Μαργαρίτα Φράγκου
Ο Αμερικανός ιολόγος Τσάρλς Ράις που βραβεύτηκε με Νόμπελ για την ανακάλυψη του ιού της ηπατίτιδας C έχει συμβάλει στη σωτηρία εκατομμυρίων ζωών όπως είχε επισημάνει η Σουηδική Επιτροπή των Βραβείων.
Παρά το
γεγονός ότι οι επιστημονικές του ανακαλύψεις, σε συνεργασία με άλλους
επιστήμονες, οδήγησαν στην ανακάλυψη θεραπείας το 2007 από τον χημικό Μάικλ Τζ.
Σοφία, ο ιός εξακολουθεί να προσβάλλει 50 εκατομμύρια ανθρώπους και να σκοτώνει
240.000 κάθε χρόνο.
Όταν
επιβεβαιώθηκε ότι το νέο αυτό φάρμακο ήταν θαυματουργό, η αμερικανική
φαρμακευτική εταιρεία Gilead εξαγόρασε την εταιρεία Pharmasset του Σοφία έναντι
11 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Ο Ράις,
γεννημένος πριν από 72 χρόνια στο Σακραμέντο, θυμάται στη συνέντευξη που
παραχώρησε στην ισπανική El Pais και τον M. Ansede, πως ως νεαρός είχε
παρακολουθήσει μαθήματα ισπανικής ποίησης και μαγικού ρεαλισμού, ενώ εργαζόταν
σε διάφορες δουλειές για να βγάλει τα προς το ζην: επιθεωρητής ντομάτας σε
εργοστάσιο κέτσαπ, φύλακας σε κονσερβοποιία ροδάκινων, καθαριστής σε κλαμπ.
«Τα κατάφερνα
καλά, καθάριζα γρήγορα και άφηνα μια λάμψη πίσω μου», λέει γελώντας. Αφού πήρε
πτυχίο στη Ζωολογία, αγόρασε με φίλους ένα παλιό βαν Volkswagen και ξεκίνησαν
ένα ταξίδι χωρίς προορισμό προς τη Νότια Αμερική, φτάνοντας τελικά στην
Αργεντινή.
Ως ερευνητής
στο Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον στο Σεντ Λούις, ο Ράις ανέλαβε να λύσει ένα
επιστημονικό μυστήριο: οι ερευνητές Χάρβεϊ Άλτερ και Μάικλ Χάουτον είχαν
εντοπίσει έναν άγνωστο ιό σε ασθενείς που εμφάνιζαν ηπατίτιδα μετά από
μεταγγίσεις αίματος.
Το 1997, ο
Ράις απέδειξε ότι αυτός ο ιός ήταν η αιτία της νόσου. Αυτή η ανακάλυψη οδήγησε
σε εξετάσεις αίματος και σε νέα φάρμακα που έσωσαν εκατομμύρια ζωές. Κατά την
επίσκεψή του στη Βαλένθια ως μέλος της επιτροπής του ισπανικού βραβείου Rei
Jaume I, ο Ράις δεν κρύβει την ανησυχία του για το κόστος των φαρμάκων που
μπορούν να θεραπεύσουν την ηπατίτιδα C και για το γεγονός ότι δεν έχουν όλοι
πρόσβαση στη θεραπεία.
Όταν
κερδίσατε το Νόμπελ, η Δρ. Γκρασιέλα Ντιάπ σχολίασε πως χάρη στο έργο σας
υπάρχουν φάρμακα που θεραπεύουν την ηπατίτιδα C, αλλά από τα 4 εκατομμύρια
ασθενών στη Λατινική Αμερική μόνο το 1% λαμβάνει θεραπεία. Πώς εξηγείται αυτή η
αποτυχία;
Δυστυχώς
ισχύει ακόμη. Σε ορισμένες χώρες είναι χειρότερα από άλλες. Όταν κυκλοφόρησε το
sofosbuvir πριν από περίπου 10 χρόνια, κόστιζε 84.000 δολάρια ανά ασθενή.
Η Gilead είχε
εξαγοράσει την εταιρεία Pharmasset έναντι 11 δισ. δολαρίων και έπρεπε να
χρηματοδοτήσει και τη φάση 3 των κλινικών δοκιμών. Αλλά το κόστος παρασκευής
του φαρμάκου ήταν μόλις 100–200 δολάρια.
