Αθανάσιος Παπαϊωάννου
Ο ρόλος της αντιπολίτευσης είναι κρίσιμος για την ανάπτυξη και τη δημοκρατία. Όταν δεν αναδεικνύει, στον βαθμό που αντικειμενικά απαιτείται, τις σημαντικές παραλείψεις της κυβέρνησης, και όταν δεν κάνει πειστικές προτάσεις, η χώρα παραμένει εγκλωβισμένη σε αντι-αναπτυξιακά μοντέλα και σε χρόνιες παθογένειες. Παράλληλα, πλήττεται το κύρος τόσο των θεσμών της αντιπολίτευσης όσο και της ίδιας της δημοκρατίας.
Τι πρέπει να κάνει μια αντιπολίτευση χρήσιμη για τη χώρα
Ακολουθούν τουλάχιστον πέντε βασικές ενέργειες που
οφείλει να κάνει κάθε κόμμα της αντιπολίτευσης. Αυτές μπορούν να ενσωματωθούν
σε ευρύτερες πολιτικές ή να προστεθούν κι άλλες, για παράδειγμα «Στρατηγικός
Σχεδιασμός», «Συνεργασίες με Φορείς και Εμπειρογνώμονες», «Κινητοποίηση κοινού
και Διαβούλευση», «Αντιμετώπιση Παραπληροφόρησης», κλπ. Όμως λόγω χώρου ας
περιοριστούμε στις παρακάτω πέντε ενέργειες με παραδείγματα.
Για καθεμία παραθέτω την προσωπική μου αξιολόγηση, ως
πολίτης, για τα περισσότερα – ίσως και όλα – τα κόμματα της αντιπολίτευσης, σε
κλίμακα 0-10. Στη συνέχεια εξηγώ αναλυτικά τη βαθμολογία με παραδείγματα.
Ένα κόμμα της αντιπολίτευσης χρειάζεται:
Να εντοπίζει
τις πλέον κρίσιμες ανάγκες της χώρας, τους τομείς όπου υστερούμε και όπου
απαιτούνται ουσιαστικές αλλαγές για βελτίωση.
ΑΝΑΓΚΕΣ: Βαθμός
= 8
Για τα παραπάνω
να αξιολογεί την κατάσταση με αντικειμενικά δεδομένα, εντοπίζοντας το μέγεθος
και τα αίτια της υστέρησης, βασιζόμενο σε επικαιροποιημένα στοιχεία από
έγκυρους δημόσιους, επιστημονικούς και διεθνείς φορείς για κάθε κρίσιμο τομέα.
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ
ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Βαθμός = 4
Να ιεραρχεί τις
ανάγκες και για κάθε τομέα να παρουσιάζει συγκεκριμένη αντιπρόταση με αριθμούς
και δεδομένα. Οι προτάσεις πρέπει να επικαιροποιούνται συστηματικά, ώστε να
εντάσσονται σε ένα συνεκτικό και πειστικό σχέδιο διακυβέρνησης.
ΠΕΙΣΤΙΚΗ ΑΝΤΙΠΡΟΤΑΣΗ
ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Βαθμός = 2
Να μετατρέπει
τα στοιχεία και τις προτάσεις σε αποτελεσματικά επικοινωνιακά εργαλεία, ώστε να
μπορούν να διαχυθούν ανά πάσα στιγμή με τρόπο που προσελκύει την προσοχή και
ενισχύει τον δημόσιο διάλογο.
ΣΤΟΙΧΕΙΑ &
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΕ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ: Βαθμός = 1
Να διαθέτει
μηχανισμό καθημερινής παρακολούθησης της επικαιρότητας, ώστε σε κάθε ευκαιρία
πολιτικά στελέχη με εξειδίκευση σε κάθε τομέα, αλλά και οι ίδιοι οι αρχηγοί
κομμάτων, να παρεμβαίνουν προβάλλοντας τις αντιπολιτευτικές θέσεις με τον
αποτελεσματικότερο τρόπο.
ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ
ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ: Βαθμός = 1
Πρόσφατα παραδείγματα που εξηγούν τη βαθμολογία μου
Από τα πολλά περιστατικά που οι πολίτες εντοπίζουν
καθημερινά, επέλεξα τυχαία τρία πρόσφατα από την επικαιρότητα. Αφορούν την
ανάπτυξη, την εκπαίδευση και την κοινωνική δικαιοσύνη.
