Το ερώτημα αν το τρίξιμο, τέντωμα, «σπάσιμο» – πείτε το όπως θέλετε – των δακτύλων μπορεί να προκαλέσει αρθρίτιδα είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα που τίθενται στους ρευματολόγους και ειδικούς της υγείας, όπως αποκάλυψε η Κίμι Χάιριχ, ρευματολόγος και καθηγήτρια επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, όπως τόνισε μιλώντας στην βρετανική εφημερίδα The Guardian.
«Αυτή είναι μια ερώτηση που μου κάνουν συχνά στο τραπέζι
του φαγητού», όπως εξήγησε χαρακτηριστικά το πόσο συνηθισμένη απορία είναι. Και
δεν είναι περίεργο – υπολογίζεται ότι περίπου το 54% του πληθυσμού έχει τη
συνήθεια να «σπάει» τα δάχτυλά του, δημιουργώντας αυτόν τον χαρακτηριστικό ήχο
που προκαλείται από την κίνηση των αρθρώσεων.
Για να κατανοήσουμε πλήρως αν αυτή η συνήθεια είναι
επιβλαβής, πρέπει πρώτα να εξετάσουμε τι ακριβώς συμβαίνει όταν κάποιος τρίζει
τα δάχτυλά του. Όπως εξηγεί η Χάιριχ, «Η άρθρωση των δακτύλων είναι ένας πολύ
στενός χώρος και περιέχει μια μικρή ποσότητα υγρού. Όταν οι άνθρωποι τρίζουν τα
δάχτυλά τους, διευρύνουν προσωρινά αυτόν τον χώρο».
Αυτή η «διεύρυνση» του σημείου προκαλεί πτώση της πίεσης
μέσα στην άρθρωση, με αποτέλεσμα το αέριο που είναι διαλυμένο στο αρθρικό υγρό
να σχηματίζει φυσαλίδες. Αυτές οι φυσαλίδες, όταν σπάνε, παράγουν τον
χαρακτηριστικό ήχο του «τρίξιμου».
Η επιστήμη πίσω από αυτό το φαινόμενο έχει ερευνηθεί
εκτενώς και καταγράφει ένα καθαρά φυσικό – και όχι παθολογικό – φαινόμενο. Το
τρίξιμο δεν συνεπάγεται άμεση μηχανική βλάβη ή φθορά των αρθρώσεων.
Παρά την έντονη φήμη ότι αυτή η συνήθεια μπορεί να
οδηγήσει σε αρθρίτιδα, οι επιστημονικές ενδείξεις δείχνουν το αντίθετο: Το
τρίξιμο των δακτύλων δεν προκαλεί καμία γνωστή μορφή αρθρίτιδας.
Η μορφή αρθρίτιδας που απασχολεί περισσότερο τους
ανθρώπους στο πλαίσιο αυτής της συνήθειας είναι η οστεοαρθρίτιδα. Πρόκειται για
την πιο κοινή μορφή αρθρίτιδας, η οποία χαρακτηρίζεται από πόνους, πρήξιμο και
δυσκαμψία στις αρθρώσεις. Η συχνότητα της αυξάνεται με την ηλικία και επηρεάζει
εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Όμως, όπως επισημαίνει η Χάιριχ, «δεν
κατανοούμε πλήρως την αιτία της οστεοαρθρίτιδας, όμως η γενετική παίζει μεγάλο
ρόλο. Ο τραυματισμός των αρθρώσεων είναι επίσης ένας σημαντικός παράγοντας
κινδύνου».
Αυτός ο συσχετισμός μεταξύ τραυματισμών και αρθρίτιδας
είναι πιθανότατα η αιτία που δημιουργεί ανησυχία γύρω από το τρίξιμο των
δακτύλων. «Οι άνθρωποι μάλλον ανησυχούν μήπως βλάπτουν τις αρθρώσεις τους», δηλώνει
η Χάιριχ. Αυτή η ανησυχία, όμως, φαίνεται να είναι αβάσιμη, σύμφωνα με την
τρέχουσα επιστημονική βιβλιογραφία.
Πολλές μελέτες έχουν εξετάσει κατά πόσον υπάρχει σχέση
μεταξύ του τριξίματος των δακτύλων και της εμφάνισης αρθρίτιδας. Οι ερευνητές
έχουν συγκρίνει ανθρώπους που έχουν τη συνήθεια να τρίζουν τα δάχτυλά τους με
εκείνους που δεν το κάνουν, τόσο μέσω ερωτηματολογίων όσο και μέσω
ακτινογραφιών. «Οι ερευνητές εξέτασαν ανθρώπους με και χωρίς αρθρίτιδα και τους
ρώτησαν αν τρίζουν τα δάχτυλά τους – δεν υπήρχε διαφορά. Άλλοι σύγκριναν
ανθρώπους που τρίζουν και δεν τρίζουν τα δάχτυλά τους χρησιμοποιώντας
ακτινογραφίες – και πάλι, καμία διαφορά», αναφέρει η Χάιριχ.
