Το Εσπερινό Γυμνάσιο Σερρών με Λυκειακές Τάξεις προέβη στη συμμετοχή και την ολοκλήρωση του προγράμματος Erasmus 2024-1-EL01-KA122-SCH-000202062 για την κινητικότητα της προσωπικής εκπαίδευσης εκπαιδευτικών του σχολείου. Το πρόγραμμα υλοποιήθηκε στο χρονικό διάστημα 6-11 Απριλίου 2025 στο Παρίσι της Γαλλίας και χρηματοδοτήθηκε από το ΙΚΥ. Ο τίτλος του σχεδίου με τον οποίο συμμετείχε το Εσπερινό Γυμνάσιο Σερρών με Λυκειακές Τάξεις ήταν «Συμπεριληπτική Εκπαίδευση».
Οι στόχοι του προγράμματός μας ήταν η :
εμβάθυνση στην κατανόηση του θεωρητικού πλαισίου και των ευρωπαϊκών πολιτικών για τη συμπεριληπτική εκπαίδευση
ανάπτυξη πρακτικών δεξιοτήτων για την εφαρμογή συμπεριληπτικών πρακτικών στην τάξη
δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικτύου συνεργασίας και ανταλλαγής εμπειριών στον τομέα της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης.
Ο Οργανισμός AnatoliaEducation& Consulting αποτέλεσε τον φορέα που ανέλαβε την εκπαίδευση των συμμετεχόντων εκπαιδευτικών του σχολείου μας στο πρόγραμμα erasmus. Οι εκπαιδευτικοί του Εσπερινού Γυμνασίου Σερρών με Λυκειακές Τάξεις Χριστίνα Μεγαλομύστακα, Ευθυμία-Αικατερίνη Κοϊτανίδου, Στυλιανός Κοντός, και Στυλιανός Κατεβάογλου είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν το πρόγραμμα, ώστε να αποτελέσουν άξιο δυναμικό επιμόρφωσης σε άλλους συναδέλφους. Με την υλοποίηση του παρόντος έργου επιδιώχθηκε να επιτευχθεί η ποιοτική αναβάθμιση του Εσπερινού Γυμνασίου Σερρών με Λυκειακές Τάξεις με σκοπό να αποτελέσει πρότυπο για την αποτελεσματική ενσωμάτωση των ευάλωτων ομάδων στο σχολείου μας και κατά επέκταση τη μείωση της σχολικής διαρροής εφαρμόζοντας τεχνικές συμπεριληπτικής εκπαίδευσης. Το πρόγραμμα έδωσε την ευκαιρία στους τέσσερις εκπαιδευτικούς της σχολικής μονάδας να έρθουν σε επαφή με συναδέλφους άλλων ευρωπαϊκών χωρών (Ρουμάνων και Τούρκων), να συζητήσουν και να προβληματιστούν για το ζήτημα της ανάπτυξης κουλτούρας συμπεριληπτικής εκπαίδευσης.
Στο σεμινάριο χρησιμοποιήθηκαν βιωματικές μέθοδοι εκπαίδευσης ενηλίκων. Συνεπώς, η ενεργή συμμετοχή των συμμετεχόντων εκπαιδευτικών ήταν απαραίτητη για την υλοποίηση του σεμιναρίου. Οι συμμετέχοντες της επιμορφωτικής δράσης διαχειρίστηκαν και εφάρμοσαν πρώτοι αυτοί τις εκπαιδευτικές πρακτικές που ακολούθως θα τις εφαρμόσουν έμπρακτα στη δική τους τάξη, ώστε να δοθεί η δυνατότητα στους μαθητές/τριες να αναπτύξουν το ενδιαφέρον για τη μάθηση και να συνεχίσουν τη γνωστική τους πορεία στο Εσπερινό Γυμνάσιο Σερρών με Λυκειακές Τάξεις.
