελείο μόνον το άμεσο κόστος αποζημιώσεων και βασικής αρωγής στους πληγέντες θα ξεπεράσει το 1,5 δις ευρώ. Σύμφωνα με τον Σύνδεσμο Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος το συνολικό κόστος μεσοπρόθεσμα θα φθάσει τουλάχιστον στα 6 δις, ενώ σύμφωνα με την «Ναυτεμπορική» θα αγγίξει τα 8 δις εάν προσμετρηθούν οι άμεσες δημοσιονομικές δαπάνες, η αποκατάσταση και ενίσχυση των υποδομών, η καταστροφή στις αγροτικές καλλιέργειες και η απειλή για νέο κύμα κόκκινων δανείων.
Έργα Πολιτικής Προστασίας σε ΕΣΠΑ και Ταμείο Ανάκαμψης /
Μηδενική απορρόφηση και έλλειψη στοιχείων
Σε όλα αυτά προστίθεται και η αδιαπραγμάτευτη υποχρέωση της χώρας για πρωτογενή πλεονάσματα, γεγονός που σημαίνει ότι δεν μπορεί να υπάρξει εκτεταμένη χρήση εθνικών πόρων που θα εγγραφούν στον προϋπολογισμό. Κοινώς, δεν μπορούν να αξιοποιηθούν τα ταμειακά διαθέσιμα των 36 δις ευρώ για δύο λόγους: Ο πρώτος είναι ότι η Ελλάδα είναι υποχρεωμένη να εμφανίσει το 2024 πρωτογενές πλεόνασμα 0,7%, άρα μπορεί να υπάρχει ταμειακή ρευστότητα αλλά δεν υπάρχει δημοσιονομικός χώρος. Ο δεύτερος είναι πως, ακόμη κι εάν η Ευρώπη έδειχνε ελαστικότητα στην τήρηση των δημοσιονομικών στόχων δεν είναι δεδομένο πως το ίδιο θα έκαναν και οι αγορές. Και η κυβέρνηση δεν είναι διατεθειμένη να δοκιμάσει τις προθέσεις τους εν μέσω της διαδικασίας ανάκτησης της επενδυτικής βαθμίδας.
Όλα αυτά σημαίνουν πως το οικονομικό επιτελείο κινείται ήδη προς περιοριστικό δημοσιονομικό πλαίσιο. Θα υπάρξει συμπληρωματικός προϋπολογισμός έως και 500 εκατομμυρίων ευρώ για τις αποζημιώσεις, αλλά το πιθανότερο είναι πως θα περικοπούν οι όποιες άλλες παροχές και, ενδεχομένως, ακόμη και τα υφιστάμενα μέτρα στήριξης. Κατά τις τελευταίες πληροφορίες, δε, που μένει να επιβεβαιωθούν στην ομιλία Μητσοτάκη στη ΔΕΘ, υπό αίρεση τελεί πλέον ακόμη και η επέκταση του market pass έως το τέλος του έτους που, προ Daniel, ήταν «κλειδωμένη».