Μαργαρίτα Φράγκου
Σε μια εποχή όπου οι κοινωνικές ανισότητες βαθαίνουν σε όλο τον κόσμο, η Κεράλα στην Ινδία αναδεικνύεται ως παράδειγμα προς μίμηση. Μέχρι τον Νοέμβριο του 2025, η Κεράλα αναμένεται να γίνει το πρώτο κρατίδιο της Ινδίας που θα έχει εξαλείψει πλήρως την ακραία φτώχεια μια ιστορική κατάκτηση που ανακοινώθηκε από τον κομμουνιστή πρωθυπουργό της, ΠινάραϊΒιτζαγιάν, έπειτα από την επιτυχία του στην εκλογική περιφέρεια Νταρμαντάμ, η οποία έγινε η πρώτη «ζώνη ελεύθερη από ακραία φτώχεια».
Η εξέλιξη αυτή δεν αποτελεί μόνο μια στατιστική νίκη,
αλλά την κορύφωση πολιτικών σε βάθος δεκαετίας, που πήραν έμπνευση από
σοσιαλιστικές αρχές, εστιάζοντας στην ισότιμη ανάπτυξη, τη δημοκρατία βάσης και
την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Το εγχείρημα της Κεράλα δείχνει ότι η φτώχεια δεν
είναι αναπόφευκτη, αλλά αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών.
Η Κεράλα είναι μία από τις 28 Ομόσπονδες Πολιτείες που
συγκροτούν σήμερα την Ινδία. Βρίσκεται στο Νότιο-νοτιοδυτικό τμήμα της χώρας
και η συνολική της έκταση είναι 38.863 τ.χλμ., ενώ ο πληθυσμός της περίπου
31.842.000.
Ένα πρόγραμμα με συμμετοχικό χαρακτήρα
Το Σχέδιο Εξάλειψης της Ακραίας Φτώχειας (EPEP) ξεκίνησε
τον Μάιο του 2021 και γρήγορα αναδείχθηκε σε διεθνές πρότυπο. Η διαδικασία
ξεκίνησε με τον εντοπισμό 118.309 νοικοκυριών από τοπικά συμβούλια και πέρασε
από τέσσερα στάδια επαλήθευσης: επιτροπές αυτοδιοίκησης, προσωπικές
συνεντεύξεις, επικύρωση από λαϊκές συνελεύσεις (GramaSabhas) και έλεγχο
δείγματος 20% για διασφάλιση της ακρίβειας.
Η τελική καταγραφή εντόπισε 64.006 οικογένειες σε ακραία
φτώχεια, κυρίως στην ύπαιθρο. Από αυτές, τα μέλη πάνω από 40.000 οικογενειών
αντιμετώπιζαν σοβαρά προβλήματα υγείας, 34.523 είχαν επισιτιστική ανασφάλεια
και 15.091 στερούνταν κατάλληλη στέγη. Με βάση αυτά τα στοιχεία, καταρτίστηκαν
εξατομικευμένα σχέδια που συνδύαζαν άμεση ανακούφιση (διανομή τροφίμων,
επείγουσα ιατρική φροντίδα), βραχυπρόθεσμη στήριξη (προσωρινή στέγη, επιδότηση
εργασίας) και μακροπρόθεσμες λύσεις (μόνιμη κατοικία, επαγγελματική κατάρτιση,
συνεταιριστική απασχόληση).
Οι πυλώνες της σοσιαλιστικής πορείας της Κεράλα
Η σημερινή επιτυχία δεν θα ήταν δυνατή χωρίς τη μακρά
παράδοση μεταρρυθμίσεων που εισήγαγε η Κομμουνιστική Μαρξιστική Παράταξη Ινδίας
και το Αριστερό Δημοκρατικό Μέτωπο (LDF).
Αγροτική μεταρρύθμιση: Η αναδιανομή γης έδωσε δικαιώματα
ιδιοκτησίας σε αγρότες χωρίς κτήματα, τερματίζοντας τις φεουδαρχικές ιεραρχίες
και βελτιώνοντας θεαματικά το βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων της υπαίθρου.
Αποκέντρωση εξουσίας: Η ενδυνάμωση των τοπικών
αυτοοργανωμένων ομάδων με δυνατότητα άσκησης διοίκησης (Panchayats) έφερε τους
πολίτες στο επίκεντρο της διακυβέρνησης και ενίσχυσε τη διαφάνεια. Κατά την
πανδημία, αυτό το μοντέλο απέδειξε την αξία του, με την ταχεία δημιουργία
κοινοτικών κουζινών.
