Μαργαρίτα Φράγκου
Η μέθοδος Πιλάτες, ένα από τα πιο διαδεδομένα προγράμματα εκγύμνασης στον κόσμο, ξεκίνησε με τρόπο που μοιάζει απίστευτος: μέσα σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Πάνω από έναν αιώνα αργότερα, η
μέθοδος του Γιόζεφ Πιλάτες έχει εξελιχθεί σε παγκόσμια τάση, συνδέοντας την
κίνηση με τη θεραπεία και την πειθαρχία του σώματος.
Σύμφωνα με τα τελευταία
στοιχεία της Sports and Fitness Industry Association, η συμμετοχή σε μαθήματα
Πιλάτες στις Ηνωμένες Πολιτείες αυξήθηκε κατά σχεδόν 40% από το 2019, φτάνοντας
τους 12,9 εκατομμύρια ασκούμενους-ες. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη αύξηση που
έχει σημειωθεί ανάμεσα σε όλες τις μορφές άσκησης. Τα στούντιο γεμίζουν, τα
μαθήματα εξαντλούνται, και η εικόνα των ασκούμενων πάνω στα περίφημα μηχανήματα
«reformer» έχει γίνει σύμβολο ενός τρόπου ζωής που συνδυάζει δύναμη, ισορροπία
και αυτοέλεγχο, αναφέρει το popsci.com.
Πίσω όμως από το σύγχρονο αυτό
φαινόμενο, η ιστορία του Πιλάτες είναι γεμάτη ανατροπές, πόνο και
επινοητικότητα.
Από τον θίασο στο στρατόπεδο
Ο Γιόζεφ Πιλάτες γεννήθηκε στη
Γερμανία στα τέλη του 19ου αιώνα. Από μικρός ασχολήθηκε με τη γυμναστική, το
τζούντο και τη γιόγκα, προσπαθώντας να δυναμώσει ένα σώμα που θεωρούσε αδύναμο.
Πριν από τον πόλεμο, ταξίδευε στη Βρετανία με έναν γερμανικό θίασο,
παρουσιάζοντας «ελληνικά αγάλματα» σε επιδείξεις σωματικής διάπλασης.
Το 1914, με το ξέσπασμα του Α’
Παγκοσμίου Πολέμου, η Βρετανία ψήφισε τον Νόμο περί Περιορισμού Αλλοδαπών
(AliensRestriction Act), ο οποίος προέβλεπε την κράτηση Γερμανών ανδρών
στρατεύσιμης ηλικίας.
Έτσι, ο Πιλάτες συνελήφθη και
στάλθηκε στο μεγαλύτερο στρατόπεδο συγκέντρωσης της εποχής, το Knockaloe, στο
νησί Isle of Man, στη μέση της Ιρλανδικής Θάλασσας. Εκεί κρατούνταν έως και
23.000 άνδρες, πολλοί από τους οποίους έπεσαν σε απάθεια και ασθένειες λόγω της
απομόνωσης και των συνθηκών κράτησης.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο
Πιλάτες αποφάσισε να δράσει. Όπως περιέγραψε αργότερα σε συνέντευξή του στο
SportsIllustrated το 1962, παρατηρούσε τα γάτες του νησιού και εμπνεύστηκε από
την ευλυγισία και τη δύναμή τους. Άρχισε να αναπτύσσει ένα σύστημα ασκήσεων που
χρησιμοποιούσε το ίδιο το σωματικό βάρος ως αντίσταση.
Σύμφωνα με τη λαϊκή αφήγηση, ο
Πιλάτες βοήθησε και ασθενείς του στρατοπέδου, χρησιμοποιώντας ελατήρια από
κρεβάτια για να δημιουργήσει τα πρώτα πρωτότυπα των οργάνων του Πιλάτες. Αν και
η ιστορική τεκμηρίωση αυτής της εκδοχής δεν είναι πλήρης, είναι σίγουρο ότι η
περίοδος του εγκλεισμού υπήρξε καθοριστική για τη διαμόρφωση της μεθόδου του.
Η Νέα Υόρκη και η διάδοση της
μεθόδου
Μετά το τέλος του πολέμου, ο
Πιλάτες επέστρεψε για λίγο στη Γερμανία, αλλά τη δεκαετία του 1920
εγκαταστάθηκε στη Νέα Υόρκη. Μαζί με τη συνεργάτιδά του και σύζυγο Κλάρα,
ίδρυσαν το «Joseph H. PilatesUniversalGymnasium» στην 8η Λεωφόρο, το πρώτο
στούντιο Πιλάτες στον κόσμο.
