Στο Τριμελές Πλημμελειοδικείο Σερρών αποφασίστηκε στις 30/6 η επανάληψη της δίκης για το θάνατο μαθητή και τον τραυματισμό δύο άλλων από έκρηξη στο λεβητοστάσιο του 9ου Δημοτικού Σχολείου Σερρών στις 5-12-2022, με αναβάθμιση της κατηγορίας από πλημμέλημα σε κακούργημα για τους 8 κατηγορούμενους (πλευρά του αναδόχου και υπαλλήλων του δήμου), ενώ για τους άλλους 3 (πλευρά της εκπαίδευσης) παραμένει το πλημμέλημα, πλην όμως οι τελευταίοι θα ξαναδικαστούν μαζί με τους πρώτους.
Πριν μπούμε στην κριτική παρουσίαση της υπόθεσης μια εισαγωγική επισήμανση εδώ.
Οφείλουμε να διακρίνουμε πάντα την έννοια της δικαιοσύνης από τον κρατικό δικαστικό μηχανισμό, όπως διακρίνουμε την έννοια της δημόσιας παιδείας από τον τρόπο και τις συνθήκες εντός των οποίων λειτουργεί και παράγει αποτελέσματα το εκάστοτε συγκεκριμένο εκπαιδευτικό σύστημα. Και το ζήτημα είναι να διαπιστώνεται κάθε φορά κατά πόσο τα κρατικά δικαστήρια υπηρετούν, ανταποκρίνονται και είναι άξια του θεσμού της δικαιοσύνης. Στην ουσία, κάθε δίκη τέτοιου είδους είναι διττή. Το δικαστήριο δικάζει όχι μόνο τους κατηγορούμενους αλλά και τον ίδιο του το εαυτό. Από την έκβαση της δίκης κρίνεται και η σχέση του με τη δικαιοσύνη.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, με την εξαίρεση ευθύς εξαρχής από το κατηγορητήριο πολιτικών προσώπων της τέως δημοτικής αρχής, κατέστη άκρως προβληματική και εντελώς αβέβαιη η δυνατότητα απόδοσης δικαιοσύνης σε όλο της το εύρος και βάθος.
Επιμένουμε σε αυτό, διότι το γενικό αίσθημα δικαιοσύνης είναι θεμελιώδες συνεκτικό στοιχείο κάθε κοινωνίας, ο κλονισμός του οποίου οδηγεί σε πολύμορφα διαλυτικά φαινόμενα.
Πώς λειτούργησαν και γιατί εξαιρέθηκαν από το κατηγορητήριο πολιτικά πρόσωπα;
Συγκεκριμένα, στην υπόθεση αυτή:
• Ο τότε δήμαρχος κος Χρυσάφης μετατράπηκε, με αισχρό τρόπο, σε αυτοσχέδιο τηλεοπτικό δικαστή την επομένη του μαύρου εκείνου απογεύματος, δείχνοντας στο πανελλήνιο σαν υπεύθυνο το διευθυντή του σχολείου, επειδή «άνοιξε την πόρτα του σχολείου στον εργολάβο». Έδειχνε μάλιστα στην οθόνη έγγραφο που «βάφτισε» σύμβαση ενώ δεν ήταν, τις προβλέψεις του οποίου δεν είχε –υποτίθεται- τηρήσει ο δ/ντής. Στο έγγραφο αυτό, το οποίο δεν είχε φροντίσει ο δήμαρχος να κοινοποιήσει στο σχολείο, προβλεπόταν ότι εργασίες θα μπορούσαν να γίνονται και σε περιόδους λειτουργίας των σχολείων με κάποιες προϋποθέσεις ! Παρόλα αυτά καταδίκασε τον εκπαιδευτικό, γιατί επέτρεψε την είσοδο του αναδόχου.
Αντί να συναισθανθεί και να αναγνωρίσει, ως ανώτερος πολιτικός προϊστάμενος του δήμου και των υπηρεσιών του, τη δική του ευθύνη, έχωσε το χέρι του στο «καλάθι του ενόχου» και μας φανέρωσε το φταίχτη.
• Τέσσερις μήνες μετά το θανατηφόρο ατύχημα και ενώ δεν είχε διατυπωθεί ακόμη το κατηγορητήριο, η ΕΣΕΠΕ (Ενιαία Σχολική Επιτροπή Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης) του δήμου Σερρών έλαβε μια απόφαση η οποία ισοδυναμούσε με εξαφάνιση αποδεικτικών στοιχείων. Αποφάσισε να «καθαρίσει» το χώρο του λεβητοστασίου από τα απομεινάρια της έκρηξης, για να εγκατασταθεί εκεί το σύστημα γεωθερμίας. Η απόφαση αυτή δεν υλοποιήθηκε, είναι ωστόσο ενδεικτική της νοοτροπίας που χαρακτήριζε τη δημοτική αρχή.
Αυτή η πράξη δε θεωρήθηκε άξια κατηγορίας από τη δικαστική αρχή ή, έστω, άξια κάποιου ελέγχου. Τόσο ασήμαντη κρίθηκε !
• Η αναβάθμιση του κατηγορητηρίου σε κακούργημα αιτιολογήθηκε από την έδρα με το σκεπτικό ότι η αμέλεια που επέδειξαν ο ανάδοχος του έργου και οι υπάλληλοι του δήμου επιφορτισμένοι με τον έλεγχο του πρώτου δεν ήταν απλώς ασυνείδητη αλλά ενσυνείδητη.
