Γιάννης Μυλόπουλος
Πρόσφατη έρευνα της ΠΑΛΜΟΣ ΑΕ για το δημογραφικό πρόβλημα ανέδειξε την περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας σε πρωταγωνιστή της εγκατάλειψης και της πληθυσμιακής συρρίκνωσης ανάμεσα στις 13 περιφέρειες της χώρας.
Σύμφωνα με την έρευνα, η ΠΚΜ εμφανίζει την ταχύτερη μείωση πληθυσμού σε όλη την Ελλάδα.
Συγκεκριμένα, ο πληθυσμός στην περιφέρεια Κ. Μακεδονίας μειώθηκε κατά 5,7% από το 2011 μέχρι σήμερα, με πρωταγωνιστές στην εγκατάλειψη τις ΠΕ Σερρών, Κιλκίς και Πέλλας. Στην ΠΕ Σερρών, μάλιστα, βρίσκεται και ο δήμος με τη μεγαλύτερη απώλεια πληθυσμού στην Ελλάδα, ο δήμος Ν. Ζίχνης, στον οποίο ο πληθυσμός μειώθηκε κατά 33% την τελευταία 15ετία.
Από τους 38 δήμους της περιφέρειας, μάλιστα, μόνον οι 7 είχαν σχετική αύξηση του πληθυσμού, με τους περισσότερους από αυτούς να βρίσκονται πέριξ του δήμου της Θεσσαλονίκης.
Οι αιτίες για την πληθυσμιακή συρρίκνωση της περιφέρειας Κ. Μακεδονίας βρίσκονται στις δημοσιευμένες έρευνες της Eurostat. Στις οποίες η περιφέρεια Κ. Μακεδονίας βρίσκεται ουραγός ως προς την αύξηση του ΑΕΠ, κατατασσόμενη μόλις στην 9η θέση μεταξύ των 13 περιφερειών της Ελλάδας ως προς την ανάπτυξη. Καταγράφοντας μια αύξηση του ΑΕΠ τρεις φορές μικρότερη από τη μέση αύξηση σε όλη την Ελλάδα.
Κι αυτό, τη στιγμή που 25 χρόνια πριν καταλάμβανε τη δεύτερη θέση, αμέσως μετά την περιφέρεια Αττικής, ως προς τους αναπτυξιακούς δείκτες.
Αλλά και ως προς τον δείκτη της ανεργίας η περιφέρεια Κ. Μακεδονίας κατατάσσεται από τη Eurostat στις τελευταίες θέσεις και συγκεκριμένα τρίτη από το τέλος, με δείκτη ανεργίας 14,1%, όταν ο μέσος δείκτης της χώρας είναι 11,1%.
Διαβάστε επίσης: Μενέλαος Μαλτέζος / Ο Προϋπολογισμός του 2026: σταθερότητα για ποιους, ανάπτυξη για ποιον;
Τέλος και ως προς τον δείκτη του κινδύνου φτώχειας του πληθυσμού η περιφέρεια Κ. Μακεδονίας βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις ανάμεσα στις 13 περιφέρειες της χώρας. Με ένα ποσοστό 23,2% του πληθυσμού να απειλείται από τη φτώχεια, όταν ο μέσος απειλούμενος πληθυσμός της χώρας είναι στο 18,9%.
Εκ του αποτελέσματος, λοιπόν, η πολιτική της διοίκησης της περιφέρειας Κ. Μακεδονίας, όπως αυτή υλοποιείται με τους προϋπολογισμούς που ψηφίζονται και εκτελούνται τα τελευταία 15 χρόνια, οδήγησε σε εγκατάλειψη της περιφέρειας από τους κατοίκους της. Αιτίες είναι η ύφεση, η ανεργία και η φτώχεια, καθώς η περιφέρεια απομακρύνεται συστηματικά από τους στόχους της Βιώσιμης Ανάπτυξης και της Ανθεκτικότητας.
Δεν είναι τυχαίο ότι η ΠΚΜ έρχεται 10η ανάμεσα στις 13 ελληνικές περιφέρειες ως προς την επίτευξη των Στόχων της Βιώσιμης Ανάπτυξης, (SDG’s).
Ο φετινός προϋπολογισμός, ο προϋπολογισμός για το 2026, δεν διαφέρει σε τίποτε ως προς το πνεύμα και ως προς την πολιτική που υλοποιεί η διοίκηση της περιφέρειας τα τελευταία χρόνια.