Στην αμερικανική μητρόπολη, η
μέθοδός του άρχισε να προσελκύει χορευτές, αθλητές και ανθρώπους της τέχνης.
Μεταξύ των μαθητών του συγκαταλέγονταν οι Μάρθα Γκράχαμ και Τζορτζ Μπαλανσίν,
κορυφαίες μορφές του σύγχρονου χορού. Ο Πιλάτες κατοχύρωσε πατέντες για διάφορα
όργανα εκγύμνασης, ανάμεσά τους τον «reformer» και τη «συσκευή ασκήσεων»
(exercisingapparatus), που θα γίνονταν το σήμα κατατεθέν της μεθόδου του.
Η Κλάρα Πιλάτες έπαιξε
καθοριστικό ρόλο στη συνέχεια: ανέπτυξε τη φιλοσοφία της προσαρμογής των
ασκήσεων στις ανάγκες κάθε σώματος. Αυτή η εξατομίκευση έγινε ο πυρήνας της
μεθόδου, η οποία εξελίχθηκε με τον καιρό ενσωματώνοντας τις αρχές της
βιομηχανικής και της φυσιοθεραπείας.
Μετά τον θάνατό του το 1967,
υπήρξε νομική διαμάχη για την εμπορική χρήση του ονόματος «Pilates». Το 2000,
αμερικανικό δικαστήριο αποφάνθηκε ότι η λέξη δεν μπορεί να κατοχυρωθεί ως
εμπορικό σήμα, αφού αναφέρεται σε μέθοδο εκγύμνασης, όπως η γιόγκα ή η
αεροβική.
Οι βασικές αρχές και η σημερινή
εφαρμογή
Η μέθοδος Πιλάτες στηρίζεται σε
πέντε πυλώνες: αναπνοή, ευθυγράμμιση αυχένα, σταθεροποίηση ωμοπλάτης και
πλευρών, κινητικότητα λεκάνης και ενεργοποίηση των κοιλιακών μυών. Κάθε άσκηση
προετοιμάζει συγκεκριμένες μυϊκές ομάδες – κοιλιακούς, γλουτούς, ραχιαίους –
πριν περάσει σε πιο απαιτητικές κινήσεις όπως η «γέφυρα ώμων» ή το «birddog».
Οι ασκήσεις επαναλαμβάνονται σε
κύκλους και προσαρμόζονται ανάλογα με τη φυσική κατάσταση. Σήμερα, το Πιλάτες
χρησιμοποιείται όχι μόνο σε γυμναστήρια αλλά και σε κέντρα αποκατάστασης. Οι
φυσιοθεραπευτές το εντάσσουν στη θεραπεία για οσφυαλγία, προβλήματα στάσης ή
αποκατάσταση μετά από ορθοπεδικές επεμβάσεις.
Παρότι η επιστημονική έρευνα
για τα μακροπρόθεσμα οφέλη του παραμένει περιορισμένη, οι περισσότερες μελέτες
επιβεβαιώνουν ότι βελτιώνει την ισορροπία, τη σταθερότητα και τη μυϊκή δύναμη,
ενώ είναι ήπιο στις αρθρώσεις. Οι ειδικοί θεωρούν ότι το Πιλάτες λειτουργεί
συμπληρωματικά με άλλες μορφές άσκησης, όπως η ενδυνάμωση ή το τρέξιμο.
Η μέθοδος απευθύνεται σε όλους:
από αθλητές και ηλικιωμένους έως άτομα με χρόνιες παθήσεις ή περιορισμένη
κινητικότητα. Το μόνο που χρειάζεται κανείς για να ξεκινήσει είναι ένα στρώμα,
αν και η καθοδήγηση από εκπαιδευμένο δάσκαλο θεωρείται απαραίτητη για τη σωστή
εκτέλεση των κινήσεων.
Περισσότερο από έναν αιώνα μετά
τη γέννησή του σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης, το Πιλάτες παραμένει ένα από τα
πιο διαδεδομένα και προσαρμόσιμα συστήματα εκγύμνασης, επιβεβαιώνοντας ότι
ακόμη και μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες μπορούν να γεννηθούν ιδέες που
αλλάζουν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το σώμα και την κίνηση.