Η Σουηδία ηγείται της επανάστασης κατά του καπνίσματος στην Ευρώπη, έχοντας το χαμηλότερο ποσοστό καπνιστών (μόλις 5% των ενηλίκων) και, κατά συνέπεια, τη χαμηλότερη θνησιμότητα από καρκίνο του πνεύμονα σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η χώρα οδεύει να γίνει η πρώτη
επίσημα «smoke-free» χώρα στον κόσμο (με όριο 5% καθημερινών καπνιστών, σύμφωνα
με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας-ΠΟΥ), ξεπερνώντας τον αντίστοιχο στόχο της
Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά 17 ολόκληρα χρόνια.
Η επιτυχία αυτή δεν αποδίδεται
σε σκληρές απαγορεύσεις, αλλά στην ακριβώς αντίθετη στρατηγική: στην ευρεία
προσβασιμότητα σε προϊόντα νικοτίνης που θεωρούνται λιγότερο επιβλαβή από το
παραδοσιακό τσιγάρο.
Tι είναι το «σουηδικό μοντέλο»
Το «Σουηδικό Μοντέλο» βασίστηκε
στη «μείωση της βλάβης» (harm reduction), πλαισιώνοντας τα εναλλακτικά προϊόντα
ως υποκατάστατα του τσιγάρου.
Τα προϊόντα αυτά – κυρίως το
snus, τα σακουλάκια νικοτίνης (pouches) και το άτμισμα – είναι ευρέως
διαθέσιμα, κοινωνικά αποδεκτά και συχνά πιο προσιτά οικονομικά από τα τσιγάρα.
Το Snus, ένα προϊόν καπνού
χωρίς καύση που τοποθετείται μεταξύ των ούλων και των χειλιών, θεωρείται ο
κυριότερος παράγοντας που οδήγησε στη δραματική μείωση του καπνίσματος,
ιδιαίτερα μεταξύ των Σουηδών ανδρών.
Ένα επιπλέον όφελος αυτής της
μετάβασης είναι η δραστική μείωση του κινδύνου από το παθητικό κάπνισμα,
συμβάλλοντας σε ένα ασφαλέστερο περιβάλλον για τους μη καπνιστές.
«Tο μικρότερο από τα δύο κακά»
Η σουηδική προσέγγιση δεν
εξαλείφει την εξάρτηση από τη νικοτίνη, αλλά επιλέγει συνειδητά το «μικρότερο
από τα δύο κακά».
Παρόλο που τα εναλλακτικά
προϊόντα θεωρούνται λιγότερο επιβλαβή από την καύση του τσιγάρου, ενέχουν τους
δικούς τους κινδύνους για την υγεία.
Αν και θεωρείται σχετικά νέο
προϊόν και οι μακροχρόνιες επιπτώσεις του (σε βάθος δεκαετιών) δεν είναι πλήρως
γνωστές, το άτμισμα έχει συνδεθεί με τη σοβαρή πνευμονοπάθεια «popcorn lung»
(βρογχιολίτιδα), ωστόσο αυτός ο κίνδυνος – που προερχόταν από υγρά ατμίσματος
που περιείχαν διακετύλιο – ξεπεράστηκε από την Ευρωπαϊκή κοινοτική οδηγία
Tobacco Products Directive (TPD) του 2014 η οποία απαγόρευσε κάθετα τα υγρά με
την συγκεκριμένη ουσία και ποινικοποίησε την χρήση της.
Αν και δεν μπορεί να προκαλέσει
καρκίνο του πνεύμονα (αφού δεν υπάρχει καπνός), η χρήση του SNUS έχει συνδεθεί
με καρκίνο του οισοφάγου, του παγκρέατος, του στομάχου και του παχέος εντέρου,
καθώς και με αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα και εγκεφαλικό
επεισόδιο.
Η Σουηδία επέλεξε να δώσει
προτεραιότητα στην εξάλειψη του καπνίσματος τσιγάρων, αναγνωρίζοντας τους
κινδύνους των εναλλακτικών, αλλά θεωρώντας τους μικρότερους από αυτούς της
καύσης.