Mε αφορμή τη συνάντηση «Εφαρμοσμένοι Ελληνο-Γαλλικοί Διάλογοι» που πραγματοποιείται την ερχόμενη εβδομάδα στο Παρίσι, ο Γιώργος Πρεβελάκης, ομότιμος καθηγητής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής στο Πανεπιστήμιο Panthéon-Sorbonne, έδωσε μια σειρά ενδιαφέρουσες απαντήσεις στις ερωτήσεις του Tvxs για τη διεθνή κατάσταση και τη θέση της Ελλάδας.
Κύριε Πρεβελάκη, σε ένα σχετικά πρόσφατο άρθρο σας,
μιλάγατε για έναν κόσμο “εν αινίγματι”. Ποιο θεωρείτε σήμερα το μεγαλύτερο
αίνιγμα της διεθνούς γεωπολιτικής μετά την εκλογή του Τραμπ;
Η εκλογή του Τrump κινητοποίησε μια γεωπολιτική
ανακατάταξη η οποία, πάντως, επωαζόταν από χρόνια. Η Παγκοσμιοποίηση
τροποποίησε σταδιακά τις μεγάλες γεωπολιτικές παραμέτρους. Το παγκόσμιο
οικονομικό κέντρο βάρους μετακινήθηκε από την Δύση στην Ανατολή. Τεράστιες
δημογραφικές ανακατατάξεις ανέτρεψαν την παγκόσμια ανθρωπογεωγραφία.
Οι θεσμοί και η οργάνωση του κόσμου, όμως, δεν
προσαρμόστηκαν εγκαίρως. Συσσωρεύθηκε, συνεπώς, ανατρεπτική ενέργεια η οποία
εκλύεται βιαίως. Στο τέλος αυτής της διαδικασίας ο κόσμος θα έχει αλλάξει· η
μέλλουσα μορφή του τελεί « εν αινίγματι ».
Πιστεύετε ότι η -υπό την πίεση των ΗΠΑ– διαφαινόμενη
κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία μπορεί να οδηγήσει σε μία μόνιμη ειρήνη;
Η διαδικασία για τον επανακαθορισμό των ευρωπαϊκών
ισορροπιών θα προχωρήσει, με βασικό μοχλό την επιδίωξη της Ρωσίας να καταστεί
καθοριστική δύναμη στην Ευρώπη. Φοβούμαι ότι ο πόλεμος, σε διάφορες μορφές, θα
συνεχιστεί, εν συνδυασμώ με μια ρωσική «επίθεση φιλίας» προς την Ευρώπη.
Μετά το τέλος του πολέμου διατυπώνονται διαφορετικές
προτάσεις για τη στρατηγική της ΕΕ
απέναντι στη Ρωσία. Από την αμυντική θωράκιση εναντίον της Ρωσίας μέχρι την
ενσωμάτωση της σε ένα νέο ευρωπαϊκό σύστημα ασφαλείας.
Δεν αισιοδοξώ ως προς την αμυντική θωράκιση της Ευρώπης.
Οι έντονες ευρωπαϊκές φυγόκεντρες
δυνάμεις ξεπεράστηκαν μεταπολεμικά χάρη στην δυναμική αμερικανική
παρέμβαση. Αφ’ης στιγμής οι Ηνωμένες Πολιτείες παύουν την ενοποιητική επίδραση,
οι παλαιοί ανταγωνισμοί αναβιώνουν. Εξάλλου, σήμερα οι Ηνωμένες Πολιτείες και η
Ρωσία συνεργάζονται για να αποτρέψουν την ευρωπαϊκή αυτονόμηση· προτιμούν να
διαπραγματεύονται με κάθε κράτος χωριστά, παρά με μία ενιαία δύναμη.
Η κατάσταση στη Γάζα εξελίσσεται σε μαζική δολοφονία υπό
τη σιωπή ή την ανοχή και των κυριότερων ευρωπαϊκών δυνάμεων. Πώς την εξηγείτε
και υιοθετείτε την κατηγορία της γενοκτονίας; Δημιουργείται ένα προηγούμενο για
τις παγκόσμιες σχέσεις;
Ο πόλεμος ανάμεσα στους Ισραηλινούς και τους
Παλαιστινίους, διαθέτει όλα όσα οδηγούν τους λαούς στα χειρότερα εγκλήματα:
έδαφος και ταυτότητα. Έχει ποικίλες μορφές. Οι Ισραηλινοί πλεονεκτούν στρατιωτικά.
