Μικροπλαστικά έχουν εντοπιστεί σχεδόν παντού: στο αίμα, τον πλακούντα, τους πνεύμονες – ακόμη και στον ανθρώπινο εγκέφαλο, γράφει το αποκαλυπτικό ρεπορτάζ της βρετανικής εφημερίδας The Guardian την Κυριακή (12/10).
Μία νεά μελέτη εκτίμησε ότι μόνο τα εγκεφαλικά μας όργανα μπορεί να περιέχουν 5 γραμμάρια της ουσίας, δηλαδή περίπου ένα κουταλάκι του γλυκού. Εάν αυτό ισχύει, το πλαστικό δεν τυλίγει απλώς τα τρόφιμά μας ή δεν είναι απλώς υφασμένο στα ρούχα μας: είναι εγκλωβισμένο βαθιά μέσα μας.
Τώρα, οι ερευνητές υποψιάζονται ότι αυτά τα σωματίδια μπορεί επίσης να παρεμβαίνουν στα μικρόβια του εντέρου μας. Όταν ο Δρ. Κρίστιαν Πάχερ-Ντόιτς, στο Πανεπιστήμιο του Γκρατς της Αυστρίας ,εξέθεσε εντερικά βακτήρια πέντε υγιών εθελοντών σε πέντε κοινά μικροπλαστικά, οι βακτηριακοί πληθυσμοί μετατοπίστηκαν – μαζί με τις χημικές ουσίες που παρήγαγαν.
Ορισμένες από αυτές τις αλλαγές αντανακλούσαν μοτίβα που συνδέονται με την κατάθλιψη και τον ορθοκολικό καρκίνο.
«Αν και είναι πολύ νωρίς για να γίνουν οριστικοί ισχυρισμοί για την υγεία, το μικροβίωμα παίζει κεντρικό ρόλο σε πολλές πτυχές της ευεξίας, από την πέψη έως την ψυχική υγεία», λέει ο Πάχερ-Ντόιτς: «Η μείωση της έκθεσης στα μικροπλαστικά, όπου είναι δυνατόν, αποτελεί επομένως μια σοφή και σημαντική προφύλαξη».
Από τα σπαγγέτι στον εγκέφαλο: Η συσσώρευση εντός μας
Τα μικροπλαστικά απελευθερώνονται από συσκευασίες, ρούχα, χρώματα, καλλυντικά, ελαστικά αυτοκινήτων και άλλα αντικείμενα.
Ορισμένα είναι αρκετά μικροσκοπικά ώστε να διαπερνούν τους βλεννογόνους των πνευμόνων και του εντέρου μας, περνώντας στο αίμα και τα εσωτερικά μας όργανα – ακόμη και μέσα στα ίδια τα κύτταρά μας.
Η Δρ. Τζέιμι Ρος, νευροεπιστήμονας στις ΗΠΑ, η οποία ξεκίνησε να μελετά τη δράση των μικροπλαστικών στον εγκέφαλο των θηλαστικών, επισημαίνει: «Γνωρίζουμε ότι τα μικροπλαστικά βρίσκονται σχεδόν σε κάθε ιστό που έχει εξεταστεί, και πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι συσσωρεύουμε πολύ περισσότερο πλαστικό τώρα απ’ ότι πριν από 20 χρόνια».
Η πρώτη της μελέτη, που δημοσιεύθηκε το 2023, έδωσε την πρώτη ένδειξη: ποντίκια που έπιναν νερό εμπλουτισμένο με μικροπλαστικά σωματίδια άρχισαν να συμπεριφέρονται διαφορετικά. Τα ποντίκια αυτά περιπλανιόνταν ανήσυχα στο ανοιχτό περιβάλλον – μια συμπεριφορά που παρατηρείται συχνότερα σε περιπτώσεις γήρανσης και νευρολογικών ασθενειών.
Όταν τα ποντίκια εξετάστηκαν σε νεκροψίες, βρέθηκε πλαστικό σε κάθε όργανο, συμπεριλαμβανομένου του εγκεφάλου, όπου μια βασική πρωτεΐνη που συνδέεται με την υγεία του εγκεφάλου, η GFAP, ήταν μειωμένη – ένα μοτίβο που παρατηρείται στην άνοια και την κατάθλιψη.
Αβεβαιότητες και το «ασφαλές» επίπεδο έκθεσης
Οι ανθρώπινες μελέτες έχουν εντείνει την ανησυχία: μικροπλαστικά έχουν ανιχνευθεί στους εγκεφάλους ασθενών με άνοια και στις αρτηριακές πλάκες ατόμων με καρδιακές παθήσεις.
Όσοι είχαν πλάκες φορτωμένες με πλαστικό είχαν σχεδόν πέντε φορές περισσότερες πιθανότητες να υποστούν εγκεφαλικό επεισόδιο, καρδιακή προσβολή ή να πεθάνουν εντός τριών ετών.
