Μαργαρίτα Φράγκου
Η Φινλανδία είναι αδιαμφισβήτητα η πρωτεύουσα της σάουνας στον κόσμο, με περίπου μία σάουνα για κάθε 1,6 κατοίκους. Όμως, το φαινόμενο της «εθελοντικής εφίδρωσης» δεν περιορίζεται πια στη Σκανδιναβία. Σύμφωνα με τη Βρετανική Εταιρεία Σάουνας, μια ΜΚΟ που προωθεί την κουλτούρα της σάουνας, ο αριθμός των δημόσιων σάουνων στη Βρετανία έχει υπερδιπλασιαστεί μέσα σε μόλις έναν χρόνο. Το ερώτημα που τίθεται, όμως, είναι αν η χρήση της σάουνας ωφελεί πραγματικά την υγεία.
Για τον καρδιολόγο Setor Kunutsor από το Πανεπιστήμιο της
Μανιτόμπα, η σάουνα αποτελεί μια μορφή ελεγχόμενου, ήπιου στρες. Ένα σύντομο
διάστημα παραμονής στη θερμότητα αυξάνει τους καρδιακούς παλμούς, διαστέλλει τα
αιμοφόρα αγγεία και ενεργοποιεί την εφίδρωση, αλλαγές που θυμίζουν την επίδραση
μιας γρήγορης βόλτας. «Μια τυπική συνεδρία 15 λεπτών προκαλεί την ίδια αύξηση
στον καρδιακό ρυθμό και την κυκλοφορία που θα περίμενε κανείς από μέτρια άσκηση»,
σημειώνει.
Με τον καιρό, αυτές οι επαναλαμβανόμενες
«ψευδοπροπονήσεις» μπορεί να διδάξουν στο σώμα πώς να διαχειρίζεται καλύτερα το
στρες, να μειώσουν τη φλεγμονή και να προστατεύσουν τον εγκέφαλο και τα αγγεία.
Στοιχεία από τη Φινλανδία
Η υπόθεση αυτή ενισχύεται από έρευνες στη Φινλανδία, όπου
η σάουνα είναι τρόπος ζωής. Πριν από δέκα χρόνια, ο Jari Laukkanen από το
Πανεπιστήμιο της Ανατολικής Φινλανδίας ηγήθηκε μιας μελέτης σε πάνω από 2.300
μεσήλικες άνδρες. Διαπίστωσε ότι όσοι πήγαιναν στη σάουνα δύο με τρεις φορές
την εβδομάδα είχαν 27% μικρότερο κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακές παθήσεις σε
σχέση με εκείνους που πήγαιναν μόνο μία φορά. Το όφελος έφτανε το 50% για όσους
επισκέπτονταν τη σάουνα τέσσερις έως επτά φορές εβδομαδιαίως.
Αργότερα, ο Laukkanen μαζί με τον Kunutsor διεύρυναν την
έρευνα. Τα δεδομένα της ίδιας ομάδας ανδρών έδειξαν ότι η συχνή χρήση σάουνας
συνδεόταν όχι μόνο με καρδιολογικά οφέλη, αλλά και με σημαντική μείωση του
κινδύνου ψυχώσεων και άνοιας. Ειδικά, η τακτική χρήση φάνηκε να σχετίζεται με
σχεδόν 80% μικρότερο κίνδυνο εκδήλωσης ψύχωσης και δύο τρίτα μικρότερο κίνδυνο
για άνοια.
Οι αδυναμίες των μελετών
Ωστόσο, οι μελέτες παρατήρησης έχουν περιορισμούς. Όπως
τονίζει η Eva Prescott από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Κοπεγχάγης, οι
άνδρες που επισκέπτονται τη σάουνα κάθε δεύτερη μέρα είναι πιθανόν γενικά πιο
υγιείς ή πιο εύποροι από όσους δεν το κάνουν. Παρότι οι ερευνητές έλαβαν υπόψη
παράγοντες όπως ηλικία, κοινωνικοοικονομική κατάσταση, φυσική δραστηριότητα και
κατανάλωση αλκοόλ, δεν μπορεί να αποκλειστεί η επίδραση άλλων παραμέτρων.
Επιπλέον, οι περισσότερες μελέτες αφορούν μεσήλικες
άνδρες φινλανδικής καταγωγής, αφήνοντας αναπάντητα ερωτήματα για τις γυναίκες,
τους νεότερους και τα άτομα από διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα. Όπως
σημειώνει ηGabrielle Reason, διευθύντρια της Βρετανικής Εταιρείας Σάουνας, δεν
είναι σαφές αν τα ευρήματα της Φινλανδίας μπορούν να μεταφερθούν απευθείας σε
χώρες όπως η Βρετανία, όπου η σάουνα δεν έχει την ίδια θέση στην καθημερινότητα.
Η ανάγκη για πιο αξιόπιστες δοκιμές
Για να υπάρξει σαφής απάντηση, απαιτούνται τυχαίες
κλινικές δοκιμές, οι οποίες θεωρούνται το «χρυσό πρότυπο» στην ιατρική έρευνα,
αναφέρει ο Economist. Μέχρι στιγμής, οι δοκιμές που έχουν γίνει δίνουν
αμφιλεγόμενα αποτελέσματα.
Το 2022, μελέτη των Laukkanen και Kunutsor έδειξε ότι
όσοι συνδύαζαν σάουνα με άσκηση είχαν μεγαλύτερη βελτίωση στην αρτηριακή πίεση
και στη φυσική κατάσταση σε σχέση με όσους γυμνάζονταν μόνοι τους. Άλλη
τυχαιοποιημένη μελέτη, όμως, δεν βρήκε κανένα θετικό αποτέλεσμα στην
καρδιαγγειακή υγεία από τη συχνή χρήση σάουνας.