Μαργαρίτα Φράγκου
Η τριχόπτωση συνοδεύεται από έναν εντυπωσιακό αριθμό μύθων. Από την ιδέα ότι «η φαλάκρα κληρονομείται αποκλειστικά από τη μεριά της μητέρας» μέχρι την πεποίθηση ότι «οι φαλακροί άνδρες είναι πιο γόνιμοι», πολλές από αυτές τις αντιλήψεις έχουν ριζώσει τόσο βαθιά, ώστε επαναλαμβάνονται διαρκώς. Όμως η επιστήμη έχει άλλη άποψη.
Τρεις ειδικοί της τριχόπτωσης,
εξηγούν τι πραγματικά γνωρίζουμε σήμερα με βάση την επιστήμη για την απώλεια
μαλλιών και τις αιτίες της.
Μύθος 1: Η φαλάκρα
κληρονομείται μόνο από τη μητέρα
Πόσες φορές έχετε ακούσει ότι
«η φαλάκρα περνάει από τον παππού της μητέρας σου σε εσένα»; Πρόκειται για έναν
από τους πιο διαδεδομένους, αλλά εντελώς λανθασμένους μύθους.
«Είναι ένας από τους
συχνότερους μύθους που ακούω και απλά δεν ισχύει», λέει ο δερματολόγος Dr. Reid
Waldman, CEO της Veradermics. «Το γονίδιο της τριχόπτωσης δεν περιορίζεται στη
μεριά της μητέρας.»
Ο Dr. Alan Bauman, ειδικός στις
μεταμοσχεύσεις μαλλιών, εξηγεί ότι πράγματι ένα από τα βασικά γονίδια που
σχετίζονται με την ανδρογενετική αλωπεκία βρίσκεται στο Χ χρωμόσωμα, το οποίο
οι άνδρες κληρονομούν από τη μητέρα τους. Αυτό, όμως, αποτελεί μόνο ένα κομμάτι
ενός πολύ πιο περίπλοκου παζλ.
Η τριχόπτωση επηρεάζεται από
δεκάδες γονίδια και από τους δύο γονείς, αλλά και από ορμονικούς,
περιβαλλοντικούς παράγοντες. «Αν ο πατέρας, ο παππούς ή οι θείοι σας —από
οποιαδήποτε πλευρά— είχαν τριχόπτωση, ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος. Αλλά δεν
καθορίζεται ποτέ αποκλειστικά από τη μεριά της μητέρας,» τονίζει ο Bauman.
Ο Dr. Mehmet Erdoğan συμφωνεί:
«Στην κλινική πράξη βλέπουμε οικογενειακό ιστορικό από αμφότερες τις πλευρές.
Είναι πιο σύνθετο από αυτό που συχνά πιστεύουμε.»
Μύθος 2: Το άγχος προκαλεί
φαλάκρα
Το άγχος επηρεάζει το σώμα με
πολλούς τρόπους, από την πέψη μέχρι τον ύπνο. Αλλά η μόνιμη τριχόπτωση δεν
είναι συνήθως ένας από αυτούς.
Ο Bauman εξηγεί ότι χρειάζεται
ένα σοβαρό ψυχολογικό ή σωματικό σοκ —ένα πένθος, ένα ατύχημα, μια φυσική
καταστροφή ή αυστηρή δίαιτα- για να προκληθεί μόνιμη απώλεια μαλλιών.
Αυτό που συμβαίνει πολύ πιο
συχνά είναι ότι το άγχος διαταράσσει τον κύκλο ζωής της τρίχας. Ο Erdoğan
περιγράφει ότι τα μαλλιά περνούν από τρεις φάσεις: την αναγενή (ανάπτυξη), την
καταγενή (παύση) και την τελογενή (απόπτώση). Ένα έντονο στρεσογόνο γεγονός
μπορεί να σπρώξει έως και το 70% των τριχών από τη φάση ανάπτυξης κατευθείαν
στη φάση απόπτωσης. Το αποτέλεσμα είναι η λεγόμενη τελογενής τριχόπτωση
(telogen effluvium), που προκαλεί διάχυτο αραίωμα σε όλο το κεφάλι, σε αντίθεση
με την ανδρογενετική αλωπεκία που εντοπίζεται στη γραμμή των μαλλιών ή στο πίσω
μέρος του κεφαλιού.
