Η χρήση αντηλιακού αποτελεί βασικό μέτρο πρόληψης απέναντι στους κινδύνους της υπεριώδους ακτινοβολίας, αλλά η επιλογή του κατάλληλου προϊόντος, η σωστή εφαρμογή του και η κατανόηση των ενδείξεων που φέρει είναι κρίσιμες για την προστασία της υγείας του δέρματος.
SPF: Τι σημαίνει και γιατί έχει σημασία
Η πιο εμφανής πληροφορία που βρίσκεται στις συσκευασίες
των αντηλιακών είναι ο δείκτης ηλιακής προστασίας ή αλλιώς SPF (Sun Protection
Factor).
Ο αριθμός αυτός δείχνει το ποσοστό της ακτινοβολίας UVB
που επιτρέπει να περάσει στο δέρμα. Για παράδειγμα, ένα αντηλιακό με SPF 15
επιτρέπει περίπου το 1/15 των ακτίνων UVB να φτάσουν στο δέρμα, δηλαδή περίπου
7%, ενώ αποκλείει περίπου το 93% των ακτίνων αυτών.
Αντίστοιχα, ένα προϊόν με SPF 30 αποκλείει περίπου το 97%
της ακτινοβολίας UVB, ενώ το SPF 50 φτάνει το 98%. Είναι σημαντικό να
κατανοήσουμε ότι η αύξηση του SPF δεν σημαίνει γραμμικά αυξανόμενη προστασία.
Για παράδειγμα, η μετάβαση από SPF 30 σε SPF 50 προσφέρει μόνο 1% επιπλέον
προστασία — και από SPF 50 σε SPF 100 λιγότερο από 2%.
Η διάρκεια προστασίας που προσφέρει ένα αντηλιακό
εξαρτάται από τον SPF του. Αν ένα άτομο μπορεί να εκτεθεί στον ήλιο για 10
λεπτά χωρίς να καεί, τότε με SPF 15 θα μπορούσε θεωρητικά να παραμείνει στον
ήλιο για 150 λεπτά (15 φορές περισσότερο) χωρίς να υποστεί έγκαυμα.
Ωστόσο, αυτή η θεωρία βασίζεται στην ιδανική εφαρμογή και
την πλήρη κάλυψη του δέρματος, κάτι που σπανίως επιτυγχάνεται στην πράξη.
Η Βρετανική Ένωση Δερματολόγων υπογραμμίζει ότι το SPF 30
θεωρείται επαρκές επίπεδο προστασίας, εφόσον συνοδεύεται από άλλες μορφές
προστασίας όπως η χρήση σκιάς και κατάλληλου ρουχισμού. Η σωστή εφαρμογή του
αντηλιακού είναι εξίσου σημαντική με την επιλογή του κατάλληλου δείκτη SPF.
UVA και UVB: Οι δύο όψεις της υπεριώδους ακτινοβολίας
Η ηλιακή υπεριώδης ακτινοβολία διακρίνεται σε διάφορα
μήκη κύματος, με τα UVA και UVB να είναι τα πιο κρίσιμα για την ανθρώπινη
υγεία.
Η ακτινοβολία UVB ευθύνεται για τα ηλιακά εγκαύματα και
συνδέεται άμεσα με την εμφάνιση συγκεκριμένων τύπων καρκίνου του δέρματος, όπως
το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα και το κακόηθες μελάνωμα.
Η ακτινοβολία UVA διεισδύει βαθύτερα στο δέρμα. Συνδέεται
με τη γήρανση του δέρματος, την απώλεια της ελαστικότητας, τις δυσχρωμίες και
επίσης με την ανάπτυξη καρκίνου του δέρματος – παρόλο που δεν προκαλεί άμεσα
εγκαύματα, η δράση της είναι ύπουλη και διαρκής. Αξιοσημείωτο είναι ότι η UVA
μπορεί να διαπεράσει το γυαλί, επομένως η έκθεση μπορεί να συμβεί ακόμα και
μέσα από παράθυρα.
Οι αξιολογήσεις με αστέρια που φέρουν πολλά αντηλιακά
προϊόντα μαρτυρούν τον βαθμό προστασίας από την ακτινοβολία UVA σε σχέση με την
προστασία από την UVB. Οι αξιολογήσεις αυτές κυμαίνονται από 1 έως 5 αστέρια,
με περισσότερα αστέρια να δείχνουν μεγαλύτερη προστασία. Ένα προϊόν μπορεί να
έχει υψηλό SPF αλλά χαμηλή προστασία UVA, κάτι που καθιστά σημαντική την
επιλογή προϊόντων με υψηλό SPF και υψηλό αριθμό αστεριών.
Η ιδανική επιλογή είναι ένα αντηλιακό με SPF τουλάχιστον
30 και με πέντε αστέρια στην αξιολόγηση UVA, ώστε να προσφέρει όσο το δυνατόν
πληρέστερη προστασία από όλες τις μορφές υπεριώδους ακτινοβολίας.
