Του Δημήτρη Καστώρη
Από το 2020 μέχρι σήμερα, οι αγροτικές κινητοποιήσεις στην Ελλάδα είναι μια ανερχόμενη καμπύλη πίεσης με τέσσερα μεγάλα κύματα: 2022, 2023, 2024 και το τωρινό, σε εξέλιξη, 2025.
Το 2020 και το 2021 μπορεί να
μην υπήρχε ενιαίο μέτωπο, αλλά λίγο μετά την πανδημία είχαμε κινητοποιήσεις σε
Θεσσαλία, Κεντρική και Δυτική Μακεδονία, και άλλες περιοχές. Συμβολικοί
αποκλεισμοί δρόμων, παρεμβάσεις σε περιφέρειες, διαμαρτυρίες έξω από ΕΛΓΑ και
υπουργεία. Οι αγρότες ζητούσαν πλήρεις αποζημιώσεις από τον ΕΛΓΑ για παγετούς,
χαλαζοπτώσεις και πλημμύρες, στήριξη για προϊόντα με καταρρέουσες τιμές
(βαμβάκι, ροδάκινα, σιτηρά) και ειδικές ενισχύσεις λόγω COVID για όσους έμειναν
εκτός των πρώτων πακέτων στήριξης.
Οι αγρότες πήραν έκτακτες
ενισχύσεις de minimis και covid, κατά περίπτωση, χωρίς αλλαγή στον κανονισμό
του ΕΛΓΑ ούτε δομική απάντηση στο ζήτημα των τιμών. Το αίτημα για πλήρη,
γρήγορη και δίκαιη αποζημίωση παραμένει από τότε μόνιμο υπόβαθρο όλων των
κινητοποιήσεων.
Το 2022 μετά την ενεργειακή
κρίση και τον πόλεμο στην Ουκρανία, η χρονιά σημαδεύεται από τα πρώτα μεγάλα
πανελλαδικά μπλόκα σε: Νίκαια, Καρδίτσα, τμήματα του Ε-65 και σε σημεία της
Κεντρικής Μακεδονίας. Οι κινητοποιήσεις αυτές ήταν σχετικά έντονες, ώστε σήμερα
αγρότες δικάζονται για τα μπλόκα του 2022–23 στα λεγόμενα «αγροτοδικεία».
Τα αιτήματα και τότε ήταν η
μείωση κόστους παραγωγής (φθηνότερο αγροτικό ρεύμα, επιστροφή ή μείωση του
Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στο πετρέλαιο, στήριξη σε λιπάσματα, φυτοφάρμακα,
ζωοτροφές), εγγυημένες τιμές σε γάλα, σιτηρά, βαμβάκι, ενίσχυση και δομικές
αλλαγές στον ΕΛΓΑ και στον τρόπο καταβολής των αποζημιώσεων.
Η κυβέρνηση απάντησε με μέτρα
«μπαλώματα», όπως επιδοτήσεις λογαριασμών ρεύματος, και παρεμβάσεις στο
ενεργειακό κόστος χωρίς όμως να υπάρχει απτό αποτέλεσμα για τους αγρότες,
άνοιγμα συζήτησης για επιστροφή ΕΦΚ στο αγροτικό πετρέλαιο με την υπόσχεση ότι
θα πάρει πιο συγκεκριμένη μορφή αργότερα που ακόμη δεν έχει υλοποιηθεί.
Δεν διαμορφώνεται σταθερό,
μόνιμο πλαίσιο εγγύησης κόστους παραγωγής και εισοδήματος.
Το 2023 με την εφαρμογή της
νέας ΚΑΠ 2023–27, τα μπλόκα επιστρέφουν σε Θεσσαλία σε Νίκαια, Καρδίτσα, Ε-65
και αλλού χωρίς όμως έντονους αποκλεισμούς. Στο στόχαστρο μπαίνουν οι αλλαγές
στις ενισχύσεις και τα λάθη στις πληρωμές του ΟΠΕΚΕΠΕ που από τότε οι αγρότες
άρχισαν να υποψιάζονται ότι κάτι άσχημο θα συμβεί την επόμενη χρονιά καθώς δεν
υπήρξαν ποτέ ουσιαστικές απαντήσεις σε ερωτήματα όπως: από που προέκυψαν τα
λάθη;
Οι αγρότες ζητούν δίκαιη
εφαρμογή της ΚΑΠ χωρίς απώλειες δικαιωμάτων για μικρούς και μεσαίους, διόρθωση
λαθών και καθυστερήσεων στις πληρωμές, συνέχιση της πίεσης για ενεργειακό
κόστος, χρέη και φορολογία. Ακολουθούν διορθωτικές επικοιωνιακού χαρακτήρα
παρεμβάσεις από την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας στη διαχείριση της ΚΑΠ,
κλιμακωτή αύξηση των κονδυλίων για επιστροφή Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στο
πετρέλαιο και ενίσχυση των ενεργειακών εκπτώσεων, αλλά όπως κάθε επικοινωνιακό
μέτρο δεν έχει αποτέλεσμα στο εισόδημα των αγροτών. Η αίσθηση όμως ότι η ΚΑΠ
ευνοεί τους μεγαλύτερους παίκτες και αφήνει εκτεθειμένη τη μικρομεσαία αγροτιά
εντείνει τη δυσπιστία προς τον ΟΠΕΚΕΠΕ και το πολιτικό σύστημα.