Που όπως εκ του αποτελέσματος αποδεικνύεται, ήταν προϋπολογισμοί ύφεσης, ανεργίας και φτώχειας, που οδήγησαν την ΠΚΜ στην εγκατάλειψη από τους κατοίκους της.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο παράταξη «ΑΛΛΑΓΗ στην Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας», ακόμη μια φορά φέτος καταψήφισε τον προϋπολογισμό που εισηγήθηκε η διοίκηση της Περιφέρειας κατά την σχετική ειδική συνεδρίαση, εστιάζοντας την κριτική της στα παρακάτω σημεία:
1. Ο προϋπολογισμός δεν έχει αναπτυξιακό προσανατολισμό
Η ανακήρυξη της ΠΚΜ στις δημογραφικές έρευνες σε πρωταγωνίστρια ανάμεσα στις 13 περιφέρειες της χώρας στην εγκατάλειψη από τους κατοίκους της και στην ερημοποίηση της υπαίθρου της, δεν είναι παρά η κορυφή ενός παγόβουνου ύφεσης και φτώχειας.
Όλοι οι δείκτες δείχνουν μια αναπτυξιακή υστέρηση της περιφέρειας Κ. Μακεδονίας σε σχέση με τις υπόλοιπες περιφέρειες. Η δικαιολογία της οικονομικής κρίσης δεν μπορεί να ισχύει επιλεκτικά και μόνο για μια περιφέρεια, τη στιγμή που η σύγκριση γίνεται με τις υπόλοιπες 12 ελληνικές περιφέρειες που πλήττονται εξ ίσου με την ΠΚΜ.
Στον φετινό προϋπολογισμό δεν υπάρχει πουθενά ένας συγκροτημένος αναπτυξιακός σχεδιασμός, ικανός να ανατρέψει την αρνητική πορεία που ακολουθεί τα τελευταία χρόνια η ΠΚΜ.
Το μόνο που διακρίνει κανείς στον φετινό προϋπολογισμό είναι μια διαχειριστική λογική κατανομής κονδυλίων για την κάλυψη επιμέρους αποσπασματικών αναγκών, που όμως περισσότερο ανταποκρίνονται στην εξυπηρέτηση πελατειακών σχέσεων και καθόλου δεν απαντούν στις μεγάλες ανάγκες της περιφέρειας και των κατοίκων της.
2. Ο προϋπολογισμός δεν υπηρετεί τους στόχους της Βιώσιμης Ανάπτυξης
Η ύπαιθρος στην ΠΚΜ, όπως αναδεικνύεται σε όλες τις δημογραφικές έρευνες, εγκαταλείπεται, υποβαθμίζεται και ερημοποιείται τόσο οικονομικά, όσο και κοινωνικά και περιβαλλοντικά.
Στον φετινό προϋπολογισμό είναι χαρακτηριστικό ότι δεν υπάρχει καμία προσπάθεια αναστροφής αυτής της αρνητικής πορείας.
Η πρωτογενής παραγωγή αποδυναμώνεται, καθώς δεν υπάρχουν ούτε ενισχύσεις για την αγροτική ανάπτυξη, ούτε εγγειοβελτιωτικά έργα και έργα εκσυγχρονισμού της αγροτικής παραγωγής.
Ειδικά μετά την κλοπή των επιδοτήσεων των αγροτών από το 2019 μέχρι σήμερα, όπως αποκαλύφθηκε με το σκάνδαλο διαφθοράς του ΟΠΕΚΕΠΕ, αλλά και μετά την καταχρηστική σφαγή χιλιάδων ζώων λόγω επέκτασης της ευλογιάς των αιγοπροβάτων, η οποία μπορούσε να είχε αποτραπεί αν είχαμε εισακούσει εγκαίρως, την άνοιξη του 2025 την ΕΕ και είχαμε εμβολιάσει από τότε τα ζώα, ο πρωτογενής τομέας στην περιφέρεια έχει καταρρεύσει ολοσχερώς.
Αντίθετα, τη θέση του παραγωγικού αγροτικού πληθυσμού που εγκαταλείπει την ύπαιθρο, παίρνουν σήμερα ενεργειακά μονοπώλια στα οποία εκχωρούνται οι βουνοκορφές, τα σπάνια οικοσυστήματα και η καλλιεργήσιμη γη στην ύπαιθρο.
