Γιάννης Παρασκευόπουλος
Μια λησμονημένη αμερικανοϊσραηλινή έκθεση, που προαναγγέλλει πολλά από όσα ακολούθησαν.
Την περασμένη Κυριακή, ο Νετανιάχου έκανε μια δήλωση που σε αρκετούς φάνηκε απλά ρητορική: This coalition of forces allows us to do what I have yearned to do for 40 years. [1]
Αν πάντως το εννοούσε όντως, αποτελεί αθέλητη παραδοχή ακραίας μονομερούς επιθετικότητας. Αν σχεδιάζεις επίθεση σε μια χώρα που καταγγέλλεις ως “απειλή”, και αυτή σου αφήνει 40 ολόκληρα χρόνια για να υλοποιήσεις τον σχεδιασμό σου, μάλλον δεν πρόκειται για πραγματική απειλή.
To ξεκίνημα Νετανιάχου, και το Clean Break Report
Λίγοι θυμούνται σήμερα μια έκθεση του 1996, με τον Νετανιάχου στο ξεκίνημα της πρώτης του πρωθυπουργίας.
Λεγόταν The Clean Break Report: A strategy to secure the Realm, και είχε συνταχθεί με παραγγελία του ίδιου του Νετανιάχου από επιτελείο υπερσυντηρητικών ρεπουμπλικανικών και ισραηλινών think tank.
Διόλου μυστική, είχε συζητηθεί αρκετά και στα διεθνή ΜΜΕ. [2] Πολλοί από τους συντελεστές της, στελέχωσαν στη συνέχεια το επιτελείο του νεότερου Μπους και πρωτοστάτησαν στην εισβολή του 2003 στο Ιράν.
Συνοπτικά, η έκθεση πρότεινε:
Εγκατάλειψη των διακηρύξεων για “Γη έναντι Ειρήνης”, για χάρη του “Ειρήνη έναντι Ειρήνης”: απαίτηση τερματισμού κάθε αντίστασης, ΧΩΡΙΣ ΛΥΣΗ. Το Όσλο γινόταν επίσημα παρένθεση
Βίαιη αναδιάταξη της περιοχής, με ανατροπή καθεστώτων και ισορροπιών σε Λίβανο, Συρία και Ιράκ
Νεοφιλελεύθερη στροφή στο ίδιο το Ισραήλ, βοήθεια από τις ΗΠΑ μόνο στρατιωτική.
Πολιτική ισοτιμία στη σχέση του Ισραήλ με τις ΗΠΑ
Κάποιες από τις κατευθύνσεις της Έκθεσης, ακυρώθηκαν στην πορεία: ρήξη με την Τουρκία το 2010, αδυναμία ιορδανικής επιρροής στους Σιίτες του Λιβάνου, πέρασμα του Ιράκ σε ιρανική επιρροή μετά την εισβολή του 2003, και μάλιστα δημοκρατικά.
Τα βασικότερα, όμως, υλοποιήθηκαν σταδιακά, πολλά από τις ΗΠΑ. Το Ιράν μπήκε στο στόχαστρο κυρίως τη δεκαετία του 2000: όταν έγινε περιφερειακή δύναμη, χάρη στην εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ, που έφερε τη σιιτική του πλειοψηφία σε φιλοϊρανική τροχιά.
Λίγο μετά, ήρθε η αποτυχία της ισραηλινής επίθεσης του 2006 στον Λίβανο, που οδήγησε τη χώρα σε πολιτική ηγεμονία διαρκείας της Χεζμπολάχ.
Απέναντι στο Ιράν: Το στρατηγικό δίλημμα του Ισραήλ, και η ηγεμονία Νετανιάχου
Στο σημείο αυτό, συγκρούστηκαν στο Ισραήλ δύο βασικές στρατηγικές:
Η επιλογή των Σαρόν και Όλμερτ (σε συνεργασία με τις ΗΠΑ του Μπους) για άμεσο συμβιβασμό στο Παλαιστινιακό: επιχειρήθηκε το 2007-8 [3], αλλά ηττήθηκε τόσο στους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς, όσο και στις εκλογές που ακολούθησαν.
Η επιλογή Νετανιάχου, να επεκτείνει κι άλλο τη λογική του Clean Break Report: “πνίξιμο” του Παλαιστινιακού και μακροχρόνια ολοκληρωτική σύγκρουση με το Ιράν, με εμπλοκή και της ρεπουμπλικανικής (ακρο)δεξιάς των ΗΠΑ, με στόχο την πλήρη εξάλειψή του ως περιφερειακή δύναμη, ή και ως καθεστώς.
Ισραηλινός συμβιβασμός στο Παλαιστινιακό θα έφερνε ύφεση και με το Ιράν, όπως είχε ήδη συμβεί και με τα άλλα δύο σημαντικά μέτωπα για την ιρανική πολιτική και ρητορική: τη Νότια Αφρική και τη Βόρεια Ιρλανδία.
Το σύνολο των Αράβων συμμάχων του Ιράν (Συρία, Ιράκ, Λίβανος) είχαν άλλωστε ήδη δεσμευτεί στην Αραβική Ειρηνευτική Πρωτοβουλία του 2002, για πλήρη αναγνώριση του Ισραήλ εφόσον αποδεχόταν τα νόμιμα διεθνή σύνορα του 1967 [4].
Η κατάληξη, και ο μακροπρόθεσμος ορίζοντας
Στην ισραηλινή κοινωνία, από το 2009 και μετά, η ήττα της στρατηγικής του συμβιβασμού και της διεθνούς νομιμότητας ήταν ολοκληρωτική. Ακόμη και πριν την 7.10., η φιλελεύθερη αντιπολίτευση είχε φθάσει να διαφοροποιείται από τον ακροδεξιό συνασπισμό κυρίως στον βαθμό επιθετικότητας. Η σύγκρουση μέχρι τέλους με το Ιράν είχε αποκτήσει οικουμενική απήχηση.
Πίσω από τον στόχο για συντριβή του ιρανικού καθεστώτος, βρίσκεται πιθανότατα και η (δημόσια διατυπωμένη) εκτίμηση ότι κύριο εμπόδιο για συνθηκολόγηση των Παλαιστινίων, ήταν οι ελπίδες τους για στήριξη από τον Ιρανικό Άξονα.
Αν αυτό ισχύει, ο ισραηλινός εθνικισμός έχει πέσει αρκετά έξω. Είναι ακόμη νωρίς για να προεξοφλήσουμε τη στρατιωτική έκβαση, όμως κύρια ελπίδα για το Παλαιστινιακό είναι πια οι νεότερες μορφωμένες γενιές της ίδιας της Δύσης: αυτής που έδινε μέχρι τώρα, άνευ όρων, τη δανεική στρατιωτική και οικονομική ισχύ στο Ισραήλ.
*Γιάννης Παρασκευόπουλος, Νομικός, στέλεχος του Πράσινου χώρου
[1] https://www.gov.il/en/pages/statement-by-pm-netanyahu-1-mar-2026
[2] https://en.wikipedia.org/wiki/A_Clean_Break:_A_New_Strategy_for_Securing_the_Realm
[3] https://en.wikipedia.org/wiki/Annapolis_Conference
[4] https://en.wikipedia.org/wiki/Arab_Peace_Initiative