Μόνικα Αρτινού
Ο Τομάς Πικετί, παραχώρησε μία συνέντευξη-ποταμό στους Financial Times και τον δημοσιογράφο Τζόελ Σους. Στα σημερινά αποσπάσματα που το Tvxs παρουσιάζει, ο διάσημος Γάλλος οικονομολόγος μιλάει για την ιδιοκτησία του ψηφιακού πλούτου και απαντάει στο ερώτημα: πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι;
Η βασική ερώτηση είναι ποιος κατέχει την τεχνολογία. Οι νέοι τεχνολογικοί παίκτες πείθουν τις αρχές ότι μπορούν να έχουν πρόσβαση σε οποιαδήποτε πνευματική ιδιοκτησία χωρίς καν να δηλώσουν τι πηγές χρησιμοποιούν.
Αυτό δημιουργεί μια δυστοπία, ένα είδος εκχυδαϊσμένου υπερκαπιταλισμού, που συνδυάζεται με εθνικιστικά αφηγήματα ιεραρχίας — λίγοι “σωτήρες” που συγκεντρώνουν όλη τη δύναμη.
Για την ιδιοκτησία του ψηφιακού πλούτου
Χρειάζεται να θεσμοθετήσουμε ότι η γνώση, οι αλγόριθμοι και η τεχνητή νοημοσύνη ανήκουν στο σύνολο ή τουλάχιστον φορολογούνται ανάλογα με τα κέρδη που δημιουργούν.
Αλλιώς, θα συνεχίσουμε σε έναν κύκλο υπερπλουσίων που συγκεντρώνουν όλο το πλούτο και υπόδουλων υπόλοιπων πολιτών.
Η Αριστερά πρέπει να συνδέσει τεχνολογική και οικονομική δημοκρατία, για να αποφευχθεί η πλήρης κυριαρχία μιας μικρής ομάδας.
Αν η Αριστερά, για παράδειγμα στις ΗΠΑ, παραμείνει αιχμάλωτη των φιλικών με τις business συμφερόντων, η ομάδα τύπου Trump θα κρατήσει την εξουσία.
Το χειρότερο σενάριο είναι η πλήρης ανατροπή της πολιτικής διαίρεσης: η αντιπαράθεση δεν θα είναι πλέον αριστερά-δεξιά, αλλά ελίτ εθνικιστών vs διεθνιστική ελίτ επιχειρηματιών, όπου και οι δύο πλευρές ανήκουν στην οικονομική ελίτ — και οι λιγότερο προνομιούχοι μένουν έξω.
Για το αν πολιτικές όπως οι φόροι περιουσίας ή η φορολόγηση των μεγάλων εταιρειών μπορούν να εφαρμοστούν σήμερα
Υπήρξαμε πολύ κοντά το 2020, με τις προτάσεις Σάντερς και Γουόρεν για φόρο πλούτου 6% ετησίως στις κορυφαίες περιουσίες.
Σήμερα στη Γαλλία υπάρχει σχεδόν 90% υποστήριξη για τον ελάχιστο φόρο περιουσίας που προωθεί ο Gabriel Zucman. Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι μόνο πιθανό, αλλά και αναπόφευκτο να εφαρμοστεί κάποια στιγμή.
Το άλλο άκρο — να “φάμε τους φτωχούς και να αφήσουμε τους πλούσιους” — είναι νεκρική πολιτική. Δεν υπάρχουν αρκετοί πόροι για να καλύψουν τις ανάγκες.
Η λογική λέει ότι πρέπει να ξεκινήσουμε από τους πλούσιους, γιατί αλλιώς η ανισότητα θα συνεχιστεί αμείλικτη.
Για την ανάγκη «δημοκρατικής αναδιανομής» σε παγκόσμιο επίπεδο
Θα πρέπει να αρχίσουμε με παγκόσμια φορολόγηση των μεγάλων περιουσιών και των πολυεθνικών, που σήμερα διαφεύγουν πλήρως ελέγχου.
Η πραγματικότητα είναι ότι έχουμε μια παγκοσμιοποιημένη αγορά, αλλά όχι παγκόσμιους δημοκρατικούς θεσμούς που να τη ρυθμίζουν.
Αν δεν υπάρξει ένας διεθνής μηχανισμός για τη φορολόγηση των υπερπλουσίων και των πολυεθνικών, η ανισότητα θα συνεχίσει να αυξάνεται, και μαζί της η πολιτική αστάθεια και η βία.
Προτείνω, λοιπόν, ένα σύστημα παγκόσμιας συνεργασίας για τη φορολογία, παρόμοιο με ό,τι έγινε στις αρχές του 20ού αιώνα όταν καθιερώθηκαν οι προοδευτικοί φόροι σε εθνικό επίπεδο.
Αυτό δεν είναι ουτοπία. Και τότε, φάνταζε αδύνατο — μέχρι που οι κοινωνίες το απαίτησαν.
Ο ρόλος της ΕΕ
Η Ευρώπη έχει και την ιστορική ευθύνη και την πολιτική εμπειρία για να το κάνει.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ιδρύθηκε πάνω στην ιδέα ότι η οικονομική ολοκλήρωση πρέπει να συνοδεύεται από θεσμική συνεργασία και δημοκρατικό έλεγχο.
Αλλά αυτό που βλέπουμε σήμερα είναι το αντίθετο: μια Ευρώπη της αγοράς χωρίς Ευρώπη της δημοκρατίας.
Αν η ΕΕ θέλει να ξανακερδίσει τη νομιμοποίησή της, πρέπει να γίνει πρωτοπόρος στη φορολογική δικαιοσύνη — να επιβάλει κοινή φορολόγηση στις μεγάλες περιουσίες και στα κέρδη των πολυεθνικών, και να χρησιμοποιήσει αυτά τα έσοδα για να χρηματοδοτήσει την πράσινη μετάβαση και την κοινωνική σύγκλιση.
Αυτό θα ήταν μια νέα “ευρωπαϊκή υπόσχεση”: μια Ένωση που μοιράζεται δίκαια τα βάρη και τα οφέλη της παγκοσμιοποίησης.
Για το πώς μπορείς να είσαι αισιόδοξος με τις σημερινές διευρυνόμενες ανισότητες
Η ιστορία δείχνει ότι η τάση προς μεγαλύτερη ισότητα υπάρχει εδώ και πάνω από 200 χρόνια. Δεν είναι γραμμική — υπάρχουν ανόδους και καθόδους — αλλά στο τέλος η ισότητα αυξάνεται σταδιακά.
Η ισότητα δεν είναι μόνο χρήμα — είναι συμμετοχή, αξιοπρέπεια, ισότητα κατά φύλο και προέλευση. Όταν οι ανισότητες είναι ακραίες, η δημοκρατική συμμετοχή καταρρέει.
Αλλά η ιστορία δείχνει ότι η κοινωνική κινητοποίηση, οι πολιτικές αναδιανομής και η δημοκρατική πίεση μπορούν να γυρίσουν την πορεία υπέρ της ισότητας.
Η αισιοδοξία μου έρχεται από το γεγονός ότι οι άνθρωποι πάντα αγωνίζονται για δίκαιο κόσμο, και τελικά αυτό παράγει θετικά αποτελέσματα, ακόμη και μετά από κρίσεις.