Μαργαρίτα Φράγκου
Η κατάθλιψη παραμένει ένα από τα πιο παρεξηγημένα ψυχικά νοσήματα. Οι ερευνητές ακόμη δεν έχουν ξεκαθαρίσει ποιοι ακριβώς μηχανισμοί την προκαλούν· ωστόσο είναι σαφές ότι δεν πρόκειται για μια απλή «αρνητική στάση ζωής» που μπορεί να ανατραπεί με λίγη περισσότερη ευγνωμοσύνη ή θετική σκέψη.
Κι όμως, άνθρωποι που παλεύουν με την κατάθλιψη ακούν
συχνά από φίλους ή συγγενείς φράσεις που αντί να βοηθήσουν, πληγώνουν
περισσότερο.
Η ψυχοθεραπεύτρια ΚλαούντιαΤζιολίτι-Ράιτ, με έδρα τη Νέα
Υόρκη, σημειώνει ότι η χειρότερη φράση που μπορεί να ακούσει ένας άνθρωπος με
κατάθλιψη είναι: «Μα έχεις τόσα, να
είσαι ευγνώμων!» Γιατί; «Επειδή υπονοεί ότι η ευγνωμοσύνη πρέπει να ακυρώνει
την κατάθλιψη, κάτι που απλώς δεν ισχύει για τον τρόπο που λειτουργεί ο
εγκέφαλος», εξηγεί. Μπορεί κάποιος να νιώθει ευγνωμοσύνη και ταυτόχρονα να
βιώνει βαθιά συναισθηματική νωθρότητα. Όταν αγνοούμε αυτή τη συνύπαρξη,
φιμώνουμε αυτούς που χρειάζονται
στήριξη.
Ποιες φράσεις δεν πρέπει να λέμε σε καταθλιπτικά άτομα
«Θα μπορούσε να είναι χειρότερα»
Η φράση αυτή αποδυναμώνει τον πόνο του άλλου, σαν να μην
είναι «αρκετά σοβαρός» για να δικαιολογήσει το ότι ζητά βοήθεια. Μπορεί μάλιστα
να εντείνει την ενοχή: «Γιατί να είμαι εγώ καταθλιπτικός όταν άλλοι πεινάνε;».
Μια πιο υποστηρικτική απάντηση είναι: «Αυτό που περνάς φαίνεται πολύ επώδυνο.
Θέλω να το καταλάβω καλύτερα». Η περιέργεια και η διάθεση κατανόησης
δημιουργούν αίσθηση ασφάλειας.
«Δοκίμασες γιόγκα;»
Η προσφορά «εύκολων λύσεων» – από τη γυμναστική μέχρι
έναν περίπατο – συχνά ακούγεται σαν επίπληξη. Υπονοεί ότι το άτομο δεν
προσπαθεί αρκετά, ενώ η κατάθλιψη παρουσιάζεται σαν έλλειψη θέλησης. Η καλύτερη
προσέγγιση είναι να δώσετε χώρο: «Θέλεις να μιλήσουμε γι’ αυτό ή να κάτσω απλώς
δίπλα σου;». Έτσι, ο φίλος αποφασίζει τι χρειάζεται εκείνη τη στιγμή.
«Συνέλθε επιτέλους!»
Η ιδέα ότι κάποιος μπορεί να «κλείσει τον διακόπτη» και
να απαλλαγεί από την κατάθλιψη είναι όχι μόνο λανθασμένη αλλά και επιβλαβής.
Οδηγεί σε εσωτερικευμένη ντροπή: «Τι δεν πάει καλά με μένα που δεν μπορώ να το
ξεπεράσω;». Αντί να αναζητήσετε την τέλεια φράση, μπορείτε απλώς να πείτε: «Δεν
ξέρω τι να πω, αλλά είμαι εδώ». Η παρουσία έχει μεγαλύτερη αξία από τα λόγια.
«Είσαι υπερβολικός/ή»
Η κατηγορία της «δραματοποίησης» είναι ιδιαίτερα
καταστροφική, ιδίως για τις γυναίκες, που συχνά στιγματίζονται όταν εκφράζουν
συναίσθημα. Ένα πιο εποικοδομητικό μήνυμα είναι: «Θέλεις να σε βοηθήσω να βρεις
κάποιον ειδικό να μιλήσεις;». Η πρακτική στήριξη – από την αναζήτηση θεραπευτή
μέχρι τη φύλαξη παιδιών κατά τη διάρκεια των συνεδριών – είναι από τους πιο
ουσιαστικούς τρόπους να δείξετε συμπαράσταση.
«Όλοι έτσι νιώθουμε καμιά φορά»
Αν και προέρχεται από την πρόθεση να «κανονικοποιηθεί» η
κατάσταση, στην πραγματικότητα υποτιμά τον πόνο. Η κατάθλιψη δεν είναι απλώς
θλίψη· συνοδεύεται από κόπωση, κοινωνική απομόνωση, αλλαγές βάρους, ακόμα και
αυτοκτονικές σκέψεις. Αντίθετα, μια απάντηση όπως «Ακούγεται πολύ βαρύ. Είμαι
εδώ να σε στηρίξω όπως μπορώ» δείχνει κατανόηση και διαθεσιμότητα.
«Μα φαίνεσαι μια χαρά»
Η εικόνα του «λειτουργικού» καταθλιπτικού μπερδεύει συχνά
τον περίγυρο. Κάποιος μπορεί να εργάζεται, να χαμογελά και να δείχνει
«κανονικός», ενώ μέσα του καταρρέει. Η απάντηση «Χαίρομαι που το μοιράστηκες.
Δεν χρειάζεται να προσποιείσαι μαζί μου» στέλνει το μήνυμα ότι υπάρχει χώρος
για ειλικρίνεια χωρίς μάσκες. Αυτό ενθαρρύνει την αυθεντικότητα, βασικό βήμα
προς την ανάρρωση.
Η δύναμη της ενσυναίσθησης
Όπως επισημαίνει η Τζιολίτι-Ράιτ, η στήριξη δεν
χρειάζεται να είναι περίπλοκη. Το σημαντικό είναι να συναντήσουμε την κατάθλιψη
με περιέργεια αντί για διορθωτικές συμβουλές και με κατανόηση αντί για
αξιολόγηση. Όταν δημιουργούμε περιβάλλον αποδοχής, συμβάλλουμε ουσιαστικά στη
διαδικασία ίασης. Και συχνά, η απλή φράση «Είμαι εδώ για σένα» έχει μεγαλύτερη
δύναμη από κάθε «λύση».
Σε μια εποχή που η ψυχική υγεία εξακολουθεί να
στιγματίζεται, η γλώσσα που χρησιμοποιούμε μπορεί να γίνει είτε εργαλείο
υποστήριξης είτε εργαλείο απομόνωσης. Το να ακούμε με προσοχή και να μιλάμε με
ευαισθησία είναι ίσως το πιο πολύτιμο δώρο που μπορούμε να προσφέρουμε σε
κάποιον που παλεύει με την κατάθλιψη.