Παράδειγμα 1. Ανάπτυξη – Καινοτομία.
Την ώρα που οι αρχηγοί των κομμάτων μιλούσαν στη ΔΕΘ, ο
πρωθυπουργός προέβαλε τη συζήτησή του με τον νομπελίστα DemisHassabis για την
Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ). Μπράβο του. Αλλά πώς αντέδρασε η αντιπολίτευση;
Ελπίζω όλα τα
κόμματα να αναγνωρίζουν τη σημασία της ΤΝ για την ανάπτυξη, την καινοτομία και
το νέο παραγωγικό μοντέλο.
ΑΝΑΓΚΕΣ: 8
Από επικοινωνιακής
άποψης, οι αντιδράσεις τους στην πρωτοβουλία του πρωθυπουργού ήταν από
ελάχιστες έως μηδενικές.
ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ
ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑΣ & ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ: 1
Υποθέτω ότι
στην αντιπολίτευση έχουν κάποια στοιχεία για την κατάσταση της χώρας στον τομέα
της ΤΝ. Όμως, δεν είδα να προβλήθηκαν κρίσιμα δεδομένα. Για παράδειγμα, κανείς
δεν ανέφερε τα στοιχεία της Eurostat (που δημοσίευσαν το Euronews και το
tvxs),1 τα οποία δείχνουν ότι οι ελληνικές επιχειρήσεις βρίσκονται στον πάτο
της Ευρώπης στην ταχύτητα υιοθέτησης ΤΝ – και καλύτερα να μη μιλήσουμε για την
ποιότητα χρήσης της, γιατί θα μας πιάσουν τα κλάματα.
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ
ΣΤΟΙΧΕΙΑ: 4
Γιατί δεν
βρέθηκε ούτε μία φωνή από την αντιπολίτευση να πει στην κυβέρνηση:
«Με αυτά τα
στοιχεία, για ποιο νέο παραγωγικό μοντέλο μιλάτε; Τι να κάνουν οι Hassabis και
οι Δασκαλάκηδες στα πάνελ, όταν η χώρα βρίσκεται σε τέτοιο χάλι; Ο στόχος
πρέπει να είναι αυτός… και θα τον πετύχουμε με αυτόν τον τρόπο…».
ΠΕΙΣΤΙΚΗ
ΑΝΤΙΠΡΟΤΑΣΗ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: 2 (επιεικώς).
ΣΤΟΙΧΕΙΑ &
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΕ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ: 1
Παράδειγμα 2. Εκπαίδευση
Την εβδομάδα που άνοιγαν σχολεία και πανεπιστήμια – με
κυβέρνηση και αντιπολίτευση να μιλούν ο καθένας για τα δικά του – στο in.gr
δημοσιεύθηκαν στοιχεία από την πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ για την εκπαίδευση, με
ειδικό αφιέρωμα στην Ελλάδα 2. Η έκθεση καταγράφει μια σειρά από δεδομένα που
αποτυπώνουν την παραμέληση και την υποβάθμιση του Ελληνικού δημόσιου σχολείου
και πανεπιστημίου.
Πόσοι πολίτες έχουν σαφή εικόνα γι’ αυτά τα συγκεκριμένα
στοιχεία; Για παράδειγμα: πόσοι γνωρίζουν ότι ο μέσος όρος των χωρών του ΟΟΣΑ
δαπανούν πάνω από τριπλάσια ποσά για κάθε φοιτητή τριτοβάθμιας εκπαίδευσης απ’
ότι η Ελλάδα; Ή ότι στα δημόσια ΑΕΙ η
αναλογία Ελλήνων καθηγητών/φοιτητών είναι η χειρότερη στις χώρες του ΟΟΣΑ με
1/49, όταν η χώρα με την επόμενη χειρότερη αναλογία είναι 1/28, η γειτονική
Τουρκία 1/22 και ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ 1/14;
Δεν πρόκειται για αμελητέα στοιχεία που μπορεί να περάσουν απαρατήρητα.