Είναι έγκλημα
να υπάρχει ένα φάρμακο που μπορεί να θεραπεύσει τους πάντες και να μην έχουν
όλοι πρόσβαση σε αυτό. Σε κάποιες χώρες το κόστος μειώθηκε. Στην Αίγυπτο, για
παράδειγμα, που είχε σοβαρό πρόβλημα, έφτασαν σε συμφωνία με την εταιρεία να
παράγουν το φάρμακο τοπικά και να το προσφέρουν σε προσιτές τιμές.
Ήταν μια
τεράστια επιτυχία. Και στην Ισπανία, νομίζω ότι έχει θεραπευτεί περίπου το 90%
των ασθενών. Το φάρμακο παρέχεται πλέον σε χαμηλές τιμές σε αρκετές αφρικανικές
χώρες, αλλά η διαδικασία είναι πολύ αργή. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου το κέρδος
καθοδηγεί τις αποφάσεις. Και αυτό είναι πρόβλημα, γιατί πολλά φάρμακα δεν
παράγονται επειδή δεν αποφέρουν αρκετά κέρδη.
Σύμφωνα με το
Χάρβαρντ, 61 εκατομμύρια δολάρια δημόσιου χρήματος δαπανήθηκαν για την ανάπτυξη
του sofosbuvir. Οι φορολογούμενοι το πλήρωσαν δύο φορές;
Αυτό το ποσό
καλύπτει κυρίως την προκλινική έρευνα που κάναμε εμείς. Είναι μικρό μέρος της
συνολικής διαδικασίας ανάπτυξης, αλλά κρίσιμο. Η Gilead επένδυσε τα 11 δισ. για
την αγορά του φαρμάκου και τις κλινικές μελέτες.
Θα μπορούσε η
ηπατίτιδα C να γίνει η δεύτερη ανθρώπινη ασθένεια που εξαλείφεται, μετά την
ευλογιά;
Το ελπίζω.
Στην Ισπανία τα πάνε καλά. Στις ΗΠΑ όμως, όχι
τα περιστατικά αυξάνονται λόγω της επιδημίας οπιοειδών. Η κυβέρνηση
Μπάιντεν επένδυσε 10 δισ. για την εξάλειψη της νόσου μέχρι το 2030, αλλά η νέα κυβέρνηση Τραμπ
κατήργησε το σχέδιο του προκατόχου του δυστυχώς.
Η επιστήμη
δέχεται επίθεση;
Ναι. Ο
αντιεπιστημονικός και αντιεμβολιαστικός λόγος έχει επαναφέρει ασθένειες που
σχεδόν είχαμε εξαλείψει.
Είναι ο
υπουργός Υγείας Ρόμπερτ Κένεντι τζούνιορ αντιεμβολιαστής;
Ναι, είναι
απίστευτο. Καταφέρεται εναντίον του εμβολίου RNA για τον COVID-19, ενώ είναι
μια επιστημονική πρόοδος. Βλέπουμε
ανθρώπους σε θέσεις εξουσίας που δεν θα έπρεπε να λαμβάνουν αποφάσεις για την
υγεία.
Ο Τραμπ
σχεδιάζει να μειώσει κατά 40% τον προϋπολογισμό των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας.
Ζούμε μια
σκοτεινή εποχή για την ιατρική έρευνα. Υπάρχει μια φράση της Μέρι Λάσκερ που
μου αρέσει: «Αν νομίζεις πως η έρευνα είναι ακριβή, δοκίμασε την ασθένεια». Η
πρόληψη είναι πιο φθηνή από τη θεραπεία. Και είμαστε λιγότερο έτοιμοι για την επόμενη πανδημία από ότι ήμασταν πριν
την πανδημία του COVID-19, παρότι τότε υστερούσαμε σε γνώση.
Πίστευα πως
μετά την πανδημία θα είχαμε μια νέα χρυσή εποχή για την έρευνα στις
μολυσματικές ασθένειες, αλλά η ορμή αυτή διήρκεσε λίγο. Σήμερα, τα περισσότερα
ερευνητικά προγράμματα έχουν διακοπεί.