Το 2024 μέσα στο πανευρωπαϊκό
κύμα αγροτικών κινητοποιήσεων, η Ελλάδα ζει την πιο εντυπωσιακή εικόνα των
τελευταίων ετών όταν στις 20 Φεβρουαρίου 2024 τρακτέρ φτάνουν στην Αθήνα και
στήνεται μεγάλο συλλαλητήριο στο Σύνταγμα, με συμμετοχή από όλη τη χώρα. Τα
βασικά αιτήματα είναι το αφορολόγητο αγροτικό πετρέλαιο ή πλήρης, μόνιμη
επιστροφή ΕΦΚ, πλαφόν στο αγροτικό ρεύμα, κατάργηση ή μείωση ΦΠΑ σε αγροτικά
εφόδια, πλήρης αναπλήρωση εισοδήματος από θεομηνίες και αναθεώρηση του πλαισίου
ΚΑΠ – Green Deal, καθώς οι αγρότες καταγγέλλουν ότι οδηγεί σε εγκατάλειψη καλλιεργειών.
Λίγες ημέρες νωρίτερα, στις 11
Φεβρουαρίου 2024, στην εβδομαδιαία ανασκόπηση που έκανε στο Facebook, ο
Κυριάκος Μητσοτάκης δηλώνει ότι η κυβέρνηση θα «ξύσει τον πάτο του βαρελιού»
για να μειώσει το κόστος της αγροτικής και κτηνοτροφικής παραγωγής, θέτοντας
όμως ως όρο τον «διάλογο με ανοιχτούς δρόμους». Η φράση γίνεται σύμβολο – και
συχνά στόχος ειρωνείας καθώς πολλοί αγρότες θεωρούν ότι ο «πάτος του βαρελιού»
εξαντλείται σε προσωρινά επιδόματα.
Μετά το μήνυμα περί «πατού του
βαρελιού», ο Κυριάκος Μητσοτάκης συναντήθηκε στις 13 Φεβρουαρίου 2024 στο
Μέγαρο Μαξίμου με αντιπροσωπεία αγροτών, ενώ ακολούθησε νέα, θεσμική συνάντηση
με αγροτικούς φορείς στις 15 Μαρτίου και αφού βγήκαν τις απαραίτητες
φωτογραφίες για τα social media, έτσι ώστε να φανεί στην κοινωνία ότι – και
αυτό το πρόβλημα λύθηκε – οι εκπρόσωποι των αγροτών πήγαν σπίτια τους.
Από τα υποτιθέμενα μέτρα της
κυβέρνησης, ανακοινώνονται νέα ποσά επιστροφής ΕΦΚ στο αγροτικό πετρέλαιο,
έκπτωση 10% στο αγροτικό ρεύμα και ένα συνολικό πακέτο μείωσης ενεργειακού
κόστους.
Τα μέτρα είναι καλά για
αναρτήσεις και επικοινωνιακή διαχείριση, αλλά δεν μετατρέπονται σε μόνιμο
θεσμικό πλαίσιο.
