Ο πρόεδρος Τραμπ και οι σύμμαχοί του επαναλαμβάνουν σταθερά ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν να αναλάβουν τη Γροιλανδία, με τον Τραμπ να μην αποκλείει τη χρήση στρατιωτικής βίας, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ενημέρωσε πρόσφατα βουλευτές ότι ο Αμερικανός πρόεδρος σχεδιάζει να αγοράσει το νησί, που αποτελεί ημιαυτόνομο δανικό έδαφος, όπως γράφουν οι NewYorkTimes.
Οι δημόσιες δηλώσεις, που εντάθηκαν μετά την αμερικανική
στρατιωτική επιχείρηση στη Βενεζουέλα και την απαγωγή του ΝικολάςΜαδούρο,
ώθησαν την πρωθυπουργό της Δανίας ΜέτεΦρέντερικσεν να καλέσει τον Τραμπ να
«σταματήσει τις απειλές», προειδοποιώντας ότι μια επίθεση στο νησί θα σήμαινε
το τέλος του ΝΑΤΟ.
Παράλληλα, τόσο ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο
Ρούμπιο όσο και η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου ΚάρολαϊνΛέβιτ άφησαν
ανοιχτό το ενδεχόμενο στρατιωτικής δράσης των ΗΠΑ για την απόκτηση της
Γροιλανδίας, εντείνοντας τις ανησυχίες σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών
εντάσεων.
Ο δε πρωθυπουργός της Γροιλανδίας Γιενς-Φρέντερικ Νίλσεν
αντέδρασε επίσης έντονα, χαρακτηρίζοντας τη ρητορική του Τραμπ «εντελώς
απαράδεκτη».
Ευρωπαίοι ηγέτες ενίσχυσαν την υποστήριξή τους στη Δανία,
τονίζοντας ότι μόνο η Δανία και η Γροιλανδία θα αποφασίσουν για το μέλλον του
νησιού.
Μετά τη Βενεζουέλα όμως, η προσοχή στρέφεται στο αν ο
Τραμπ θα υλοποιήσει τις απειλές του και πώς θα μπορούσε να το κάνει.
Γιατί ο Τραμπ θέλει τη Γροιλανδία
Ο Τραμπ υποστηρίζει ότι το νησί είναι ζωτικής σημασίας
για την αμερικανική εθνική ασφάλεια και ότι η Δανία δεν δαπανά αρκετά για την
προστασία του.
Η Γροιλανδία είναι σημαντική λόγω της γεωστρατηγικής της
θέσης. Μια αμερικανική στρατιωτική βάση, εξειδικευμένη στην αντιπυραυλική
άμυνα, βρίσκεται ήδη στο νησί.
Το μεγαλύτερο μέρος της Γροιλανδίας βρίσκεται εντός του
Αρκτικού Κύκλου, όπου υπερδυνάμεις ανταγωνίζονται για στρατιωτική και εμπορική
κυριαρχία.
Ο έλεγχος του νησιού θα έδινε στην Ουάσιγκτον ένα
προπύργιο σε σημαντικό ναυτικό διάδρομο που συνδέει τον Ατλαντικό Ωκεανό με την
Αρκτική, όπου η κλιματική αλλαγή λιώνει τους πάγους και μετατρέπει τα κάποτε
αδιάβατα εδάφη σε ανοιχτό πεδίο ανταγωνισμού.
Η Γροιλανδία διαθέτει επίσης τεράστια αποθέματα σπάνιων
γαιών που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή μπαταριών, κινητών τηλεφώνων,
ηλεκτρικών οχημάτων και άλλων προϊόντων υψηλής τεχνολογίας. Προς το παρόν, η
Κίνα κυριαρχεί στην παγκόσμια αγορά αυτών των ορυκτών.
Ορισμένοι επιστήμονες εκτιμούν ότι τμήματα της
υφαλοκρηπίδας της Γροιλανδίας θα μπορούσαν να κρύβουν τεράστια κοιτάσματα
πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Ωστόσο, η κυβέρνηση της Γροιλανδίας εγκατέλειψε τις
πετρελαϊκές φιλοδοξίες της το 2021, επικαλούμενη περιβαλλοντικούς κινδύνους και
έλλειψη εμπορικής βιωσιμότητας.
Η Γροιλανδία έχει επίσης λάβει νομικά μέτρα για τον περιορισμό
περιβαλλοντικά καταστροφικών εξορυκτικών πρακτικών, συμπεριλαμβανομένης της
απαγόρευσης εξόρυξης ουρανίου το 2021 – μέτρα που θα μπορούσαν να ανατραπούν αν
οι ΗΠΑ αναλάμβαναν τον έλεγχο.