Το πρόγραμμα επιμόρφωσης ξεκίνησε με μια εισαγωγή στη συμπεριληπτική εκπαίδευση, καλύπτοντας τις αρχές, το νομικό πλαίσιο και τις διεθνείς τάσεις που αφορούν στη συμπεριληπτική εκπαίδευση. Στη συνέχεια έγινε εκτενής αναφορά στο Γαλλικό συμπεριληπτικό μοντέλο μάθησης και της εφαρμογής του σε διάφορους πληθυσμούς. Η Γαλλία, χώρα με βαθιές ρίζες στην ιστορία της παιδείας, έχει διαμορφώσει ένα κρατικά ελεγχόμενο σύστημα που θεμελιώνεται σε αρχές, όπως την ισότιμη πρόσβαση και τη συμπεριληπτική εκπαίδευση. Η Γαλλία, με το ισχυρά συγκεντρωτικό εκπαιδευτικό της σύστημα, επιδιώκει να διασφαλίσει την ισότιμη πρόσβαση στην εκπαίδευση για όλους, αντιμετωπίζοντας παράλληλα τις προκλήσεις που θέτει η αυξανόμενη ετερογένεια του μαθητικού πληθυσμού.
Όσον αφορά στους μαθητές με αναπηρίες η γαλλική προσέγγιση έχει εξελιχθεί από την ένταξη στην πληρέστερη συμπερίληψη. Ο νόμος του 2005 αποτελεί ορόσημο, κατοχυρώνοντας το δικαίωμα κάθε παιδιού να φοιτά στο πλησιέστερο σχολείο της κατοικίας του. Η λειτουργία των Ειδικών Μονάδων Σχολικής Ένταξης εντός των γενικών σχολείων παρέχει υποστήριξη σε μικρές ομάδες μαθητών με συγκεκριμένες ανάγκες, ενώ τα Ιατροπαιδαγωγικά Ψυχολογικά Κέντρα προσφέρουν εξειδικευμένες υπηρεσίες. Ωστόσο, η αποτελεσματική εφαρμογή της συμπερίληψης εξακολουθεί να απαιτεί συνεχή προσπάθεια στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, την παροχή επαρκούς υποστήριξης και την εξασφάλιση της προσβασιμότητας.
Σε σχέση με τους μαθητές Ρομά, η Γαλλία αντιμετωπίζει σύνθετες προκλήσεις που συνδέονται με την ιστορική περιθωριοποίηση και τις κοινωνικοοικονομικές ανισότητες. Η σχολική φοίτηση των παιδιών Ρομά συχνά διακόπτεται λόγω της μετακινούμενης φύσης ορισμένων κοινοτήτων και των κοινωνικών προκαταλήψεων. Το γαλλικό εκπαιδευτικό σύστημα προσπαθεί να αντιμετωπίσει αυτό το ζήτημα μέσω διαφόρων μέτρων, όπως η δημιουργία θέσεων για διαμεσολαβητές που γνωρίζουν την κουλτούρα των Ρομά και μπορούν να γεφυρώσουν το χάσμα μεταξύ της οικογένειας και του σχολείου. Επιπλέον, γίνονται προσπάθειες για την προσαρμογή του αναλυτικού προγράμματος ώστε να λαμβάνει υπόψη την πολιτισμική τους ταυτότητα και να καταπολεμά τα στερεότυπα. Ωστόσο, η επίτευξη ουσιαστικής συμπερίληψης απαιτεί μια ολιστική προσέγγιση που να αντιμετωπίζει τις βαθύτερες κοινωνικές και οικονομικές αιτίες του αποκλεισμού.
Όσον αφορά στις πολυπολιτισμικές τάξεις, η Γαλλία, ως μια χώρα με μακρά ιστορία μετανάστευσης, διαθέτει έναν σημαντικό αριθμό σχολικών τάξεων όπου συνυπάρχουν μαθητές με διαφορετικό πολιτισμικό και γλωσσικό υπόβαθρο. Ωστόσο, η διαχείριση της πολιτισμικής ποικιλομορφίας στην τάξη απαιτεί από τους εκπαιδευτικούς να διαθέτουν διαπολιτισμικές δεξιότητες και να είναι ευαισθητοποιημένοι στις διαφορετικές ανάγκες των μαθητών τους. Υπάρχουν προγράμματα γλωσσικής υποστήριξης για τους μαθητές που δεν έχουν ως μητρική γλώσσα τη γαλλική, καθώς και πρωτοβουλίες για την προώθηση της διαπολιτισμικής κατανόησης και τον σεβασμό της διαφορετικότητας.