Η σωστή εφαρμογή
Ακόμα και το καλύτερο αντηλιακό δεν μπορεί να προσφέρει
την προστασία που υπόσχεται αν δεν εφαρμοστεί σωστά. Οι ειδικοί επισημαίνουν
ότι οι περισσότεροι άνθρωποι εφαρμόζουν μόνο το μισό της συνιστώμενης
ποσότητας. Αυτό σημαίνει ότι η πραγματική προστασία είναι σημαντικά χαμηλότερη
από εκείνη που αναγράφεται στη συσκευασία.
Η εφαρμογή θα πρέπει να γίνεται σε καθαρό και στεγνό
δέρμα, τουλάχιστον 15 με 30 λεπτά πριν από την έκθεση στον ήλιο, και να
επαναλαμβάνεται κάθε δύο ώρες ή αμέσως μετά το κολύμπι, την έντονη εφίδρωση ή
το σκούπισμα με πετσέτα. Η αποτελεσματικότητα μειώνεται δραστικά όταν το προϊόν
απομακρύνεται από το δέρμα.
Αντηλιακά που έχουν λήξει δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται,
καθώς τα δραστικά τους συστατικά ενδέχεται να έχουν αποδομηθεί, μειώνοντας την
προστατευτική τους ικανότητα.
Η ΕΕ έχει καθιερώσει αυστηρές κατευθυντήριες γραμμές ως
προς τη σήμανση των προϊόντων, απαγορεύοντας την αναγραφή SPF 80 ή 100,
θεωρώντας ότι μπορεί να δημιουργήσει παραπλανητική εντύπωση για την απόλυτη
προστασία, η οποία στην πραγματικότητα δεν υπάρχει.
Η αλήθεια είναι πως κανένα αντηλιακό, όσο υψηλό SPF κι αν
έχει, δεν προσφέρει 100% προστασία από τον ήλιο. Η αναζήτηση σκιάς, η χρήση
καπέλου και η κάλυψη με ρούχα πρέπει να συνοδεύουν τη χρήση αντηλιακού για
μέγιστη ασφάλεια.
Αντηλιακά «μιας χρήσης»: Μύθος ή πραγματικότητα;
Τα τελευταία χρόνια έχουν κυκλοφορήσει προϊόντα που διαφημίζονται
ως «αντηλιακά μιας εφαρμογής» ή «once-a-day». Αυτά ισχυρίζονται ότι προσφέρουν
προστασία για διάστημα έως και οκτώ ωρών, εφόσον εφαρμοστούν σωστά. Ωστόσο,
πολλοί δερματολόγοι εκφράζουν επιφυλάξεις για την αποτελεσματικότητά τους υπό
πραγματικές συνθήκες.
Η βασική ανησυχία είναι ότι ακόμα κι αν το προϊόν
παραμένει στο δέρμα, η πιθανότητα να έχει εφαρμοστεί άνισα ή να έχει
απομακρυνθεί από τριβή, επαφή με νερό ή ιδρώτα είναι πολύ υψηλή.
Έκθεση σε ήλιο χωρίς επαναλαμβανόμενη εφαρμογή αυξάνει
τον κίνδυνο εγκαυμάτων και μακροχρόνιων βλαβών του δέρματος.
Τι να κάνετε σε περίπτωση ηλιακού εγκαύματος
Το ηλιακό έγκαυμα είναι αποτέλεσμα υπερβολικής έκθεσης
στην ακτινοβολία UVB, προκαλώντας φλεγμονή του δέρματος, ερυθρότητα, πόνο και
σε σοβαρές περιπτώσεις φουσκάλες. Η απολέπιση του δέρματος μερικές ημέρες
αργότερα αποτελεί σημάδι της προσπάθειας του οργανισμού να αποκαταστήσει το
δέρμα.
Οι ειδικοί συνιστούν άμεση απομάκρυνση από τον ήλιο και
κάλυψη της πληγείσας περιοχής για προστασία μέχρι να επουλωθεί πλήρως. Χλιαρό
ντους ή κομπρέσες με δροσερό νερό μπορούν να ανακουφίσουν την αίσθηση
καψίματος, ενώ ενυδατικές λοσιόν τύπου «aftersun», αναλγητικά και κατανάλωση
άφθονου νερού συμβάλλουν στην αποκατάσταση.
Απαγορεύεται η χρήση βαζελίνης ή πάγου και πρέπει να
αποφεύγεται το ξύσιμο ή ο ερεθισμός της περιοχής. Σε περίπτωση που
παρουσιαστούν φουσκάλες, πρήξιμο ή συμπτώματα θερμοπληξίας, η επικοινωνία με
τον γιατρό κρίνεται απαραίτητη.
Με πληροφορίες
από BBC