Μαργαρίτα Φράγκου
Τα μικροπλαστικά είναι μικροσκοπικά σωματίδια πλαστικού, διαμέτρου μικρότερης των 5 χιλιοστών. Είναι γνωστό στην επιστημονική κοινότητα ότι έχουν πλέον διεισδύσει σε κάθε πτυχή της ζωής μας: στον αέρα που αναπνέουμε, στο νερό που πίνουμε, στην τροφή που καταναλώνουμε.
Ωστόσο, η μεγάλη ανησυχία των επιστημόνων επικεντρώνεται
πλέον όχι μόνο στην περιβαλλοντική ρύπανση, αλλά και στις επιπτώσεις που αυτά
τα σωματίδια μπορεί να έχουν στην ανθρώπινη υγεία.
Πρόσφατες έρευνες δείχνουν πως τα μικροπλαστικά
βρίσκονται ήδη στο σώμα μας: έχουν εντοπιστεί στο αίμα, στους πνεύμονες, στο
γάλα των θηλαζουσών μητέρων, στον πλακούντα, ακόμα και στον εγκέφαλο. Ειδικά
σωματίδια νανοπλαστικών – ακόμη μικρότερα από τα μικροπλαστικά – είναι πιθανό
να διαπερνούν βιολογικά φράγματα, όπως το αιματοεγκεφαλικό, με τρόπους που
μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αδύνατοι.
Πώς εισέρχονται τα μικροπλαστικά στον οργανισμό μας
Ο κύριος δρόμος μέσω του οποίου τα μικροπλαστικά
καταλήγουν στο σώμα μας είναι η κατάποση: μέσω του νερού, των θαλασσινών, των
επεξεργασμένων τροφών ή ακόμη και του αλατιού. Ωστόσο, η εισπνοή πλαστικών ινών
που αιωρούνται στον αέρα – από τα ρούχα, τα χαλιά ή τις πλαστικές συσκευασίες –
αποτελεί επίσης βασική πηγή έκθεσης.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι κατά μέσο όρο ένας άνθρωπος
καταναλώνει περίπου 5 γραμμάρια μικροπλαστικών την εβδομάδα – ποσότητα που
ισοδυναμεί με το βάρος μιας πιστωτικής κάρτας. Αν και αυτός ο αριθμός ακούγεται
ανησυχητικός, το κρίσιμο ερώτημα είναι: τι κάνει το σώμα μας με αυτά τα
σωματίδια;
Οι πιθανές επιπτώσεις στην υγεία
Οι συνέπειες της παρουσίας μικροπλαστικών στον ανθρώπινο
οργανισμό δεν είναι ακόμη πλήρως κατανοητές. Ωστόσο, οι πρώτες ενδείξεις
προκαλούν ανησυχία.
Καταρχάς, έχει παρατηρηθεί ότι τα μικροπλαστικά μπορεί να
προκαλέσουν φλεγμονώδεις αντιδράσεις, ειδικά όταν εγκαθίστανται στους ιστούς.
Εργαστηριακές μελέτες σε ποντίκια έχουν δείξει πως νανοσωματίδια πλαστικού
μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία του εγκεφάλου και του ανοσοποιητικού
συστήματος. Όσον αφορά στους ανθρώπους, μια μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2023
βρήκε μικροπλαστικά στις αρτηρίες ασθενών με καρδιοπάθειες, αυξάνοντας τον
κίνδυνο καρδιαγγειακών επιπλοκών.
Επιπλέον, ορισμένα πρόσθετα υλικά που χρησιμοποιούνται
στην παραγωγή πλαστικού είναι ήδη γνωστά για τις ενδοκρινικές τους διαταραχές,
δηλαδή την επίδρασή τους στις ορμόνες. Η παρουσία τους στο σώμα, μέσω των
μικροπλαστικών, μπορεί να επηρεάζει τη γονιμότητα, την ανάπτυξη και ακόμα και
τη λειτουργία του εγκεφάλου.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η πιθανή σύνδεση των
μικροπλαστικών με νευροεκφυλιστικές ασθένειες, όπως το Αλτσχάιμερ. Πρόσφατη
μελέτη ανέδειξε ότι η συχνή φυσική άσκηση, όπως το περπάτημα, μπορεί να
προστατεύσει τον εγκέφαλο από φλεγμονές που ενδέχεται να προκαλούνται από την
παρουσία αυτών των σωματιδίων, ενισχύοντας παράλληλα την παραγωγή του
νευροτροφικού παράγοντα BDNF, που ενισχύει την υγεία των νευρικών κυττάρων.
Έλλειψη κανονισμών και ερευνητικά κενά
Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, η επιστημονική
κοινότητα προειδοποιεί πως τα διαθέσιμα δεδομένα είναι ακόμη περιορισμένα. Οι
περισσότερες μελέτες είναι εργαστηριακές, και υπάρχει μεγάλη δυσκολία στη
μέτρηση της ακριβούς ποσότητας μικροπλαστικών στον ανθρώπινο οργανισμό.
Ταυτόχρονα, η έλλειψη ενιαίων κανονισμών διεθνώς για τα
μικροπλαστικά δυσχεραίνει τη λήψη πολιτικών αποφάσεων. Αν και ορισμένες χώρες
έχουν περιορίσει τη χρήση μικροπλαστικών σε καλλυντικά ή προϊόντα καθαρισμού, η
ευρύτερη χρήση του πλαστικού παραμένει ανεξέλεγκτη. Ορισμένοι επιστήμονες
μάλιστα ζητούν ήδη να αντιμετωπίζονται τα μικροπλαστικά ως «χρόνια ρύπανση του
ανθρώπινου σώματος».
Πώς μπορούμε να προστατευτούμε
Μέχρι να υπάρξει ξεκάθαρη εικόνα για τις επιπτώσεις των
μικροπλαστικών στην υγεία, οι ειδικοί συστήνουν προληπτικά μέτρα: περιορισμό
της χρήσης πλαστικών μιας χρήσης, κατανάλωση φιλτραρισμένου νερού, επιλογή
τροφών σε γυάλινες ή χάρτινες συσκευασίες και σωστός αερισμός των εσωτερικών
χώρων ώστε να μειωθεί η εισπνοή πλαστικών ινών.
Η προσωπική φροντίδα, ωστόσο, δεν αρκεί. Η αντιμετώπιση
του προβλήματος απαιτεί συλλογική δράση: από την επιστημονική κοινότητα, τις
κυβερνήσεις, τη βιομηχανία και την κοινωνία των πολιτών.
Πηγή: BBC