Και όμως: ποιο κόμμα της αντιπολίτευσης άδραξε την ευκαιρία για να τα αναδείξει
αποτελεσματικά, καλώντας φοιτητικούς και πανεπιστημιακούς συλλόγους, πρυτάνεις,
καθηγητές ΑΕΙ, κλπ. και ανακοινώνοντας συγκεκριμένους στόχους για βελτίωση;
Παρατηρούμε ότι:
Με το άνοιγμα
των σχολείων σχεδόν τίποτα δεν ακούστηκε με τρόπο ουσιαστικό και αποτελεσματικό
από την αντιπολίτευση σχετικά με αυτά – ή και παλαιότερα – στοιχεία του ΟΟΣΑ.
Δεν υπήρξαν
εργαλεία και μεθοδολογίες επικοινωνίας που να φέρουν αυτά τα δεδομένα στο
προσκήνιο. Ένα παράδειγμα: στο πλαίσιο της ΔΕΘ θα μπορούσαν να οργανώσουν μια
μεγάλη εκδήλωση αποκλειστικά για την εκπαίδευση και το άνοιγμα των σχολείων,
παρουσιάζοντας σκληρά στοιχεία και πειστικές προτάσεις.
Δεν
διαπιστώσαμε μηχανισμό παρακολούθησης της επικαιρότητας και άμεσης αντίδρασης
με δεδομένα και πειστικές αντιπροτάσεις – μάλιστα σε μια περίοδο, τον
Σεπτέμβριο, όπου το θέμα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή. Οι όποιες σχετικές
προτάσεις για την εκπαίδευση χάθηκαν στον κυκεώνα του συνόλου των εξαγγελιών
των αρχηγών στη ΔΕΘ. Τα υπόλοιπα στελέχη
περιορίστηκαν να συνοδεύουν τον αρχηγό, αντί να βγαίνουν μπροστά με άρθρα,
εκδηλώσεις, παρεμβάσεις και εμφανίσεις στα ΜΜΕ, αναδεικνύοντας τα πραγματικά
δεδομένα και τις προτάσεις των κομμάτων τους.
Όλα αυτά εξηγούν τη βαθμολογία που έδωσα – η οποία ίσως
να είναι και επιεικής.
Παράδειγμα 3. Κοινωνική Δικαιοσύνη
Όλοι στην αντιπολίτευση καταγγέλλουν την ακρίβεια και την
αύξηση της φτώχειας. Την παραμονή της ΔΕΘ, ο πρώην πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας
κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι, παρά τα δεκάδες δισεκατομμύρια του Ταμείου
Ανάκαμψης και άλλων πακέτων (π.χ. το «μαξιλάρι» Τσακαλώτου), αύξησε το ποσοστό
της φτώχειας από 17,9% σε 19,6% (+1,7%). Την ίδια στιγμή υπενθύμισε ότι στη
δική του θητεία, με ελάχιστους πόρους λόγω μνημονίων, η φτώχεια μειώθηκε από
21,4% σε 17,9% (-3,5%).
Τι έκανε η αντιπολίτευση; Σαν να μην το άκουσε. Δεν
άρπαξε την ευκαιρία να στηρίξει την κριτική αυτή με στοιχεία, να τονίσει την
αδυναμία της κυβέρνησης και – κυρίως – να προτείνει πειστικές λύσεις για το
μέλλον. Έτσι, τα δεδομένα της φτώχιας έμειναν μετέωρα, χωρίς να εγγραφούν στη
συνείδηση του κόσμου ως σαφής αξιολόγηση κυβερνητικού έργου και χωρίς να
συνοδευτούν από συγκεκριμένους, μετρήσιμους στόχους.
Ας πούμε ότι όσοι διαφωνούσαν με τον ΣΥΡΙΖΑ της περιόδου
2015-2019 δεν ήθελαν να αναδείξουν τα επιτεύγματα εκείνης της διακυβέρνησης. Οι
υπόλοιποι, όμως – όσοι τότε ήταν ΣΥΡΙΖΑ και σήμερα βρίσκονται εντός ή εκτός του
κόμματος – γιατί δεν αξιοποίησαν την ευκαιρία; Γιατί δεν βγήκαν μπροστά να
επικοινωνήσουν κάτι σαν:
«Ακούστε! Αυτή τη μείωση της φτώχειας κατά -3,5% την
πετύχαμε ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ, κι εγώ συνέβαλα με αυτόν τον τρόπο. Και όχι μόνο αυτό:
μειώσαμε και την ανεργία κατά 9%, όσο και ο Μητσοτάκης στα έξι χρόνια
διακυβέρνησης, όμως εμείς εντός των μνημονίων και χωρίς τα δεκάδες δις του
ταμείου Ανάπτυξης. Και απ’ αυτή τη
διαδικασία έμαθα ότι μπορούμε να θέσουμε αυτόν ….τον στόχο για το άμεσο μέλλον
και να μειώσουμε την φτώχια μ’ αυτόν… τον ΠΕΙΣΤΙΚΟ τρόπο!».