Οι ιδιωτικοποιήσεις των κοινών αγαθών, της δημόσιας γης και των οικοσυστημάτων, αποτελούν μια από τις αιτίες της εγκατάλειψης της υπαίθρου στην περιφέρεια και ενισχύουν την απόκλισή της από τους στόχους της Βιώσιμης Ανάπτυξης, προϋπόθεση για την οποία είναι η διατήρηση και η προστασία των κοινών αγαθών.
Αλλά και η σιδηροδρομική υστέρηση και απομόνωση της ΠΚΜ τόσο από την υπόλοιπη Ελλάδα, όσο όμως και από τις γειτονικές μας χώρες και την υπόλοιπη Ευρώπη, είναι ένας ακόμη δείκτης παρακμής που ενισχύει την απόκλιση από τους στόχους της Βιώσιμης Ανάπτυξης.
Τέλος ο υπερτουρισμός στη Χαλκιδική, που αφενός υπερβαίνει τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων της, όπως αντανακλάται στην απειλή της λειψυδρίας και που αφετέρου μειώνει το όφελος για τον τόπο μας, όπως καταθέτουν οι ξενοδόχοι και οι άνθρωποι του τουρισμού, δεν απαντάται, όπως θα έπρεπε, με αναπτυξιακά σχέδια για τον επαναπροσανατολισμό του τουριστικού μοντέλου σε βιώσιμη κατεύθυνση στον φετινό προϋπολογισμό.
Απουσιάζουν εντελώς τόσο η αναπτυξιακή στρατηγική, όσο και οι χρηματοδοτήσεις για νέα αναπτυξιακά έργα, όπως εγγειοβελτιωτικά, αρδευτικά και στραγγιστικά και έργα εκσυγχρονισμού της αγροτικής παραγωγής, που θα υποστηρίξουν ένα νέο παραγωγικό μοντέλο με έμφαση στον πρωτογενή τομέα της Οικονομίας, δηλαδή στη γεωργία, την κτηνοτροφία, την δασοπονία και τη μελισσοκομία. Ένα νέο παραγωγικό μοντέλο ικανό να αναστρέψει την αρνητική αναπτυξιακά πορεία και την απόκλιση της ΠΚΜ από τους στόχους της Βιώσιμης Ανάπτυξης.
3. Ο προϋπολογισμός δεν υπηρετεί τον στόχο της ανθεκτικότητας και της προσαρμογής της περιφέρειας στην κλιματική κρίση
Η ΠΚΜ, με δεδομένη την επέλαση των ακραίων φαινομένων της κλιματικής κρίσης, θα έπρεπε ήδη να έχει αλλάξει μοντέλο αντιπλημμυρικής θωράκισης και προστασίας, προκειμένου να επιτύχει τον στόχο της προσαρμογής της στις νέες συνθήκες και της ανθεκτικότητας απέναντι στις φυσικές καταστροφές.
Στον φετινό προϋπολογισμό, για μια ακόμη χρονιά, δεν αποτυπώνεται πουθενά ούτε σημαντική οικονομική ενίσχυση για τη χρηματοδότηση νέων έργων ολοκληρωμένης αντιπλημμυρικής προστασίας, ούτε όμως και καμία απομάκρυνση από το παραδοσιακό και σήμερα αποδεδειγμένα ατελέσφορο και ανεπαρκές μοντέλο αντιπλημμυρικού σχεδιασμού και παραγωγής αντιπλημμυρικών έργων.
Η προσαρμογή στις συνθήκες της κλιματικής κρίσης και η στροφή σε έναν ολοκληρωμένο αντιπλημμυρικό σχεδιασμό σε επίπεδο λεκάνης απορροής δεν αποτυπώνεται πουθενά στον φετινό προϋπολογισμό.
Στον οποίον τα αντιπλημμυρικά έργα εξακολουθούν να αποτελούν αποσπασματικές, εμβαλωματικές και τοπικού χαρακτήρα παρεμβάσεις, στο πνεύμα της προ κλιματικής κρίσης εποχής.
Σε τίποτε δεν διαφέρει ο φετινός προϋπολογισμός ως προς την αντιπλημμυρική προστασία, από εκείνους των προηγούμενων ετών, που δεν ελάμβαναν υπόψη τις ανάγκες της κλιματικής κρίσης.