Τέλος, η περίπτωση των τάξεων που συνδυάζουν ενήλικους και ανήλικους είναι λιγότερο συνηθισμένη στην τυπική δευτεροβάθμια εκπαίδευση στη Γαλλία. Ωστόσο, συναντάται σε ειδικό εκπαιδευτικό πλαίσιο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η συμπερίληψη απαιτεί την προσαρμογή των διδακτικών μεθόδων και του αναλυτικού προγράμματος ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι διαφορετικές εμπειρίες ζωής, οι μαθησιακές ανάγκες και οι στόχοι των ενήλικων και ανήλικων μαθητών. Η δημιουργία ενός περιβάλλοντος αμοιβαίου σεβασμού και συνεργασίας είναι καθοριστικής σημασίας για την επιτυχία αυτών των μικτών τάξεων.
Συνολικά, το γαλλικό εκπαιδευτικό σύστημα βρίσκεται σε μια συνεχή προσπάθεια να ενσωματώσει τις αρχές της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης σε όλες τις εκφάνσεις της ετερογένειας του μαθητικού πληθυσμού. Παρά τις προκλήσεις και τις εναπομένουσες ελλείψεις, υπάρχουν σημαντικές πρωτοβουλίες και νομοθετικές ρυθμίσεις που αποσκοπούν στην εξασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης και της ουσιαστικής συμμετοχής όλων των μαθητών στην εκπαιδευτική διαδικασία. Η συνεχής αναζήτηση και εφαρμογή καινοτόμων πρακτικών, η ενίσχυση της επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών και η στενή συνεργασία μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων φορέων είναι απαραίτητες για την περαιτέρω προώθηση μιας πραγματικά συμπεριληπτικής εκπαίδευσης στη Γαλλία.
Στη συνέχεια, εξετάστηκαν ψηφιακά εργαλεία για την εξατομικευμένη μάθηση, παρουσιάστηκαν εργαλεία που επιτρέπουν την προσαρμογή του μαθησιακού περιεχομένου και του ρυθμού μάθησης, καθώς και διαδραστικά εργαλεία που ενισχύουν την ολική συμμετοχή του μαθητικού δυναμικού. Η ψηφιακή εκπαίδευση αναδεικνύεται ως ένας καταλυτικός παράγοντας στην προώθηση της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης, καθώς προσφέρει ευέλικτα εργαλεία και εξατομικευμένες προσεγγίσεις που ανταποκρίνονται στις ποικίλες ανάγκες των μαθητών. Μέσω διαδραστικώνπλατφορμών, προσβάσιμου εκπαιδευτικού υλικού και τεχνολογιών υποβοήθησης, αίρονται φυσικοί και μαθησιακοί φραγμοί, επιτρέποντας σε μαθητές με αναπηρίες, διαφορετικό γλωσσικό υπόβαθρο ή διαφορετικούς ρυθμούς μάθησης να συμμετέχουν ενεργά και ισότιμα στην εκπαιδευτική διαδικασία. Η ψηφιακή τεχνολογία διευκολύνει την προσαρμογή του περιεχομένου και των δραστηριοτήτων στις ατομικές ανάγκες, ενισχύει την αυτονομία και την αυτορρύθμιση της μάθησης, και δημιουργεί ευκαιρίες για συνεργασία και αλληλεπίδραση σε ένα πιο ευρύ και προσβάσιμο περιβάλλον.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) για τη στήριξη της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης, εξερευνώντας εργαλεία ΤΝ για τη δημιουργία εξατομικευμένων διδακτικών πλάνων και υλικού, την παροχή άμεσης ανατροφοδότησης και την ανάλυση δεδομένων μάθησης. Παρουσιάστηκαν επίσης εργαλεία για τη δημιουργία διδακτικού υλικού και τη διαφοροποίηση της διδασκαλίας και την αξιολόγηση. Είναι γεγονός ότι η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) φέρνει επανάσταση στη συμπεριληπτική εκπαίδευση, παρέχοντας καινοτόμες λύσεις για την αντιμετώπιση της ετερογένειας στην τάξη. Συστήματα ΤΝ μπορούν να αναλύσουν δεδομένα μάθησης σε πραγματικό χρόνο, εντοπίζοντας τις ατομικές ανάγκες και προσαρμόζοντας το εκπαιδευτικό περιεχόμενο και τις διδακτικές στρατηγικές ανάλογα. Εργαλεία που βασίζονται στην ΤΝ μπορούν να προσφέρουν εξατομικευμένη ανατροφοδότηση, να υποστηρίξουν μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες μέσω έξυπνων βοηθημάτων, να διευκολύνουν την επικοινωνία σε πολυπολιτισμικές τάξεις μέσω αυτόματης μετάφρασης και να δημιουργήσουν προσβάσιμο περιεχόμενο για μαθητές με αισθητηριακές ή κινητικές αναπηρίες. Η ΤΝ, επομένως, έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει ένα πιο δίκαιο και αποτελεσματικό εκπαιδευτικό περιβάλλον, όπου κάθε μαθητής/τρια μπορεί να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές του.