Οι Παλαιστίνιοι ακολουθούν την τακτική του αδυνάτου, την τρομοκρατία· επίσης,
αξιοποιούν ευρύτατα δίκτυα προπαγάνδας, με κεντρική ιδέα την Γενοκτονία. Στην
πραγματικότητα πρόκειται για την αμοιβαία βία επί των αμάχων. Δυστυχώς, είναι
ένα επιδεινούμενο φαινόμενο, από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ως σήμερα. Οι μη
εμπόλεμοι υποφέρουν περισσότερο από τους εμπολέμους.
Σχετικά με τις εξελίξεις στη Γαλλία: Τι επιπτώσεις θα
είχε για την Ευρώπη η άνοδος της Μαρίν Λεπέν στην εξουσία; Βλέπετε να
πλησιάζουμε σε ένα “ευρωπαϊκό Brexit”; Η σε διάλυση της ΕΕ, τουλάχιστον με τη
σημερινή της μορφή;
Δεν θεωρώ ότι η ενδεχόμενη άνοδος της Μαρίν Λεπέν στην
εξουσία θα προκαλέσει αναταράξεις ανάλογες με το Brexit. H Λεπέν έχει αμβλύνει
τις θέσεις της και το γαλλικό συντηρητικό κατεστημένο ετοιμάζεται να την
πλαισιώσει και να ελέγξει τις ανατρεπτικές ορμές κάποιων υποστηρικτών της.
Αν, βέβαια, η υποψηφιότητα της αποκλειστεί οριστικά και
αντ’ αυτής εκλεγεί ο αναπληρωτής Μπαρντελά, η κατάσταση αλλάζει. Η Γαλλία θα
διευθύνεται από έναν πολιτικό, παντελώς άπειρο, ο οποίος θα δυσκολευτεί να
διαχειριστεί μια « ομαλή προσγείωση » της γαλλικής πολιτικής.
Εν πάση περιπτώσει, λόγω της επανόδου της Ρωσίας στην
ευρωπαϊκή γεωπολιτική, οι ευρύτερες ευρωπαϊκές εξελίξεις θα επιδράσουν στην γαλλική
πολιτική σκηνή περισσότερο από την
προεδρική εκλογή.
Η Ελλάδα, σε αυτό το ρευστό παγκόσμιο τοπίο, τι
στρατηγικές επιλογές έχει κατά τη γνώμη σας για να μη βρεθεί “εκτός
παιχνιδιού”;
Η Ελλάδα βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο τεκτονικών αλλαγών.
Την προστατεύει η γεωγραφική της θέση, ως γεωστρατηγικό « οικόπεδο », χρήσιμο
στις Ηνωμένες Πολιτείες. Όμως, της λείπουν τα απαιτούμενα στοιχεία, ώστε να
λειτουργεί ως αυτόνομος παίκτης.
Από την εποχή του Σχεδίου Marshall και, κατόπιν, της
ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ζει με ψευδαισθήσεις. Με την συγκατάθεσή μας,
άλλοι σκέπτονται και δρουν για εμάς- αναλόγως, μας σώζουν ή μας τιμωρούν. Δεν
αναπτύχθηκαν οι απαραίτητοι « οργανικοί διανοούμενοι ». Ίσως, μέσα από νέες,
βαθύτερες κρίσεις, προκύψει μια προσέγγιση θεμιτή για έναν αυτόνομο γεωπολιτικό
παίκτη.
Ο ΟΟΣΑ, στον οποίο αφιερώνετε το νέο σας βιβλίο, συχνά
αντιμετωπίζεται ως ένας “γραφειοκρατικός οργανισμός”. Εσείς προτείνετε έναν
διαφορετικό ρόλο. Τι μπορεί να προσφέρει σήμερα ο ΟΟΣΑ στη γεωπολιτική
σταθερότητα της Δύσης;
Ο ΟΟΣΑ δεν αντιστοιχεί στην παγιωμένη εικόνα την οποία,
εσφαλμένα, έχουν ακόμη και οι ειδικοί. Η οικονομία λειτουργεί ως μέσον για
γεωπολιτικούς σκοπούς οι οποίοι, καθώς άλλαζε το γεωπολιτικό τοπίο,
προσαρμόζονταν.
