Μαργαρίτα Φράγκου
Οι πιγκουίνοι της Ανταρκτικής τα τελευταία χρόνια επιστρέφουν ολοένα και νωρίτερα στους τόπους αναπαραγωγής τους, μετατοπίζοντας την περίοδο φωλιάσματος και εκτροφής των νεοσσών τους έως και έναν μήνα νωρίτερα από ότι στο παρελθόν.
Το φαινόμενο δεν αφορά μια μεμονωμένη περιοχή ή είδος,
αλλά έχει καταγραφεί σε δεκάδες αποικίες τους
και σε τρία διαφορετικά είδη πιγκουίνων, γεγονός που προκαλεί ανησυχία
για τις οικολογικές συνέπειες της κλιματικής κρίσης.
Η διαπίστωση αυτή προκύπτει από μελέτη που δημοσιεύτηκε
στις 19 Ιανουαρίου στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Animal Ecology. Οι
ερευνητές χρησιμοποίησαν ένα εκτεταμένο δίκτυο καμερών με ενσωματωμένους
αισθητήρες θερμοκρασίας, προκειμένου να παρακολουθήσουν με ακρίβεια τον χρόνο
άφιξης των πιγκουίνων στις αποικίες τους και να τον συσχετίσουν με τις
μεταβολές του κλίματος. Το βασικό εύρημα είναι σαφές: η αύξηση της θερμοκρασίας
στην Ανταρκτική επιταχύνεται και οι πιγκουίνοι ανταποκρίνονται αλλάζοντας τον
κύκλο αναπαραγωγής τους. Αυτό που παραμένει άγνωστο είναι αν πρόκειται για
επιτυχή προσαρμογή ή για ένδειξη ότι το οικοσύστημα πιέζεται να ξεπεράσει τα
όριά του.
Σε αντίθεση με τον αυτοκρατορικό πιγκουίνο, που φωλιάζει
πάνω στον πάγο, όλα τα υπόλοιπα είδη χρειάζονται εδάφη χωρίς χιόνι για να
γεννήσουν τα αυγά τους. Προτιμούν περιοχές όσο το δυνατόν πιο ξηρές και θερμές.
Οι επιστήμονες εξηγούν ότι η ίδια η παρουσία των πιγκουίνων συμβάλλει στην τήξη
του πάγου: τα περιττώματά τους είναι σκούρα και πλούσια σε άλατα, απορροφούν
περισσότερη ακτινοβολία και επιταχύνουν το λιώσιμο. Παράλληλα, τα περισσότερα
είδη επιστρέφουν κάθε χρόνο στα ίδια σημεία αναπαραγωγής, γεγονός που τα καθιστά
πολύτιμους «δείκτες» της υγείας των ανταρκτικών οικοσυστημάτων.
Ο επικεφαλής της μελέτης, Ιγνάθιο Χουάρες από το
Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, υπογραμμίζει ότι η μελέτη των ωκεανών της
Ανταρκτικής είναι εξαιρετικά δύσκολη λόγω των ακραίων συνθηκών. «Βασιζόμαστε σε
είδη όπως οι πιγκουίνοι, που περνούν τη ζωή τους στη θάλασσα αλλά επιστρέφουν
στη στεριά για να αναπαραχθούν», εξηγεί. Από το 2011, η ερευνητική του ομάδα
έχει τοποθετήσει 77 κάμερες σε 37 αποικίες πιγκουίνων Αντελί, Τσινόστραπ και
Γκέντου, καλύπτοντας σχεδόν όλη τη γεωγραφική τους κατανομή.
Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι πιγκουίνοι Αντελί φτάνουν
πρώτοι, γύρω στις 15 Οκτωβρίου, έχοντας μεταφέρει την άφιξή τους κατά μία ημέρα
νωρίτερα κάθε χρόνο. Ακολουθούν οι πιγκουίνοι Τσινόστραπ, που πλέον καταφθάνουν
περίπου στις 20 Οκτωβρίου, δύο εβδομάδες νωρίτερα από ό,τι στο παρελθόν. Τέλος,
οι πιγκουίνοι Γκέντου εμφανίζονται γύρω στην 1η Νοεμβρίου, κατά μέσο όρο 16
ημέρες νωρίτερα, ενώ σε ορισμένες αποικίες η διαφορά φτάνει τις 24 ημέρες.
Η πρόωρη εγκατάσταση στις φωλιές σηματοδοτεί και την
πρόωρη έναρξη όλων των επόμενων σταδίων: της ωοτοκίας, της εκκόλαψης και της
ανατροφής των νεοσσών. Οι αποικίες, που μπορεί να αριθμούν από δεκάδες έως
χιλιάδες πιγκουίνους, προσφέρουν προστασία από το κρύο και ασφάλεια απέναντι σε
αρπακτικά όπως οι σκουά και τα πετρίλια.
Η συσχέτιση με τη θερμοκρασία είναι εντυπωσιακή. Τους
μήνες Οκτώβριο και Νοέμβριο, όταν πραγματοποιείται η μαζική άφιξη, η
θερμοκρασία αυξάνεται κατά 0,41 βαθμούς Κελσίου ανά έτος. Στις περιοχές των αποικιών,
η θέρμανση είναι έως και τέσσερις φορές μεγαλύτερη από τον μέσο όρο της
Ανταρκτικής.
Ωστόσο, οι επιπτώσεις δεν είναι μονοσήμαντες, τονίζει η
El Pais. Η απώλεια θαλάσσιου πάγου μπορεί να διευκολύνει την πρόσβαση των
πιγκουίνων στις αποικίες, αλλά ταυτόχρονα διαταράσσει την αλυσίδα ζωής που
ξεκινά από τα μικροφύκη, περνά στο κριλ —βασική τροφή των πιγκουίνων— και
καταλήγει σε θηρευτές όπως οι όρκες και οι λεοπαρδάλεις της θάλασσας.
Όπως επισημαίνει η συν-συγγραφέας της μελέτης Φιόνα
Τζόουνς, τα ευρήματα έχουν σημασία για όλο τον πλανήτη. Η μεγάλη μετατόπιση της
αναπαραγωγικής περιόδου θεωρείται η πιο ακραία που έχει καταγραφεί ποτέ στα
πουλιά και μία από τις μεγαλύτερες σε όλα τα έμβια όντα. Το κρίσιμο ερώτημα
πλέον είναι αν αυτή η αλλαγή θα επιτρέψει στους πιγκουίνους να επιβιώσουν ή αν
θα αποδειχθεί ένα ακόμη προειδοποιητικό σημάδι για την κλιματική κρίση.