Ένα από τα πιο διάσημα παραδείγματα που χρησιμοποιούνται
συχνά στις συζητήσεις περί του θέματος αφορά έναν Αμερικανό γιατρό, ο οποίος,
σε μια προσπάθεια να αποδείξει στη μητέρα του ότι το τρίξιμο των αρθρώσεων δεν
προκαλεί αρθρίτιδα, διεξήγαγε ένα προσωπικό πείραμα που διήρκεσε πάνω από 60
χρόνια.
Ο γιατρός αυτός έτριζε καθημερινά τις αρθρώσεις μόνο του
ενός χεριού, ενώ απέφευγε την ίδια πρακτική στο άλλο. Όταν τελικά, μετά από έξι
δεκαετίες, αξιολογήθηκαν με ακτινογραφίες και οι δύο του χέρια, δεν υπήρχε
καμία απολύτως ένδειξη αρθρίτιδας σε κανένα από τα δύο. Αυτό το μακροχρόνιο και
ιδιοσυγκρασιακό πείραμα αποτελεί σημείο αναφοράς για την αποδόμηση του μύθου
ότι το τρίξιμο προκαλεί φθορά στις αρθρώσεις.
Αντίθετα, υπάρχουν άλλες μορφές τραύματος που πράγματι
αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης οστεοαρθρίτιδας. Η Χάιριχ αναφέρει
χαρακτηριστικά: «Αθλητικοί τραυματισμοί, όπως το σπάσιμο ενός οστού κοντά στην
άρθρωση ή η ρήξη συνδέσμων». Αυτές είναι καταστάσεις που προκαλούν άμεση
μηχανική βλάβη ή αποσταθεροποίηση της άρθρωσης, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει
σε επιτάχυνση της φθοράς του χόνδρου και της ανάπτυξης αρθρίτιδας.
Επιπλέον, άτομα που ήδη πάσχουν από άλλες μορφές
αρθρίτιδας, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα – μια αυτοάνοση κατάσταση όπου το
ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στις αρθρώσεις – ενδέχεται να είναι πιο
ευάλωτα στην εμφάνιση οστεοαρθρίτιδας. Η συνύπαρξη αυτών των συνθηκών μπορεί να
επιβαρύνει περαιτέρω τις αρθρώσεις και να επιταχύνει την έκπτωση της
λειτουργικότητάς τους.
Η Χάιριχ καταλήγει με μια σειρά από πρακτικές συμβουλές
για την πρόληψη της οστεοαρθρίτιδας, οι οποίες βασίζονται σε επιστημονικά
τεκμηριωμένες στρατηγικές. «Διατηρείτε έναν υγιεινό τρόπο ζωής, μείνετε
δραστήριοι και κρατήστε ένα υγιές σωματικό βάρος», προτείνει. Η διατήρηση
υγιούς βάρους είναι ιδιαίτερα σημαντική για την πρόληψη της αρθρίτιδας στα
γόνατα και τα ισχία, καθώς η υπερβολική πίεση στις αρθρώσεις αυτές μπορεί να
επιταχύνει τη φθορά τους. Η σωματική δραστηριότητα, επίσης, όχι μόνο ενισχύει
τους μύες που στηρίζουν τις αρθρώσεις, αλλά και βοηθά στη διατήρηση της
κινητικότητας και της ευκαμψίας τους.
Συνοψίζοντας, παρ’ όλο που η ιδέα ότι το τρίξιμο των
δακτύλων προκαλεί αρθρίτιδα είναι βαθιά ριζωμένη στη μαζική κουλτούρα, η
επιστήμη την έχει καταρρίψει επανειλημμένα. Καμία μελέτη μέχρι σήμερα δεν έχει
καταδείξει αιτιακή σχέση μεταξύ αυτής της συνήθειας και της εμφάνισης
οστεοαρθρίτιδας.
Αντίθετα, η έμφαση πρέπει να δοθεί στην αποφυγή
τραυματισμών και στη διατήρηση ενός ισορροπημένου τρόπου ζωής. Έτσι, όσοι έχουν
τη συνήθεια να τρίζουν τα δάχτυλά τους μπορούν να συνεχίσουν να το κάνουν χωρίς
φόβο – τουλάχιστον όσον αφορά την αρθρίτιδα.