Δημόσια υγεία και εκπαίδευση: Με ένα από τα ισχυρότερα
δημόσια συστήματα υγείας στην Ινδία, η Κεράλα εξασφάλισε δωρεάν πρόσβαση σε
περίθαλψη. Η επένδυση στη δημόσια εκπαίδευση οδήγησε σε ποσοστό αλφαβητισμού
96,2%, από τα υψηλότερα στον αναπτυσσόμενο κόσμο.
Γυναικεία ενδυνάμωση: Το πρόγραμμα Kudumbashree, που
ξεκίνησε το 1998, αποτελεί σήμερα ένα από τα μεγαλύτερα γυναικοκεντρικά δίκτυα
αυτοβοήθειας παγκοσμίως, με 4,5 εκατομμύρια μέλη. Μέσω μικροχρηματοδοτήσεων,
συνεταιρισμών και τοπικής συμμετοχής, χιλιάδες γυναίκες απέκτησαν οικονομική
ανεξαρτησία.
Παράλληλα, προγράμματα κοινωνικής ασφάλισης, όπως το
AgathiRahithaKeralam, προσφέρουν συντάξεις, επιδόματα αναπηρίας και υποτροφίες,
δημιουργώντας ένα πλέγμα προστασίας για τις πιο ευάλωτες ομάδες.
Συγκρίσεις με την Κίνα
Η Κεράλα συχνά συγκρίνεται με την Κίνα, η οποία μέσα σε
λίγες δεκαετίες κατάφερε να βγάλει εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους από την
ακραία φτώχεια. Και τα δύο μοντέλα στηρίζονται στην ακριβή χαρτογράφηση των
αναγκών και στη δημιουργία εξατομικευμένων σχεδίων ανά νοικοκυριό. Στην Κίνα,
πάνω από 3 εκατομμύρια τοπικοί αξιωματούχοι εργάστηκαν για τον στόχο αυτό, ενώ
στην Κεράλα κεντρικό ρόλο είχαν οι τοπικές αυτοδιοικήσεις και το δίκτυο
Kudumbashree.
Ωστόσο, και στις δύο περιπτώσεις, οι προκλήσεις δεν
εξαφανίστηκαν. Στην Κίνα, το χάσμα πόλης–υπαίθρου παραμένει, ενώ η Κεράλα
αντιμετωπίζει υψηλό κόστος ζωής και γερασμένο πληθυσμό. Έρευνα του 2024
προειδοποίησε ότι περίπου το ένα τρίτο των οικογενειών σε ακραία φτώχεια
κινδυνεύουν να επιστρέψουν σε αυτήν μετά από σοβαρά πλήγματα, όπως θάνατο
προστάτη ή άλλες σοβαρές ασθένειες.
Το επόμενο βήμα: ανάπτυξη με ανθρώπινο πρόσωπο
Η κατάργηση της ακραίας φτώχειας είναι μόνο η αρχή. Η
Κεράλα επενδύει πλέον σε νέες τεχνολογίες και στην πράσινη μετάβαση, δίνοντας
έμφαση στην ισότιμη πρόσβαση. Το πρόγραμμα KeralaFibreOpticNetwork (KFON)
στοχεύει να προσφέρει δωρεάν ή φθηνό γρήγορο διαδίκτυο σε απομακρυσμένες
κοινότητες, ενώ θεσπίζονται μέτρα προστασίας για τους εργαζόμενους της.
Ταυτόχρονα, το κρατίδιο εντάσσει την οικολογική
βιωσιμότητα στον σχεδιασμό της ανάπτυξης. Το HarithaKerala Mission προωθεί την
ανακύκλωση, τη βιολογική γεωργία και τη διαχείριση υδάτων μέσω τοπικών
πρωτοβουλιών, δημιουργώντας ένα μοντέλο βιώσιμης ανάπτυξης που ξεπερνά τα όρια
της παραδοσιακής οικονομικής μεγέθυνσης.
Ένα μήνυμα στον κόσμο
Το παράδειγμα της Κεράλα αποδεικνύει ότι οι κοινωνίες
μπορούν να σχεδιάσουν διαφορετικούς δρόμους ανάπτυξης, με επίκεντρο τον άνθρωπο
και όχι το κέρδος. Η εμπειρία της αναδεικνύει μια εναλλακτική αφήγηση απέναντι
στη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση: μια πορεία που δίνει προτεραιότητα στην
ισότητα, τη συλλογικότητα και την κοινωνική δικαιοσύνη.
Με φόντο την ένταση ανάμεσα σε Ινδία και Πακιστάν, η
Κεράλα υπενθυμίζει ότι η πραγματική δύναμη ενός κράτους δεν βρίσκεται στα όπλα
του, αλλά στην ικανότητά του να εξασφαλίζει αξιοπρεπή ζωή στους πολίτες του.
Πηγή: peoplesdispatch.org