Συζητήθηκαν επίσης οι ηθικές και πρακτικές προκλήσεις στην εφαρμογή ψηφιακών εργαλείων. Η ενσωμάτωση της ψηφιακής εκπαίδευσης, παρότι προσφέρει σημαντικά οφέλη, εγείρει κρίσιμες ηθικές προκλήσεις που απαιτούν προσεκτική εξέταση. Ζητήματα όπως η άνιση πρόσβαση στην τεχνολογία και τη συνδεσιμότητα ενδέχεται να διευρύνουν τις υπάρχουσες εκπαιδευτικές ανισότητες, δημιουργώντας ένα ψηφιακό χάσμα. Επιπλέον, η συλλογή και ανάλυση δεδομένων χρήσης των ψηφιακών εργαλείων εγείρει ανησυχίες σχετικά με την προστασία της ιδιωτικότητας των μαθητών και την πιθανή κατάχρηση αυτών των πληροφοριών. Η εξάρτηση από αλγορίθμους για την εξατομίκευση της μάθησης εγκυμονεί τον κίνδυνο ενίσχυσης στερεοτύπων ή περιορισμού των ευκαιριών μάθησης, ενώ η ανάγκη για ψηφιακή εγγραμματοσύνη τόσο στους μαθητές όσο και στους εκπαιδευτικούς καθίσταται επιτακτική για την αποφυγή του ψηφιακού αναλφαβητισμού και την κριτική αξιοποίηση των τεχνολογιών. Η διασφάλιση της ηθικής χρήσης της ψηφιακής εκπαίδευσης απαιτεί τη θέσπιση σαφών κατευθυντήριων γραμμών και την καλλιέργεια μιας κουλτούρας ευθύνης και σεβασμού, ώστε να φέρει εποικοδομητικά αποτελέσματα.
Η επιτυχής ολοκλήρωση του προγράμματος σηματοδοτήθηκε από την ουσιαστική ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων των συμμετεχόντων εκπαιδευτικών, γεγονός που τους κατέστησε ικανότερους να ενσωματώνουν αποτελεσματικά τις ψηφιακές τεχνολογίες στην παιδαγωγική τους πρακτική. Παράλληλα, η ενεργή ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των εκπαιδευτικών, προερχόμενων από διαφορετικό εκπαιδευτικό πλαίσιο, επέτρεψε τη διάχυση καινοτόμων ιδεών και μεθόδων, εμπλουτίζοντας τις γνώσεις και τις προσεγγίσεις όλων. Επιπλέον, η δημιουργία ενός δυναμικού και υποστηρικτικού δικτύου επικοινωνίας και συνεργασίας μεταξύ των συμμετεχόντων εξασφάλισε τη συνεχή αλληλεπίδραση, την αμοιβαία υποστήριξη και τη δυνατότητα για μελλοντικές συνεργασίες, εδραιώνοντας μια κοινότητα πρακτικής για την προώθηση της ψηφιακής εκπαίδευσης.
