Οι ιοί που ζουν στο έντερο – το λεγόμενο «εντερικό ιοσύνολο» (gut virome) – φαίνεται πως παίζουν κρίσιμο ρόλο στη ρύθμιση του μεταβολισμού των υδατανθράκων και στον έλεγχο των επιπέδων σακχάρου στο αίμα, σύμφωνα με νέα πειραματική μελέτη σε ποντίκια.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cell Host & Microbe, αποκαλύπτει έναν μέχρι πρότινος υποτιμημένο μηχανισμό, κατά τον οποίο οι εντερικοί ιοί ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα, συμβάλλοντας στην καλύτερη επεξεργασία των υδατανθράκων και αποτρέποντας απότομες αυξήσεις της γλυκόζης.
Ένας «αόρατος» ρυθμιστής του μεταβολισμού
Παρά το γεγονός ότι οι ιοί αποτελούν την πολυπληθέστερη βιολογική οντότητα στο ανθρώπινο σώμα – ξεπερνώντας σε αριθμό ακόμη και τα ανθρώπινα και βακτηριακά κύτταρα – η λειτουργία τους παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστη.
Όπως σημειώνει ο ιολόγος Τζέρεμι Μπαρ από το Πανεπιστήμιο Μόνας της Αυστραλίας: «Οι ιοί είναι οι πιο άφθονοι οργανισμοί στο σώμα. Κι όμως, ο ρόλος τους παραμένει ένα τεράστιο “μαύρο κουτί”».
Τα νέα ευρήματα, ωστόσο, αρχίζουν να ρίχνουν φως σε αυτό το πεδίο, υποδεικνύοντας ότι το ιοσύνολο του εντέρου μπορεί να επηρεάζει άμεσα τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός απορροφά και επεξεργάζεται τα θρεπτικά συστατικά.
Πώς λειτουργεί ο μηχανισμός
Οι περισσότεροι ιοί του εντέρου είναι βακτηριοφάγοι – ιοί που μολύνουν βακτήρια και επηρεάζουν την ανάπτυξή τους, διαμορφώνοντας έτσι το μικροβιακό οικοσύστημα του εντέρου.
Στο πείραμα, οι ερευνητές αποδυνάμωσαν το ιοσύνολο των ποντικιών χρησιμοποιώντας αντιιική αγωγή και στη συνέχεια τα υπέβαλαν σε διαφορετικές δίαιτες. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά, και τα οποία αναδεικνύουν ότι σε δίαιτα πλούσια σε υδατάνθρακες, η διαταραχή του virome οδήγησε σε μειωμένη ανοχή στη γλυκόζη.
Επιπλέον, οι οργανισμοί των ζώων «έσπαγαν» τα σάκχαρα ταχύτερα, προκαλώντας απότομη αύξηση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα – χαρακτηριστικό γνώρισμα του διαβήτη.
Αντίθετα, σε δίαιτα πλούσια σε λιπαρά, δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές.
Αξιοσημείωτο είναι ότι τα αποτελέσματα αυτά δεν συνδέονταν με αλλαγές στα βακτήρια του εντέρου, γεγονός που δείχνει ότι οι ιοί δρουν αυτόνομα.
Ο ρόλος του ανοσοποιητικού
Σε επόμενα πειράματα, οι επιστήμονες αύξησαν τον αριθμό ιών στο έντερο και διαπίστωσαν ότι βελτιώθηκε η ρύθμιση της γλυκόζης.
Περαιτέρω ανάλυση έδειξε ότι οι ιοί ενεργοποιούν συγκεκριμένα ανοσοκύτταρα (Τ-κύτταρα), τα οποία απελευθερώνουν πρωτεΐνες που περιορίζουν την υπερβολική είσοδο γλυκόζης στο αίμα.
Χωρίς αυτή τη «συνεργασία» ιών και ανοσοποιητικού, ο οργανισμός δεν ελέγχει αποτελεσματικά τα επίπεδα σακχάρου, οδηγώντας σε ταχύτερη και ανεξέλεγκτη αύξησή τους.
Επιβεβαίωση και σε ανθρώπινα κύτταρα
Τα ευρήματα επιβεβαιώθηκαν και σε εργαστηριακά «μίνι έντερα» ανθρώπινου ιστού (οργανοειδή), όπου παρατηρήθηκε η ίδια αλληλεπίδραση μεταξύ ιών, ανοσοποιητικού και μεταβολισμού υδατανθράκων.
Όπως επισημαίνει ο Μπαρ: «Το γεγονός ότι το ιοσύνολο μπορεί να ενεργοποιεί άμεσα τον μεταβολισμό των υδατανθράκων είναι κάτι εντελώς νέο».
Νέοι ορίζοντες για θεραπείες
Η μελέτη ανοίγει τον δρόμο για καινοτόμες θεραπείες που θα στοχεύουν το εντερικό virome, ιδιαίτερα για μεταβολικές νόσους όπως ο διαβήτης.
Ωστόσο, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι απαιτείται εκτενής έρευνα για να κατανοηθεί πλήρως η λειτουργία των ιών στον ανθρώπινο οργανισμό και οι πιθανές επιπτώσεις τους.
Όπως τονίζουν ειδικοί, η υγεία του εντέρου δεν αφορά μόνο τα βακτήρια – αλλά και τους ιούς που ζουν μέσα σε αυτό, έναν μέχρι σήμερα παραγνωρισμένο «παίκτη» με καθοριστικό ρόλο στη συνολική μεταβολική ισορροπία.