Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο κατέστησαν σαφές το περασμένο Σαββατοκύριακο ότι η κατάρρευση του κομμουνιστικής κυβέρνησης της Κούβας δεν είναι απλώς πιθανή παράπλευρη συνέπεια της ανατροπής του Νικολάς Μαδούρο, αλλά στόχος.
Καμιά άλλη χώρα δεν βίωσε περισσότερο από την Κούβα τα
«σεισμικά κύματα» που έστειλε σε όλη τη Λατινική Αμερική η αμερικανική
στρατιωτική απαγωγή του Μαδούρο το πρωί του περασμένου Σαββάτου.
Μέσα σε λίγες ώρες από την επιχείρηση τηλεφωνήματα και
μηνύματα σε όλο το νησί διέδωσαν την είδηση ότι δεκάδες μέλη των κουβανικών δυνάμεων
ασφαλείας είχαν σκοτωθεί φρουρώντας τον Μαδούρο.
Η κουβανική κυβέρνηση εξέδωσε τελικά ανακοίνωση αργά την
Κυριακή, λέγοντας ότι 32 στρατιωτικοί και μέλη των υπηρεσιών ασφαλείας της ήταν
νεκροί στο Καράκας, είχε ήδη μεγαλύτερα προβλήματα στα χέρια της, όπως γραφει η
Washington Post.
«Η Κούβα φαίνεται έτοιμη να πέσει»
«Δεν νομίζω ότι χρειάζεται να αναλάβουμε κάποια δράση»,
είπε ο Τραμπ καθώς επέστρεφε στην Ουάσιγκτον από τις παρατεταμένες διακοπές του
στη Φλόριντα. Χωρίς τον Μαδούρο και το πετρέλαιο που παρείχε η Βενεζουέλα,
είπε, «η Κούβα φαίνεται έτοιμη να πέσει».
Ο Ρούμπιο, ο οποίος είναι γιος Κουβανών μεταναστών, το
πήγε ένα βήμα παραπέρα, υπονοώντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ίσως είναι
πρόθυμες να της δώσουν μια «ώθηση» προς την κατάρρευση: «Δεν θα σας πω ποια θα
είναι τα μελλοντικά μας βήματα», δήλωσε στην εκπομπή Meet the Press του NBC την
Κυριακή. Αλλά, πρόσθεσε: «Αν ζούσα στην Αβάνα και ήμουν στην κυβέρνηση, θα
ανησυχούσα».
Οι ειδικοί διατηρούν επιφυλάξεις
Ωστόσο, απουσία άμεσης αμερικανικής επέμβασης, οι ειδικοί
για την Κούβα -τόσο στις ΗΠΑ όσο και στη
νησιωτική χώρα- διατυπώνουν επιφυλάξεις.
«Αν με ρωτάτε αν η κουβανική κυβέρνηση θα καταρρεύσει από
μόνη της επειδή ο οικονομική πίεση θα αυξηθεί» χωρίς τις αποστολές
βενεζουελανικού πετρελαίου, «είμαι πολύ σκεπτικός», δήλωσε ο Μάικλ
Μπουσταμάντε, αναπληρωτής καθηγητής ιστορίας και διευθυντής του προγράμματος
κουβανικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Μαϊάμι.
Για να κρατήσει τα φώτα αναμμένα και τα αυτοκίνητα σε
κίνηση, η Κούβα εξαρτάται εδώ και καιρό από τις βενεζουελανικές προμήθειες
πετρελαίου, σε αντάλλαγμα για τις οποίες παρείχε προσωπικό ασφαλείας και
ιατρικό προσωπικό στο Καράκας, σημειώνει η εφημερίδα.
«Μπορεί κάλλιστα να διαψευστώ, αλλά η Κούβα έχει
ξαναβρεθεί εδώ» και επέζησε, είπε ο Μπουσταμάντε, αναφερόμενος στην «ειδική
περίοδο» που ξεκίνησε το 1991 με την απότομη διακοπή της εξωτερικής βοήθειας
μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.
Ο Χουάν Γκονζάλες, που υπηρέτησε ως διευθυντής για το
Δυτικό Ημισφαίριο στο προσωπικό εθνικής ασφάλειας της κυβέρνησης Μπάιντεν, είπε
ότι «η διακοπή των παραδόσεων πετρελαίου θα ασκήσει τεράστια πίεση στην
ανθρωπιστική κατάσταση» στην Κούβα, η οποία ήδη υφίσταται τακτικές διακοπές
ρεύματος και ελλείψεις τροφίμων: «Αλλά δεν νομίζω ότι το καθεστώς θα
παραδοθεί».