Ποιος ελέγχει τη Γροιλανδία
Η Γροιλανδία είναι ημιαυτόνομο έδαφος της Δανίας, η οποία
την αποίκισε πριν από περισσότερα από 300 χρόνια.
Για αιώνες, η Δανία κυβερνούσε τη Γροιλανδία με αυστηρή
επιτήρηση, ρυθμίζοντας το εμπόριο και επιτρέποντας περιορισμένη επαφή με τον
έξω κόσμο.
Η Γροιλανδία απέκτησε αυτοδιοίκηση το 1979,
αναλαμβάνοντας τον έλεγχο των περισσότερων εσωτερικών υποθέσεων. Από το 2009,
οι Γροιλανδοί έχουν το δικαίωμα να διεξάγουν δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία.
Η Δανία ελέγχει την εξωτερική πολιτική, την άμυνα και
άλλους τομείς της Γροιλανδίας. Το νησί εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό
οικονομικά από τη Δανία: λαμβάνει ετήσια επιδότηση που χρηματοδοτεί σχολεία,
φθηνά καύσιμα και κοινωνικές υπηρεσίες.
Μπορεί ο Τραμπ να αναλάβει τη Γροιλανδία;
Με οποιοδήποτε μέτρο σύγκρισης, δεν θα ήταν εύκολο,
τονίζουν τα διεθνή μέσα.
Πέρυσι, σε ομιλία του στο Κογκρέσο, ο Τραμπ είπε: «Νομίζω
ότι θα την πάρουμε – με τον έναν ή τον άλλο τρόπο». Δεν είναι σαφές πώς θα το
έκανε.
Στρατιωτική επέμβαση θα κατέστρεφε τη συμφωνία που
στηρίζει το ΝΑΤΟ, του οποίου η Δανία και οι ΗΠΑ είναι ιδρυτικά μέλη.
Αλλά ο Τραμπ αρνήθηκε να το αποκλείσει. Ενώ υπήρχε «καλή
πιθανότητα να το κάνουμε χωρίς στρατιωτική βία», είπε πέρυσι, «δεν αφαιρώ
τίποτα από το τραπέζι».
Ο Τραμπ έχει προσπαθήσει να χρησιμοποιήσει οικονομική
μόχλευση για να επηρεάσει την κοινή γνώμη. Στην πρώτη του θητεία, είχε θέσει
την ιδέα της αγοράς του νησιού.
Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πέρυσι, απευθύνθηκε άμεσα
στους Γροιλανδούς: «Είμαστε έτοιμοι να ΕΠΕΝΔΥΣΟΥΜΕ ΔΙΣΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΔΟΛΑΡΙΑ για
να δημιουργήσουμε νέες θέσεις εργασίας και ΝΑ ΣΑΣ ΚΑΝΟΥΜΕ ΠΛΟΥΣΙΟΥΣ».
Αλλά η κυβέρνηση της Γροιλανδίας απαγόρευσε την ξένη και
ανώνυμη πολιτική χρηματοδότηση σε μια προσπάθεια «να διασφαλίσει την πολιτική
ακεραιότητα της Γροιλανδίας».
Οι Γροιλανδοί λένε ότι είναι χαρούμενοι να συνεργαστούν
εμπορικά με τις ΗΠΑ, αλλά δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι περίπου το 85% είναι
αντίθετο στην «απορρόφηση» της χώρας από τις ΗΠΑ – σε οποιοδήποτε επίπεδο.
Ο πρωθυπουργός Νίλσεν έχει επανειλημμένα χλευάσει την
ιδέα της αγοράς, λέγοντας αυτή την εβδομάδα: «Η χώρα μας δεν είναι προς
πώληση».
Πόσο ισχυρός είναι ο στρατός της Δανίας;
Η Δανία είναι στρατιωτικά μικροσκοπική. Οι ΗΠΑ διαθέτουν
τον ισχυρότερο στρατό στον κόσμο με περισσότερα από 1,3 εκατομμύρια ενεργά
στελέχη. Η Δανία, έθνος έξι εκατομμυρίων, έχει περίπου 16.600 ένστολους
υπαλλήλους στον στρατό και τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.
Η Δανία έχει στηριχτεί σε μεγάλο βαθμό στη συμμετοχή της
στο ΝΑΤΟ για την ασφάλειά της – μια εξάρτηση που έχει δέσει τη χώρα, όπως και
μεγάλο μέρος της Ευρώπης, με τις ΗΠΑ για δεκαετίες.