Η επιτυχία της επιμόρφωσης βασίστηκε σε ένα πολυδιάστατο μεθοδολογικό πλαίσιο που συνδύασε στοχευμένες θεωρητικές παρουσιάσεις για την εδραίωση των απαραίτητων γνώσεων, με εντατικά πρακτικά εργαστήρια που επέτρεψαν στους συμμετέχοντες να εφαρμόσουν άμεσα τις νέες δεξιότητες σε ρεαλιστικά σενάρια. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην αξιοποίηση ομαδικών και συνεργατικών δραστηριοτήτων, οι οποίες υποστηρίχθηκαν από σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία, ενισχύοντας την αλληλεπίδραση και την ανταλλαγή ιδεών μεταξύ των εκπαιδευτικών. Επιπροσθέτως, η δημιουργία ενός εύχρηστου ψηφιακού αποθετηρίου συγκέντρωσε όλο το υλικό της επιμόρφωσης, προσφέροντας στους συμμετέχοντες έναν διαρκή και προσβάσιμο πόρο για μελλοντική αναφορά και αυτομόρφωση.
Οι εκπαιδευτικοί κατέκτησαν ένα σημαντικό εύρος γνώσεων και ανέπτυξαν κρίσιμες δεξιότητες για την ουσιαστική ενσωμάτωση ψηφιακών εργαλείων στο πλαίσιο της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης, ενώ παράλληλα ισχυροποίησαν τη θετική στάση τους απέναντι στον ψηφιακό εγγραμματισμό. Απέκτησαν επίσης την ικανότητα να σχεδιάζουν και να υλοποιούν εξατομικευμένες μαθησιακές εμπειρίες που ανταποκρίνονται στις διαφορετικές ανάγκες των μαθητών, ενισχύοντας με αυτόν τον τρόπο την ενεργό συμμετοχή και την αποτελεσματική συνεργασία στην τάξη. Η επιμόρφωση λειτούργησε ενδυναμωτικά, παρέχοντας στους εκπαιδευτικούς τα εφόδια για την αξιοποίηση της τεχνολογίας στη δημιουργία ενός αυθεντικά συμπεριληπτικού εκπαιδευτικού περιβάλλοντος, όπου κάθε μαθητής/τρια μπορεί να έχει πραγματικές ευκαιρίες για προσωπική και γνωστική ανάπτυξη.
Ωφέλειες του Erasmus+ για τους εκπαιδευτικούς που συμμετείχαν στην επιμορφωτική δράση ήταν:
Η γνωριμία διαφορετικών πολιτισμικών θεωρήσεων και η επαφή με τη διαφορετική κουλτούρα άλλων λαών,
Η ανάπτυξη γνωστικών και επικοινωνιακών δεξιοτήτων,
Η δημιουργία επαφών με συναδέλφους άλλων Ευρωπαϊκών κρατών,
Η επιθυμία για συνεργασία με συναδέλφους και σχολεία αντίστοιχα στον ευρωπαϊκό χώρο,
Η βελτίωση στη γνώση και χρήση ξένων γλωσσών,
Η δημιουργία κινήτρων για την ανάληψη πρωτοβουλιών επαγγελματικής ανάπτυξης με συμμετοχή σε επιμορφωτικές δράσεις,
Η χρήση νέων διδακτικών πρακτικών στην τάξη.
Ωφέλειες του Erasmus+ για το Εσπερινό Γυμνάσιο Σερρών με Λυκειακές Τάξεις:
Η χρήση νέων καινοτόμων διδακτικών πρακτικών από τους εκπαιδευτικούς,
Η ευρύτερη χρήση των ΤΠΕ και της Τεχνητής Νοημοσύνης στις διδακτικές πρακτικές,
Η βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των εκπαιδευτικών.
Αξιολόγηση του προγράμματος
Έγινε αξιολόγηση του προγράμματος με ερωτηματολόγια και διαπιστώθηκε ότι:
Οι εκπαιδευτικοί που συμμετείχαν στο πρόγραμμα:
Εξέφρασαν θετική στάση για τις διδακτικές μεθόδους που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του σεμιναρίου και την όλη διοργάνωση του από τον εκπαιδευτικό φορέα,
Έχουν τη διάθεση να συμμετέχουν ενεργά και σε περαιτέρω εξίσου ενδιαφέρουσες επιμορφωτικές δράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
Είναι διατεθειμένοι να διαδώσουν τη γνώση τους και σε άλλους συναδέλφους,
Οι συνεργατικές σχέσεις μεταξύ τους βελτιώθηκαν αισθητά,
Θα υπάρξει διάχυση των αποτελεσμάτων των δράσεων στη σχολική κοινότητα.