Παρότι το άγχος από μόνο του
δεν προκαλεί φαλάκρα, μπορεί να επιταχύνει την υπάρχουσα τριχόπτωση. Σε μελέτη
120 ατόμων με ανδρογενετική αλωπεκία, όσοι ανέφεραν υψηλό άγχος έχαναν μαλλιά
πιο γρήγορα από τους λιγότερο αγχωμένους.
Μύθος 3: Η φαλάκρα σχετίζεται
με υψηλότερη γονιμότητα
«Είναι ένας μύθος που ακούγεται
κολακευτικός, αλλά δεν έχει καμία επιστημονική βάση», λέει ο Waldman.
Ο Bauman το ξεκαθαρίζει ακόμη
περισσότερο: «Η φαλάκρα από μόνη της δεν αποτελεί ένδειξη υψηλότερης
γονιμότητας». Η σύγχυση φαίνεται να προκύπτει από το γεγονός ότι και τα δύο
συνδέονται με τις ανδρικές ορμόνες.
Η τεστοστερόνη είναι απαραίτητη
για την παραγωγή σπέρματος και τη σεξουαλική λειτουργία. Όμως η τριχόπτωση
συνδέεται όχι με την ίδια την τεστοστερόνη, αλλά με τη μετατροπή της σε
διυδροτεστοστερόνη (DHT). Σε ορισμένους άνδρες, γενετικές παραλλαγές κάνουν
τους θύλακες των τριχών υπερευαίσθητους στην DHT. Με τον χρόνο, αυτή
συρρικνώνει τους θύλακες και οδηγεί σε πιο λεπτές τρίχες και τελικά σε αραίωση.
«Η φαλάκρα σημαίνει ότι οι
θύλακες των τριχών σας είναι πιο ευαίσθητοι σε συγκεκριμένες ορμόνες»,
σημειώνει ο Waldman. «Όχι ότι το σώμα παράγει περισσότερες ορμόνες.»
Μάλιστα, ορισμένες έρευνες
δείχνουν ότι οι άνδρες που εμφανίζουν φαλάκρα σε νεαρή ηλικία —πριν τα 30—
έχουν συχνά χαμηλότερο αριθμό σπερματοζωαρίων και χειρότερη ποιότητα σπέρματος
από όσους διατηρούν τα μαλλιά τους. Η πιθανή αιτία: τα αυξημένα επίπεδα DHT που
ευθύνονται για την τριχόπτωση ίσως επηρεάζουν αρνητικά και την παραγωγή
σπέρματος.
Βέβαια, η σχέση δεν είναι
απόλυτη. «Πολλοί φαλακροί άντρες γίνονται πατέρες χωρίς κανένα πρόβλημα»,
διευκρινίζει ο Bauman. «Παράγοντες όπως η ηλικία, ο τρόπος ζωής και η συνολική
υγεία έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία».
Η τριχόπτωση είναι αποτέλεσμα
μιας περίπλοκης αλληλεπίδρασης γονιδίων, ορμονών και περιβαλλοντικών
παραγόντων, σημειώνει το σχετικό άρθρο του popsci. Όπως συχνά συμβαίνει στη
βιολογία, δεν υπάρχει μία απλή εξήγηση. Αυτό που ωστόσο υπάρχει είναι η γνώση:
και όσο απομυθοποιούμε τις λανθασμένες αντιλήψεις, τόσο καλύτερα μπορούμε να
κατανοούμε και να αντιμετωπίζουμε τις πραγματικές αιτίες της τριχόπτωσης.