Το 2025 στα τέλη Νοεμβρίου και
αρχές Δεκεμβρίου με το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ να επιβεβαιώνει τους περσινούς φόβους
των αγροτών, ο χάρτης της Ελλάδας γεμίζει με αγροτικά μπλόκα και σημεία
συγκέντρωσης που ξεπερνούν τα 28 με βασικά τα εξής:
1. Διόδια Μαλγάρων (ΠΑΘΕ,
Θεσσαλονίκη – ρεύμα προς Αθήνα)
2. Μπλόκο Νίκαιας Λάρισας
(ΠΑΘΕ, εθνική οδός στο ύψος Νίκαιας)
3. Ε65 – μπλόκο Καρδίτσας
(τμήμα αυτοκινητοδρόμου Ε65 κοντά στην Καρδίτσα)
4. Ε65 – μπλόκο Τρικάλων (τμήμα
Ε65 κοντά στα Τρίκαλα)
5. Εγνατία Οδός – κόμβος Σελίου
(ρεύμα προς Βέροια)
6. Τελωνείο Ευζώνων (σύνορα με
Βόρεια Μακεδονία)
7. Τελωνείο Κήπων (Έβρος,
σύνορα με Τουρκία)
8. Τελωνείο Προμαχώνα (Σέρρες,
σύνορα με Βουλγαρία)
9. Τελωνείο Εξοχής (Δράμα,
σύνορα με Βουλγαρία)
10. Τελωνείο Νίκης (Φλώρινα,
σύνορα με Σκόπια)
11. Κόμβος Γυψοχωρίου Πέλλας
(Ε.Ο. Θεσσαλονίκης–Έδεσσας)
12. Κόμβος Κουλούρας Ημαθίας
(Εγνατία Οδός)
13. Κόμβος Φιλώτα (κάθετος
άξονας Κοζάνης – Φλώρινας, Πανευρωπαϊκός Άξονας Χ)
14. Κόμβος Καλπακίου (Ιωάννινα
– Ε.Ο. Ιωαννίνων – Κακκαβιάς)
15. Κόμβος Νέων Κερδυλλίων
(Εγνατία Οδός)
Τα αιτήματα είναι πλέον των
αγροτών και των κτηνοτρόφων έχουν παγιωθεί:
• άμεση εξόφληση ενιαίας
ενίσχυσης
• διόρθωση «κουρεμένων» ποσών
και διαφάνεια στον ΟΠΕΚΕΠΕ,
• μόνιμο, χαμηλό αγροτικό ρεύμα
και σταθερό πλαίσιο για το πετρέλαιο (στην αντλία)
• πλήρεις αποζημιώσεις για
ζωονόσους όπως η ευλογιά (στην οποία πολλοί κτηνοτρόφοι κάνουν λόγο για «οσμή
σκανδάλου») και απώλεια εισοδήματος,
• φοροελαφρύνσεις,
• ρυθμίσεις χρεών,
• παύση των διώξεων για τα
προηγούμενα μπλόκα.
Η κυβέρνηση απαντά με
υποσχέσεις για επίσπευση πληρωμών (εξαγγελία για 1,2 δισ. ευρώ μέχρι το τέλος
του έτους), με υποσχέσεις ότι οι συνολικές ενισχύσεις του 2025 θα είναι περίπου
μισό δισ. υψηλότερες από το 2024 (αθροίζοντας όμως σε αυτές οφειλές προς τους
αγρότες προηγούμενων ετών!), με υποσχέσεις για μόνιμη αύξηση 50% στα όρια
επιστροφής ΕΦΚ στο αγροτικό πετρέλαιο και υποσχέσεις για πρόσθετα πακέτα για
την κτηνοτροφία.
Παραλλήλως όμως εξελίσσεται και
ένα άλλος αγώνας. Αυτός της επικοινωνίας και του επηρεασμού της κοινής γνώμης.
Στο δρόμο προς Προμαχώνα αστυνομικό λεωφορείο εμβολίζει τρακτέρ για να ανοίξει
τον δρόμο γεγονός για το οποίο έχει διαταχθεί ΕΔΕ και απασχόλησε τα μέσα
ενημέρωσης, όχι όμως με τον τρόπο που έγινε ένα άλλο περιστατικό που έρχεται
από τη Θεσσαλονίκη. Στα «Πράσινα Φανάρια», όταν τρακτέρ κάνει όπισθεν προς τον
αστυνομικό φραγμό των ΜΑΤ, με φωνές στο βίντεο να ακούγονται «Πάτα τον, τον
π@@στη».
Σε ελάχιστο χρόνο, σειρά
ενημερωτικών ιστοσελίδων και portals ανεβάζουν σχεδόν ταυτόσημους τίτλους:
«Πάτα τον τον π@@στη: Η στιγμή
που αγρότες με τρακτέρ επιτίθενται σε αστυνομικούς των ΜΑΤ»,
«Θεσσαλονίκη: Τρακτέρ
προσπάθησαν να σπάσουν τον αστυνομικό φραγμό – Πάτα τον, τον π@@η»,
«Τρακτέρ εναντίον ΜΑΤ – σοκάρει
το βίντεο» κ.ο.κ.
Απολογισμός ένας ελαφρά
τραυματίας αστυνομικός, ο οποίος απασχολεί τους τίτλους… αλλά και 4 αγρότες
επίσης ελαφρά, αλλά δεν απασχολούν τους τίτλους.
Η εικόνα επαναλαμβάνεται, οι
αστυνομικοί παρουσιάζονται αποκλειστικά ως θύματα «φονικής επίθεσης» και
ολόκληρο το αγροτικό μπλόκο ταυτίζεται με την πιο ακραία στιγμή έντασης. Δεν
είναι τυχαίο ότι κυβερνητικές πηγές σπεύδουν να μιλήσουν για «φονική πρόθεση»
και «κόκκινες γραμμές», ενώ την ίδια ώρα σβήνει το περιστατικό του εμβολισμού
τρακτέρ από λεωφορείο των ΜΑΤ στις Σέρρες.