Γι΄αυτή, λοιπόν, την θανατηφόρα απαράδεκτη κατάσταση υπηρεσιακής λειτουργίας ευθύνη εντοπίζεται ΜΟΝΟ σε υπηρεσιακά στελέχη και υπαλλήλους του δήμου; Το πολιτικό προσωπικό, ο αντιδήμαρχος Τεχνικών Έργων, ο αντιδήμαρχος Παιδείας, πού ενημερώθηκε από πρώτο χέρι σε συνέλευση του σχολείου για τα προβλήματα, ο ίδιος ο δήμαρχος που όφειλε να τα γνωρίζει και τα γνώριζε μένουν απ΄έξω;
• Εξακολουθεί να διώκεται ο δ/ντής του σχολείου για τον οποίο η εισαγγελέας έδρας αναγνώρισε ότι προέβη σε ενέργειες ενημέρωσης/διαμαρτυρίας και προς τον εργολάβο και προς το δήμο και προς το Διευθυντή Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, δίχως ωστόσο πρακτικό αντίκρισμα.
Και είναι άξιο απορίας πώς η εισαγγελέας αναγνωρίζει μεν τις ενέργειες αυτές, αντιγυρίζει δε το λόγο της λέγοντας πώς έπρεπε να επιμείνει περισσότερο, χωρίς να διευκρινίζεται σε τι μπορεί να συνίσταται η περαιτέρω επιμονή.
Όταν ωστόσο απαιτούμε από αυτόν που έκανε πολλά να είχε κάνει περισσότερα, γιατί δεν αγγίζουμε καν τα πολιτικά πρόσωπα που δεν έκαναν τίποτε ενώ όφειλαν να πράξουν τα δέοντα για την αποτελεσματική επίβλεψη/έλεγχο και ασφαλή διεκπεραίωση του έργου;
Συμπερασματικά, έχουμε μπροστά μας ένα κατηγορητήριο μονομερέστατο, που βρίσκεται σε χτυπητή αναντιστοιχία με το γενικό αίσθημα περί δικαιοσύνης. Ίσως υπό την φορτική κοινωνική-πολιτική πίεση που ασκούν οι υποθέσεις των Τεμπών, του ΟΠΕΚΕΠΕ και άλλων σκανδάλων και με τα πολιτικά πρόσωπα που εμπλέκονται στην υπόθεση εκτός βεληνεκούς δίωξης, το δικαστήριο να σκέφτηκε ότι καλό θα ήταν να εξαντλήσει τη σκληρότητά του, μετατρέποντας την κατηγορία από πλημμέλημα σε κακούργημα σε αυτούς που είχε μπροστά του. Όσο όμως πιο αυστηρό έγινε στους ενώπιόν του κατηγορούμενους με την αναβάθμιση της κατηγορίας, τόσο πιο μεγάλη και απαράδεκτη αδικία φαίνεται η εξαίρεση του πολιτικού προσωπικού από το κατηγορητήριο.
«Πειράματα με τα παιδιά κάνατε», είπε σε μια αποστροφή του λόγου της η πρόεδρος του δικαστηρίου, απευθυνόμενη σε υπηρεσιακό στέλεχος της τεχνικής υπηρεσίας. Ακόμη και αν δεχτούμε ότι αυτά τα «πειράματα» γίνονταν εν αγνοία δημάρχου και αντιδημάρχων παιδείας και τεχνικών έργων –που δεν είναι καθόλου έτσι, αλλά ας το υποθέσουμε προς στιγμήν- και πάλι υπάρχει ευθύνη των προσώπων αυτών σαφέστατα, διότι όφειλαν να γνωρίζουν τις απαράδεκτες λειτουργικές αδυναμίες και ελλείψεις των υπηρεσιών του δήμου του οποίου προΐσταντο και να μεριμνήσουν για την αντιμετώπισή τους.
Και κάτι τελευταίο που αφορά στις εργασίες οι οποίες δεν πρέπει –υποτίθεται- να γίνονται σε ώρες λειτουργίας των σχολείων, το οποίο εξακολουθεί να ανακυκλώνεται στα τοπικά ΜΜΕ, υποβάλλοντας το διάτρητο σκεπτικό ότι αν δεν έμπαινε ο εργολάβος στο σχολείο στις 5-12-2022, δε θα γινόταν το κακό.
Πρώτα πρώτα, δεν υπάρχει νομοθετική πρόβλεψη που να απαγορεύει με σαφή και κατηγορηματικό τρόπο τέτοιες εργασίες σε κάθε περίπτωση. Για το συγκεκριμένο έργο προβλεπόταν, όπως είπαμε, η δυνατότητα εκτέλεσης έργων και σε περιόδους λειτουργίας των σχολείων.
Δεύτερο και κυριότερο. Να μην ξεχνούμε ότι η θανατηφόρα έκρηξη συνέβη μία σχεδόν ώρα μετά την ολοκλήρωση της εργασίας του εργολάβου και την αποχώρησή του από το σχολείο. Συνεπώς, ακόμη και αν υποθέσουμε ότι όσο εκείνος δούλευε τα παιδιά βρίσκονταν σε απόσταση ασφαλείας, δεν υπήρχε κανένας προφανής λόγος να εξακολουθούν να παραμένουν μακριά, όταν είχε τελειώσει και φύγει.
Αθανάσιος Μπόϊκος
Σέρρες, 5 - 7 - 2025