Η Καθηγήτρια Στέφανι Ράιτ, ερευνήτρια μικροπλαστικών στο Imperial College London, τονίζει ότι ο τομέας της έρευνας είναι εξαιρετικά νέος και κανείς δεν γνωρίζει ποιο είναι το «ασφαλές» επίπεδο μικροπλαστικών. Οι επιστημονικές μελέτες χρησιμοποιούν ποικίλες μεθόδους, καθιστώντας τις συγκρίσεις δύσκολες.
«Τα πλαστικά είναι αρκετά ετερογενή. Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι, αλλά έχουν και διαφορετικά σχήματα, τα οποία μπορεί να επηρεάσουν τις επιβλαβείς επιπτώσεις τους», λέει η Δρ. Βαχίθα Αμπντούλ Σαλάμ. Το μέγεθος των σωματιδίων έχει επίσης σημασία: Όσο μικρότερα είναι, τόσο πιο πιθανό είναι να διασχίσουν τους βιολογικούς φραγμούς.
Ένα αισιόδοξο στοιχείο, ωστόσο, είναι ότι, αν και τα επίπεδα μικροπλαστικών έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, οι ηλικιωμένοι δεν φαίνεται να περιέχουν περισσότερα από τους νεότερους.
Η Δρ. Ρος το βρίσκει θετικό: «Γιατί μου λέει ότι ίσως μπορούμε να τα βγάλουμε από το σώμα μας». Η εύρεση τρόπων για την επιτάχυνση αυτής της φυσικής διαδικασίας θα αποτελέσει σημαντικό ερευνητικό πεδίο τα επόμενα χρόνια.
Τρόποι μείωσης της έκθεσής μας στα μικροπλαστικά
Αν και είναι αδύνατο να αποφευχθούν εντελώς τα μικροπλαστικά, οι επιστήμονες προτείνουν πρακτικούς τρόπους για να μειώσουμε την προσωπική μας έκθεση:
1. Στην Κουζίνα (Αποφυγή Θέρμανσης Πλαστικού)
«Το πράγμα που πρέπει οπωσδήποτε να αποφεύγετε είναι η θερμότητα με το πλαστικό», λέει η Ρος. Μην μαγειρεύετε με πλαστικά σκεύη και μην βάζετε ζεστά τρόφιμα ή ροφήματα σε πλαστικό.
Φούρνος Μικροκυμάτων: Αποφύγετε να ζεσταίνετε φαγητό σε πλαστικά δοχεία. «Όταν εκθέτεις τους πλαστικούς πολυμερείς σε θερμότητα ή άμεσο ηλιακό φως, αυτό τα μετατρέπει ή τα υποβαθμίζει σε μικροπλαστικά», εξηγεί η Σαλάμ.
Εναλλακτικές: Επιλέξτε δοχεία, σκεύη και εξοπλισμό καφέ από γυαλί ή ανοξείδωτο ατσάλι, και χρησιμοποιήστε ξύλινες επιφάνειες κοπής αντί για πλαστικές.
Τσάι: Προτιμήστε το τσάι χύμα, καθώς ακόμη και τα χάρτινα φακελάκια τσαγιού μπορεί να είναι σφραγισμένα με πλαστική κόλλα.
2. Πέρα από την Κουζίνα (Ρούχα και Προσωπική Φροντίδα)
Υφάσματα: Προτιμήστε φυσικές ίνες, ειδικά για τα σεντόνια και τα είδη στα οποία κοιμάστε, καθώς μπορεί να εισπνεύσετε νανο- και μικροπλαστικά από τα συνθετικά υφάσματα.
Καλλυντικά: Ελέγξτε τις ετικέτες: ενώ τα πλαστικά μικροσωματίδια (microbeads) έχουν απαγορευτεί, άλλα καλλυντικά μπορεί να περιέχουν μικροπλαστικά με ονόματα όπως πολυαιθυλένιο (polyethylene), πολυπροπυλένιο (polypropylene) ή ακρυλικά (acrylates).
Προϊόντα Περιόδου: Αναζητήστε προϊόντα από 100% βαμβάκι ή κυπελλάκια σιλικόνης.
3. Ατμοσφαιρική Ρύπανση και Ανακύκλωση:
Αερομεταφερόμενα Πλαστικά: Αποφύγετε την έκθεση σε περιοχές με έντονη κυκλοφορία, καθώς η φθορά των ελαστικών είναι άλλη μια σημαντική πηγή. Κλείστε τα παράθυρα του αυτοκινήτου σας για να ελαχιστοποιήσετε την έκθεση.
Περιβαλλοντικό Αποτύπωμα: Μην πετάτε άσκοπα πλαστικά. «Εάν έχετε πλαστικά αντικείμενα στο σπίτι σας, αναδιαθέστε τα για να αποθηκεύσετε υλικά ραπτικής και άλλα είδη μη τροφίμων», λέει η Ρος. Το πλαστικό στον χώρο υγειονομικής ταφής (χωματερές) θα υποβαθμιστεί αργά, απελευθερώνοντας περισσότερα μικροπλαστικά.