«Κανείς στη Δανία δεν έχει καμία ψευδαίσθηση ότι θα
έπρεπε να προσπαθήσουμε να υπερασπιστούμε τη Γροιλανδία απέναντι στις ΗΠΑ»,
είπε ο ΜίκελΡούνγκεΌλεσεν, ερευνητής στο Δανικό Ινστιτούτο Διεθνών Σπουδών. «Θα
ήταν αδύνατο».
Η συμφωνία του Ψυχρού Πολέμου που δίνει «ελεύθερα χέρια»
στις ΗΠΑ
Υπό μια ελάχιστα γνωστή συμφωνία του Ψυχρού Πολέμου, οι
ΗΠΑ απολαμβάνουν ήδη εκτεταμένη στρατιωτική πρόσβαση στη Γροιλανδία.
Αυτή τη στιγμή, οι ΗΠΑ έχουν μία βάση σε μια πολύ
απομακρυσμένη γωνιά του νησιού. Αλλά η συμφωνία τους επιτρέπει να
«κατασκευάζουν, εγκαθιστούν, συντηρούν και λειτουργούν» στρατιωτικές βάσεις σε
όλη τη Γροιλανδία, να «στεγάζουν προσωπικό» και να «ελέγχουν προσγειώσεις,
απογειώσεις, αγκυροβόλια, ελιγμούς και λειτουργία πλοίων, αεροσκαφών και
σκαφών».
Η συμφωνία υπογράφηκε το 1951 από τις ΗΠΑ και τη Δανία.
«Οι ΗΠΑ έχουν ευρεία ελευθερία κινήσεων στη Γροιλανδία
που μπορούν ουσιαστικά να κάνουν ό,τι θέλουν», είπε ο Όλεσεν: «Δυσκολεύομαι
πολύ να δω ότι οι ΗΠΑ δεν θα μπορούσαν να πάρουν σχεδόν ό,τι ήθελαν – αν απλά
ζητούσαν ευγενικά».
Η συμφωνία ενημερώθηκε το 2004 για να συμπεριλάβει την
ημιαυτόνομη κυβέρνηση της Γροιλανδίας, δίνοντάς της λόγο στο πώς οι
αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις μπορεί να επηρεάσουν τον τοπικό
πληθυσμό.
Η τροποποίηση του 2004, που υπογράφηκε από τον στρατηγό
Κόλιν Πάουελ, ο οποίος ήταν τότε υπουργός Εξωτερικών, αναγνωρίζει ρητά τη
Γροιλανδία ως «ισότιμο τμήμα του Βασιλείου της Δανίας».
Αν οι αμερικανικές δυνάμεις υπέβαλλαν εύλογα αιτήματα,
«οι ΗΠΑ θα έπαιρναν πάντα», είπε ο Πέτερ ΈρνστβεντΡάσμουσεν, Δανός αναλυτής
άμυνας.
«Είναι απλώς πρωτόκολλο ευγένειας. Αν οι ΗΠΑ ήθελαν να
δράσουν χωρίς να ρωτήσουν, θα μπορούσαν απλά να ενημερώσουν τη Δανία ότι
χτίζουν μια βάση, ένα αεροδρόμιο ή ένα λιμάνι».
Αυτό εξοργίζει παλαιότερους Δανούς πολιτικούς
εμπειρογνώμονες. Αν ο Τραμπ ήθελε να ενισχύσει την ασφάλεια της Γροιλανδίας
τώρα, θα μπορούσε. Αλλά δεν έχει υπάρξει τέτοιο επίσημο αμερικανικό αίτημα.
«Γιατί δεν χρησιμοποιείτε τον μηχανισμό της αμυντικής
συμφωνίας αν ανησυχείτε τόσο για την κατάσταση ασφαλείας;», είπε ο
ΓιενςΆντσερΣόρενσεν, πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος του δανικού κοινοβουλίου.
«Το πλαίσιο υπάρχει. Είναι στη θέση του».
Τα κρίσιμα ορυκτά
Η στρατηγική θέση της Γροιλανδίας δεν είναι το μόνο που
έχει προσελκύσει τον στενό κύκλο του Τραμπ.
Το τεράστιο νησί έχει κρίσιμα ορυκτά θαμμένα κάτω από τον
πάγο. Και εδώ, λένε οι αναλυτές, οι ΗΠΑ δεν χρειάζεται να καταλάβουν το νησί
για να τα αποκτήσουν.
Οι Γροιλανδοί έχουν πει ότι είναι ανοιχτοί στο να
συνεργαστούν εμπορικά – με σχεδόν οποιονδήποτε.