Κι εδώ είναι το ερώτημα: ποιος είναι αυτός ο «πειστικός
τρόπος» που θα τους ξαναφέρει στην κυβέρνηση, με συγκεκριμένους στόχους και
μεθόδους που να αντέχουν στον έλεγχο; Ας τον εξηγήσουν στον κόσμο, για να
κριθεί αν όντως είναι πειστικοί.
Όμως, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πως κανείς στην
αντιπολίτευση δεν πείθει. Όχι μόνο ως
προς τους στόχους κλπ., αλλά και για το ότι πραγματικά έχουν πειστική
στρατηγική για να κυβερνήσουν! Ώστε να
μειώσουν και την φτώχεια.
Και τότε, πώς να δικαιολογήσεις καλύτερη βαθμολογία από
αυτή που ήδη έδωσα;
Επίλογος
Προφανώς, μια αντιπολίτευση που υιοθετεί τις παραπάνω
–και άλλες αντίστοιχες– στρατηγικές, ανεβάζει την ποιότητα του πολιτικού
διαλόγου, ενισχύει την άμιλλα, προετοιμάζεται ουσιαστικά για το κυβερνητικό
έργο και αυξάνει τις πιθανότητες να κερδίσει την εμπιστοσύνη των πολιτών. Και,
όταν κυβερνήσει, μάλλον θα το κάνει καλύτερα απ’ ό,τι έχουμε συνηθίσει στη
χώρα.
Πολλοί πολίτες κατανοούν και τις δυσκολίες και τα κόστη
αυτής της πορείας, όπως και τα βαριά αρνητικά αποτελέσματα της εσωστρέφειας και
της μιζέριας που γεννούν οι δημοσκοπήσεις, άλλες αρνητικές καταστάσεις και η
αδράνεια. Την ίδια στιγμή, αρκετοί πολίτες καταλαβαίνουν και τις αγωνίες των
πολιτικών: ότι είναι άνθρωποι, όχι υπεράνθρωποι∙ ότι είναι εκείνοι που οι ίδιοι
επιλέξαμε, ανάμεσα σε όσους τόλμησαν να είναι υποψήφιοι.
Όμως οι ίδιοι οι πολιτικοί της αντιπολίτευσης οφείλουν να
κατανοήσουν βαθιά τον ρόλο τους. Αν δεν μπορούν να ξεφύγουν από την εσωστρέφεια
και την παγίδα των δημοσκοπήσεων και από τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές
των κάθε λογής αντιπάλων τους, τότε ας δείξουν γενναιότητα. Ας αποφασίσουν
ποιοι θέλουν να κάνουν ένα βήμα πίσω, ώστε να υπάρξει ανανέωση και νέα
δυναμική. Και ας ανακαλύψουν και να φέρουν μπροστά ευφυείς, αποτελεσματικούς
νέους ανθρώπους, που δεν περιορίζονται σε ιδέες, αλλά φέρνουν και στρατηγικές που
αποδίδουν – για την αντιπολίτευση, για τη διακυβέρνηση, για την ανάπτυξη της
χώρας.
Αναφορές
A. Παπαϊωάννου
(2025). Τεχνητή Νοημοσύνη, καινοτομία, επιχειρήσεις: ο ρόλος της κυβέρνησης και
της διαφθοράς. Tvxs.
A. Τζιαντζή
(2025). Ο ΟΟΣΑ για την εκπαίδευση στην Ελλάδα: Ουραγοί στις δημόσιες δαπάνες,
πρωταθλητές σε άνεργους πτυχιούχους. gr.
*Ο Αθανάσιος Παπαϊωάννου ειναι καθηγητής του
Πανεπιστημίου Θεσσαλίας