Η πρωτοφανής σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο που ακολούθησε την αιφνίδια στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ στην πρωτεύουσα Καράκας και σε άλλα σημεία τα ξημερώματα του Σαββάτου (3/1) είναι το αποτέλεσμα μηνών στρατιωτικής πίεσης και μίας επί σειρά ετών τεταμένης σχέσης ανάμεσα στις δύο χώρες, όπως σχολιάζει ο αμερικανικός Τύπος (The Washington Post, New York Times και άλλες εφημερίδες).
Οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν αεροπορικά πλήγματα σε όλη τη
Βενεζουέλα, ενώ εκρήξεις συγκλόνισαν το Καράκας λίγο πριν ξημερώσει. Περίπου
δύο ώρες αργότερα, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι αμερικανικές δυνάμεις
συνέλαβαν τον Βενεζουελάνο πρόεδρο Νικολάς Μαδούρο και τη σύζυγό του Σίλια
Φλόρες και τους μετέφεραν εκτός της χώρας.
Η επίθεση και η σύλληψη εν ενεργεία προέδρου έρχονται
μετά από μήνες έντονης αμερικανικής πίεσης. Από τον Σεπτέμβριο, το αμερικανικό
ναυτικό είχε συγκεντρώσει τεράστιο στόλο ανοιχτά των βενεζουελανικών ακτών,
πραγματοποιώντας αεροπορικά πλήγματα εναντίον σκαφών που φέρονταν να διακινούν
ναρκωτικά στην Καραϊβική και τον Ειρηνικό, ενώ κατέσχεσε και βενεζουελανικά
πετρελαιοφόρα.
Τουλάχιστον 110 άνθρωποι σκοτώθηκαν στα πλήγματα κατά
σκαφών – επιχειρήσεις που, σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων,
ενδέχεται να συνιστούν εγκλήματα πολέμου.
Βενεζουελάνοι αξιωματούχοι κατηγορούν τις ΗΠΑ ότι
επιδιώκουν πρόσβαση στα πετρελαϊκά αποθέματα της χώρας, τα μεγαλύτερα στον
κόσμο.
Ο βομβαρδισμός και η σύλληψη του Μαδούρο αποτελούν
δραματική κλιμάκωση, με το μέλλον της κυβέρνησής του να καθίσταται πλέον
εξαιρετικά αβέβαιο.
Πώς φτάσαμε ως εδώ
Από τη στιγμή που ανέλαβε τη δεύτερη θητεία του, ο Τραμπ
έβαλε τον Μαδούρο στο στόχαστρο, ασκώντας πολιτική μέγιστης πίεσης.
Τον κατηγόρησε ότι βρίσκεται πίσω από αποσταθεροποιητικές
δραστηριότητες στην Αμερική, όπως η διακίνηση ναρκωτικών και η παράνομη
μετανάστευση προς τις ΗΠΑ.
Τον Ιούλιο, η Ουάσιγκτον επικήρυξε τον Μαδούρο με 50
εκατομμύρια δολάρια, χαρακτηρίζοντάς τον έναν από τους μεγαλύτερους διακινητές
ναρκωτικών στον κόσμο.
Η κυβέρνηση Τραμπ χαρακτήρισε βενεζουελανικές συμμορίες,
όπως το Tren de Aragua, τρομοκρατικές οργανώσεις και ξεκίνησε αεροπορικά
πλήγματα κατά φερόμενων διακινητών στην Καραϊβική.
Σύντομα άρχισε να κατάσχει βενεζουελανικά τάνκερ και να
ενισχύει τη στρατιωτική της παρουσία στα ύδατα γύρω από τη χώρα.
Ο Τραμπ φλέρταρε ανοιχτά με το ενδεχόμενο αλλαγής
καθεστώτος. Στα τέλη Νοεμβρίου, έδωσε τελεσίγραφο στον Μαδούρο να παραδώσει την
εξουσία, προσφέροντάς του ασφαλή έξοδο από τη χώρα.
Ο Μαδούρο αρνήθηκε, λέγοντας στους υποστηρικτές του ότι
δεν θέλει «ειρήνη σκλάβου» και κατηγορώντας τις ΗΠΑ ότι επιδιώκουν τον έλεγχο
του πετρελαίου.
Καθώς η πίεση κλιμακωνόταν, η κυβέρνηση του Καράκας
έδειχνε κατά στιγμές αμήχανη.
Ο Μαδούρο επανελάμβανε ότι η Βενεζουέλα δεν θέλει πόλεμο
με τις ΗΠΑ – πρόσφατα μάλιστα χόρεψε μπροστά σε φοιτητές με τους στίχους «όχι
πόλεμος, ναι ειρήνη», μιμούμενος την εμβληματική χορευτική κίνηση του Τραμπ.
Δύο ημέρες πριν συλληφθεί, σε τηλεοπτική συνέντευξη
δήλωσε ότι θα καλωσόριζε αμερικανικές επενδύσεις στον πετρελαϊκό τομέα.
Γιατί οι δύο χώρες βρίσκονται σε σύγκρουση
Οι σχέσεις ΗΠΑ-Βενεζουέλας είναι τεταμένες από το 1999,
όταν ο Ούγκο Τσάβες ανέλαβε την προεδρία.
Αυτοπροσδιοριζόμενος σοσιαλιστής και αντι-ιμπεριαλιστής,
ο Τσάβες εξόργισε την Ουάσιγκτον με την αντίθεσή του στις εισβολές σε
Αφγανιστάν και Ιράκ και τις συμμαχίες του με χώρες όπως η Κούβα και το Ιράν.