Δεκαετίες οικονομικής κρίσης
Πέρα από μια οικονομική ανάκαμψη επί κυβέρνησης Ομπάμα,
όταν η επανέναρξη των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Ουάσιγκτον και Αβάνας οδήγησε
σε αυξημένο τουρισμό και περιορισμένα ανοίγματα για ιδιωτική ιδιοκτησία και
ξένες επενδύσεις, η κουβανική οικονομία δεν ανέκαμψε ποτέ πραγματικά από τη
σοβιετική κατάρρευση και λόγω των αμερικανικών κυρώσεων, τονίζει η εφημερίδα.
Κάποιοι επέλεξαν να δουν μια «ευκαιρία μέσα στο σκοτάδι»
μετά την ανατροπή του Μαδούρο. Ο Κάρλος Αλθουγκαράι, συνταξιούχος Κουβανός
διπλωμάτης που μίλησε τηλεφωνικά στην εφημερίδα από το σπίτι του στην Αβάνα,
είπε: «Υπάρχει φυσικά αύξηση της απειλής, κάτι που είναι πολύ κακό».
«Αλλά ήταν πιθανό», είπε, «οι σύμμαχοι της Κούβας στη
Ρωσία και αλλού να βοηθήσουν, και ίσως η κυβέρνηση να…ανοίξει την οικονομία και
να κάνει αυτό που οι οικονομολόγοι της λένε εδώ και καιρό και αρνείται να
κάνει».
Η κληρονομιά Τσάβες
Η βενεζουελανική υποστήριξη υπό τον προκάτοχο του
Μαδούρο, Ούγκο Τσάβες, στις αρχές της δεκαετίας του 2000 βοήθησε την Κούβα να
βγει από την «ειδική περίοδο» και το βάρος δεκαετιών αμερικανικών κυρώσεων.
Έκτοτε, η Αβάνα άντεξε τον θάνατο του επαναστάτη ηγέτη
Φιντέλ Κάστρο, την πανδημία, τη διάλυση από τον Τραμπ, κατά την πρώτη θητεία
του, του περιορισμένου ανοίγματος Ομπάμα και τις οργισμένες διαδηλώσεις του
2021.
Αλλά η δεύτερη κυβέρνηση Τραμπ αποτελεί μια εντελώς νέα
απειλή για τους ηγέτες της Κούβας.
Σε διάφορες χρονικές στιγμές, οι ίδιοι οι κυβερνητικοί
οικονομολόγοι της Κούβας συμβούλευσαν αναδιάρθρωση της οικονομίας και
παροτρύνθηκαν να το κάνουν από τους συμμάχους τους στην Κίνα, το Βιετνάμ και τη
Ρωσία.
Ο Ραούλ Κάστρο, που ανέλαβε από τον αδελφό του Φιντέλ το
2006, προειδοποίησε για αναγκαίες μεταρρυθμίσεις σε μια μακρά ομιλία του 2010
στο κουβανικό κοινοβούλιο. «Παίζουμε με τη ζωή της επανάστασης», είπε. «Είτε θα
διορθώσουμε την κατάσταση, είτε θα ξεμείνουμε από χρόνο περπατώντας στην άκρη
της αβύσσου και θα βυθιστούμε».
Αλλά τα σχέδιά του να επεκτείνει τον ρόλο του ιδιωτικού
τομέα και να μειώσει την κρατική ιδιοκτησία θεωρήθηκαν αντιφατικά και ανεπαρκώς
εφαρμοσμένα, λύνοντας τελικά λίγα από τα συστημικά προβλήματα της Κούβας,
προσθέτει η Washington Post.
Το πετρελαϊκό αδιέξοδο
Με περίπου 100.000 βαρέλια την ημέρα – οι βενεζουελανικές
αποστολές πετρελαίου επέτρεπαν στην Κούβα να καλύπτει τις δικές της ενεργειακές
ανάγκες και να πουλά διυλισμένα προϊόντα πετρελαίου στο εξωτερικό για αναγκαίο
συνάλλαγμα.
Αλλά καθώς η Βενεζουέλα αντιμετώπιζε απότομες πτώσεις
στην παραγωγή, κυρίως λόγω αμερικανικών κυρώσεων, οι αποστολές μειώθηκαν σε
περίπου 30.000 βαρέλια πέρυσι.