Για την προσαρμογή της αντιπλημμυρικής προστασίας στις νέες ακραίες συνθήκες της κλιματικής κρίσης υποβάλαμε συγκεκριμένη πρόταση τον Φεβρουάριο του 2024, για την αλλαγή του μοντέλου της αντιπλημμυρικής προστασίας και την αναζήτηση νέων χρηματοδοτικών εργαλείων για την ενίσχυση των πόρων για τον αντιπλημμυρικό σχεδιασμό. Η πρότασή μας για σύσταση Ειδικής Διαπαραταξιακής Επιτροπής, Task Force, που θα κινητοποιήσει τις προϋποθέσεις για τη μετάβαση στην προσαρμογή μας στην κλιματική αλλαγή, έγινε αποδεκτή από τον περιφερειάρχη Απόστολο Τζιτζικώστα.
Πλησιάζουν, όμως, δυο χρόνια από τότε και ακόμη δεν έχει υλοποιηθεί η πρότασή μας.
Με ιδιαίτερη ανησυχία διαπιστώνεται σήμερα, λοιπόν, ότι για μια ακόμη χρονιά η ΠΚΜ θα μείνει ανοχύρωτη απέναντι σε έναν προδιαγεγραμμένο και προεξαγγελθέντα πλημμυρικό κίνδυνο, όπως θα μείνει ανοχύρωτη και σε έναν εξελισσόμενο κίνδυνο λειψυδρίας, με ευθύνη της διοίκησης της Περιφέρειας Κ. Μακεδονίας.
4. Συνεχίζεται και στον φετινό προϋπολογισμό η ίδια αδιαφανής και με γνώμονα όχι αξιοκρατικά κριτήρια κατανομή κονδυλίων για τη χρηματοδότηση συλλόγων και εκδηλώσεων
Για μια ακόμη χρονιά, συνεχίζεται η ίδια αναχρονιστική και σκοταδιστική τακτική της διάθεσης μέρους του προϋπολογισμού κατά το δοκούν από τους Αντιπεριφερειάρχες, με κριτήρια αδιαφανή και αναξιοκρατικά.
Αυτή η κατανομή κονδυλίων σε «κολλητούς» πρέπει κάποτε να σταματήσει και να θεσμοθετηθούν διαδικασίες που να διασφαλίζουν την διαχείριση του δημόσιου χρήματος με κανόνες διαφάνειας και αξιοκρατίας.
5. Ο προϋπολογισμός δεν αντανακλά τον αυτοδιοικητικό χαρακτήρα που θα έπρεπε να έχει η ΠΚΜ
Αντίθετα, αντανακλά έναν ρόλο κρατικής υπηρεσίας, που δεν διεκδικεί επιπλέον πόρους και πρόσθετα μέσα για την αναπτυξιακή πολιτική της περιφέρειας, ακολουθώντας αδιαμαρτύρητα την κρατική πολιτική υποβάθμισης της αυτοδιοίκησης και εγκατάλειψης της υπαίθρου.
Απουσιάζει, δηλαδή, παντελώς ένας ανεξάρτητος από το κράτος και την κεντρική διοίκηση αναπτυξιακός σχεδιασμός, όπως απουσιάζει και η διεκδίκηση κονδυλίων από το κράτος και την ΕΕ, προκειμένου να επιβεβαιωθεί ο αυτοδιοικητικός χαρακτήρας της ΠΚΜ.
Είναι χαρακτηριστικό ότι σε όλες τις ερωτήσεις της παράταξης οι απαντώντες από πλευράς διοίκησης αποδίδουν τις ανεπάρκειες της περιφέρειας σε έλλειψη κρατικής φροντίδας. Για την διεκδίκηση των οποίων, όμως, η περιφέρεια δεν έχει ούτε την δική της αναπτυξιακή στρατηγική, ούτε και αναλαμβάνει πρωτοβουλίες διεκδίκησης επιπλέον χρηματοδοτήσεων.
Είναι χαρακτηριστική η υστέρηση της περιφέρειας σε έργα και χρηματοδοτήσεις από τα πολλά δις του Ταμείου Ανάκαμψης, που αντανακλά ακριβώς αυτήν την κρατικοκεντρική και όχι αυτοδιοικητική αντίληψη που διαπνέει τη διοίκηση της περιφέρειας.
Για όλους αυτούς τους λόγους, η παράταξη ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ καταψήφισε τον προϋπολογισμό που έφερε στο Περιφερειακό Συμβούλιο η διοίκηση της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, καταθέτοντας συγχρόνως συγκεκριμένες προτάσεις για την υπέρβαση των σημερινών παθογενειών που οδήγησαν την περιφέρεια στην εγκατάλειψη και στην οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική ερημοποίηση.
Γιάννης Μυλόπουλος
Καθηγητής, πρώην Πρύτανης ΑΠΘ
Επικεφαλής της παράταξης ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ Κ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