Οι σχέσεις επιδεινώθηκαν περαιτέρω όταν κατηγόρησε τις
ΗΠΑ ότι στήριξαν απόπειρα πραξικοπήματος το 2002.
Για πολλούς στις ΗΠΑ, ιδίως στη σκληρή πτέρυγα των
Ρεπουμπλικάνων, ο σοσιαλιστικός προσανατολισμός της Βενεζουέλας την καθιστά
φυσικό αντίπαλο, μαζί με τη σύμμαχό της Κούβα.
Καθώς ο Τσάβες εδραίωνε την εξουσία του, τιμωρούσε
πολιτικούς αντιπάλους και απαλλοτρίωνε τον ιδιωτικό τομέα, οι ΗΠΑ καταδίκαζαν
τη χώρα για το κατάστημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Παρά σποραδικές αποκλιμακώσεις, η σχέση συνέχισε να
χειροτερεύει, ιδίως μετά την άνοδο του Μαδούρο το 2013.
Επί κυβέρνησης Τραμπ, οι ΗΠΑ θεωρούν το καθεστώς Μαδούρο
παράνομο. Το 2019 αναγνώρισαν τον πρόεδρο της Βουλής Χουάν Γκουαϊδό ως νόμιμο
πρόεδρο της Βενεζουέλας.
Τον Ιούλιο του 2024, ο Μαδούρο φαίνεται να ηττήθηκε
συντριπτικά στις προεδρικές εκλογές, εν μέσω λαϊκής οργής για την οικονομική
κατάρρευση της χώρας, όπως επισημαίνουν οι εφημερίδες.
Η τότε κυβέρνηση Μπάιντεν αναγνώρισε ως νικητή τον
υποψήφιο της αντιπολίτευσης Εντμούντο Γκονζάλες. Αναλυτικά εκλογικά δεδομένα
που δημοσίευσε η αντιπολίτευση και επαλήθευσαν ανεξάρτητοι ειδικοί έδειχναν
νίκη Γκονζάλες, αλλά ο Μαδούρο παρέμεινε στην εξουσία εξαπολύοντας σκληρή
καταστολή.
Στις αρχές Δεκεμβρίου, η κυβέρνηση Τραμπ δημοσίευσε το
λεγόμενο «πόρισμα Τραμπ», σύμφωνα με το οποίο το δυτικό ημισφαίριο πρέπει να
ελέγχεται από τις ΗΠΑ πολιτικά, οικονομικά, εμπορικά και στρατιωτικά.
Στο πλαίσιο αυτού του νέου δόγματος, ο αμερικανικός
στρατός μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την απόκτηση πρόσβασης σε ενεργειακούς και
ορυκτούς πόρους της περιοχής.
Ποιος είναι ο Νικολάς Μαδούρο
Ο Μαδούρο είναι πρόεδρος της Βενεζουέλας από το 2013.
Πρώην οδηγός λεωφορείου, αναδείχθηκε υπό τον Τσάβες ως υπουργός Εξωτερικών πριν
αναλάβει την προεδρία μετά τον θάνατό του.
Η διακυβέρνησή του θεωρείται δικτατορική. Το 2019, ο ΟΗΕ
εκτίμησε ότι περισσότεροι από 20.000 Βενεζουελάνοι είχαν σκοτωθεί σε
εξωδικαστικές εκτελέσεις. Βασικοί θεσμοί, όπως η δικαιοσύνη, έχουν διαβρωθεί
και το κράτος δικαίου έχει αποδυναμωθεί.
Τους τελευταίους μήνες, ο Τραμπ καλούσε επανειλημμένα για
την ανατροπή του, κατηγορώντας τον ότι στέλνει ναρκωτικά και εγκληματίες στις
ΗΠΑ- ισχυρισμός που, σύμφωνα με ειδικούς, στερείται αποδείξεων.
Παρά τη μηνιαία κλιμάκωση της ρητορικής, η σύλληψη του
Σαββάτου ήρθε χωρίς προειδοποίηση. Οι βενεζουελανικές Αρχές φάνηκαν να
αιφνιδιάζονται από την τολμηρή επιχείρηση.
Τι έπεται
Το μέλλον είναι αβέβαιο. Ο υπουργός Άμυνας της
Βενεζουέλας δεσμεύτηκε να συνεχίσει τον αγώνα, καλώντας τους πολίτες να ενωθούν
κατά της ξένης «εισβολής» σε έναν «αγώνα για την ελευθερία».
Αν και ο Μαδούρο συνελήφθη, οι θεσμοί και ο στρατός της
Βενεζουέλας φαίνεται να παραμένουν ανέπαφοι.
Δεν είναι σαφές αν η επίθεση του Σαββάτου ήταν η αρχή
ευρύτερης σύγκρουσης ή μεμονωμένη επιχείρηση.
Ηγέτες της αντιπολίτευσης, με πρώτη τη νομπελίστρια Μαρία
Κορίνα Ματσάδο, κάλεσαν τον Τραμπ να στηρίξει μια εξέγερση.
Οι ΗΠΑ έχουν διεξαγάγει στο παρελθόν πολεμικές
προσομοιώσεις για σενάριο «αποκεφαλισμού» της βενεζουελανικής ηγεσίας.
Οι προσομοιώσεις προέβλεπαν παρατεταμένο χάος, με κύματα
προσφύγων και αντίπαλες ομάδες να μάχονται για τον έλεγχο της χώρας.
«Θα έχετε παρατεταμένο χάος…χωρίς σαφή διέξοδο», δήλωσε
στην βρετανική εφημερίδα The Guardian ο Ντάγκλας Φάρα, ειδικός σε θέματα
Λατινικής Αμερικής που συμμετείχε στις προσομοιώσεις.