Αυτές οι περικοπές, μαζί με τα γερασμένα διυλιστήρια της
Κούβας, τις κακές υποδομές και τους περιστασιακούς τυφώνες, οδήγησαν σε
τουλάχιστον πέντε γενικευμένα μπλάκαουτ πέρυσι, σημειώνει η εφημερίδα.
«Πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι δεν μπορούν να
εξαρτώνται πια από ξένη βοήθεια», είπε ο Αλθουγκαράι. Η Ρωσία και το Μεξικό
έχουν προμηθεύσει κάποιο πετρέλαιο, αν και η Μεξικανή πρόεδρος Κλαούντια
Σέινμπαουμ πιθανόν θα δεχτεί αυξανόμενη αμερικανική πίεση να διακόψει τη
βοήθεια προς την Αβάνα.
Η Κίνα, που κατέχει μεγάλο κουβανικό χρέος, έχει δείξει
μικρό ενδιαφέρον να βοηθήσει.
Μεταρρυθμίσεις έχουν εγκριθεί «στα χαρτιά», είπε ο
Αλθουγκαράι. «Το πρόβλημα είναι ότι δεν τις εφαρμόζουν. Η ουσία είναι το
άνοιγμα στην οικονομία της αγοράς, η επέκταση του ιδιωτικού τομέα και η
εξάλειψη ή πώληση σοσιαλιστικών κρατικών επιχειρήσεων που δεν παράγουν. Πρέπει
να το κάνουν, και πρέπει να το κάνουν γρήγορα. Έχουν χάσει πολύ χρόνο», όπως
υπογραμμίζει.
Διάχυτη και ακέφαλη αντιπολίτευση
Ελάχιστοι παρατηρητές της Κούβας έχουν μεγάλη εμπιστοσύνη
ότι θα γίνουν μεταρρυθμίσεις, τουλάχιστον υπό την κομματική κυβέρνηση του
προέδρου Μανουέλ Ντίας-Κανέλ και τη σημερινή δομή εξουσίας.
«Υπάρχουν μεταρρυθμιστές μέσα στο καθεστώς», είπε ο
Γκονζάλες, ο αξιωματούχος της κυβέρνησης Μπάιντεν που είχε εκτεταμένες επαφές
με την κουβανική κυβέρνηση: «Έχουν όραμα, αλλά δεν έχουν τα μέσα και την
επιρροή να το υλοποιήσουν».
Ακόμη κι αν τα είχαν, είπε, «δεν θα είναι αρκετό» για τον
Ρούμπιο, του οποίου οι γονείς έφυγαν από το νησί πριν την επικράτηση του Φιντέλ
Κάστρο το 1959, και τους Κουβανοαμερικανούς νομοθέτες: «Θα θέλουν μεγάλη
αλλαγή».
Η αντιπολίτευση στο νησί είναι διάχυτη και ακέφαλη μετά
τις συλλήψεις που ακολούθησαν τις διαδηλώσεις του 2021.
«Οι άνθρωποι που φιλοδοξούν να είναι ηγέτες της
αντιπολίτευσης είναι είτε στο Μαϊάμι είτε στη Μαδρίτη είτε στη φυλακή», είπε ο
Γουίλιαμ ΛεοΓκράντε, ειδικός σε θέματα Λατινικής Αμερικής στο Αμερικανικό
Πανεπιστήμιο.
Μια επέμβαση όπως της Βενεζουέλας και απομάκρυνση έστω
και λίγων ατόμων, είναι απίθανο να κλονίσει τα πολυεπίπεδα, ριζωμένα κέντρα
κομματικής και στρατιωτικής εξουσίας μέχρι σημείου κατάρρευσης, όπως
ισχυρίστηκε.
Όσο για τους ίδιους τους Κουβανούς, ο Αλθουγκαράι τόνισε
το προφανές: «Δεν είμαι της γνώμης ότι οι άνθρωποι είναι τόσο απελπισμένοι ώστε
να καλωσορίσουν μια αμερικανική επέμβαση ή μια ομάδα Κουβανών του Μαϊάμι να
αναλάβει. Αυτό που θέλουν οι άνθρωποι είναι η κουβανική κυβέρνηση να αλλάξει»,
είπε, «αλλά με κουβανικούς όρους, όχι επιβεβλημένους απ’ έξω».