Στην πρώτη φάση του Ψυχρού Πολέμου ο ΟΟΣΑ, ή μάλλον ο
προηγηθείς ΟΕΟΣ, ενίσχυαν τα δυτικοευρωπαϊκά κράτη απέναντι στην κομμουνιστική
απειλή- γι’ αυτό, άλλωστε, στο « club των πλουσίων » περιελήφθησαν δύο
«υπανάπτυκτα» κράτη, η Ελλάδα και η Τουρκία. Την εποχή της απο-αποικιοποίησης ο
ΟΟΣΑ έγινε εργαλείο για την αντιμετώπιση της κομμουνιστικής προπαγάνδας στον
Τρίτο Κόσμο.
Τέλος, μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, ο ΟΟΣΑ προώθησε
την ιδεολογία της Παγκοσμιοποίησης. Συνέβαλε, επίσης, στην επέκταση της δυτικής
επιρροής στην πρώην κομμουνιστική Ευρώπη. Σήμερα ο Οργανισμός μπορεί να
συντελέσει σε μια ενιαία προσέγγιση των χωρών που χαρακτηρίζονται ως Δύση-
δηλαδή σε μια «κολλεγιακή» διαμόρφωση στάσης η οποία, ενδεχομένως, θα αμβλύνει τις ηγεμονικές τάσεις.
Οι εφηρμοσμένοι ελληνογαλλικοί διάλογοι τι μπορεί να
προσφέρουν στο νέο, ευρωπαϊκό και διεθνές περιβάλλον που διαμορφώνεται; Ti
ιδιαίτερο μπορεί να προσφέρει η θάλασσα, που είναι το θέμα του διάλογου που
αρχίζει σε λίγες μέρες;
Τα δύο μεγάλα ζητήματα της Ανθρωπότητας είναι οι
πληθυσμιακές ανακατατάξεις και τα θαλάσσια διακυβεύματα. Ως προς το πρώτο, η
Ελλάδα έχει επιτύχει την δημιουργία ενός κέντρου του ΟΟΣΑ στην Κρήτη για τους
πληθυσμούς, το οποίο μπορεί να εξασφαλίσει διεθνή προβολή.
Ως προς το δεύτερο, υφίσταται ένα παράδοξο. Παρά τους
παραδοσιακούς δεσμούς μας, το εκπαιδευτικό σύστημα ουσιαστικά αγνοεί την
θάλασσα. Οι άμεσα ενδιαφερόμενοι, ο εφοπλιστικός κόσμος, ο οποίος χορηγεί
πολιτισμικές και εκπαιδευτικές δραστηριότητες, δεν έχουν αναπτύξει μια ολοκληρωμένη
συνεκτική αντίληψη ως προς την επανασύνδεση του ελληνικού κοινού με την
θάλασσα.
Η Γαλλία διεπίστωσε ένα ανάλογο έλλειμμα. Αν και διαθέτει
τον δεύτερο μεγαλύτερο θαλάσσιο χώρο και ναυτική παράδοση, είχε αγνοήσει την
θάλασσα. Εγκαινιάστηκε μια δυναμική αποτελεσματική εισαγωγή της θαλασσινής
θεματικής, σε όλα τα επίπεδα της δημόσιας εκπαίδευσης.
Η δική μας εκδήλωση αποσκοπεί σε σχετικές συνεργασίες και
συνέργειες. Επιπλέον, εντάσσεται στον γενικό στόχο να ενημερωθεί το γαλλικό
κοινό για τον ζωτικό δεσμό της Ελλάδας με την θάλασσα. Έτσι μπορεί να γίνει
κατανοητός ο παραλογισμός του Mavi Vatan.( «Γαλάζια Πατρίδα»- όρος και στρατηγική
που αναπτύχθηκε από την Τουρκία για να περιγράψει τις διεκδικήσεις και το
γεωπολιτικό της όραμα σε Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειο και Μαύρη Θάλασσα-ΣΣ).