Αθανάσιος Παπαϊωάννου
Δεν είμαι κατά της πυρηνικής ενέργειας. Είμαι, όμως, κατά της ψευδαίσθησης. Πολλοί συζητούν για τους αντιδραστήρες ως τεχνολογικό θαύμα, ξεχνώντας ότι στην Ελλάδα η απόσταση μεταξύ «υψηλών προδιαγραφών» και «εγκληματικής αμέλειας» διανύεται συνήθως με μια δωροδοκία ή ένα τηλεφώνημα.
Η πυρηνική ισχύς δεν είναι απλώς ζήτημα φυσικής· είναι
ζήτημα και Κράτους Δικαίου. Αν μια χώρα δεν μπορεί να εγγυηθεί τη διαφάνεια στα
απλά σκουπίδια ή την ασφάλεια στους σιδηροδρόμους της, η διαχείριση πυρηνικών
αποβλήτων δεν είναι επένδυση, είναι ρωσική ρουλέτα με γεμάτο το περίστροφο.
Δυστυχώς, διαχρονικά, το επίπεδο διαφθοράς στην Ελλάδα
είναι πολύ χειρότερο απ’ ότι στη Φιλανδία, στη Γαλλία & στην Αγγλία που
έχουν ΠΥΡΗΝΙΚΟΥΣ αντιδραστήρες….αλλά και απ΄ ότι στην Ιαπωνία με το γνωστό
πυρηνικό ατύχημα στην Φουκουσίμα.
Το επίσημο πόρισμα της εξεταστικής επιτροπής του Ιαπωνικού
Κοινοβουλίου (NAIIC)
ήταν σοκαριστικό: χαρακτήρισε το ατύχημα στη Φουκουσίμα «ανθρωπογενή
καταστροφή» που προκλήθηκε από τη βαθιά διαπλοκή μεταξύ κυβέρνησης, ρυθμιστικών
αρχών και της εταιρείας TEPCO.1
Αλλά και στις πλέον «αδιάφθορες» χώρες υπάρχουν πάρα
πολλές περιπτώσεις διαφθοράς, π.χ. τα πολλαπλά σκάνδαλα στο Sellafield του Η.Β. από το 1957 ως
σήμερα.
Η διαφθορά έχει μεγάλη ιστορία στην παγκόσμια βιομηχανία
πυρηνικής ενέργειας 1 Αντιγράφω από τον R. Tanter, ανώτερο ερευνητή στο Ινστιτούτο Nautilous που εξειδικεύεται στην
πυρηνική ενέργεια και καθηγητή στο πανεπιστήμιο της Μελβούρνης:
«Κατά τη διάρκεια μόλις δεκαοκτώ μηνών, από τις αρχές του
2012 έως τα μέσα του 2013, σημειώθηκαν σημαντικά περιστατικά διαφθοράς στον
κλάδο της πυρηνικής ενέργειας σε κάθε χώρα που επιδιώκει να εξάγει πυρηνικούς
αντιδραστήρες: Ηνωμένες Πολιτείες, Καναδάς, Ιαπωνία, Νότια Κορέα, Ρωσία, Γαλλία
και Κίνα. Ορισμένες άλλες χώρες που λειτουργούν ή σχεδιάζουν να αποκτήσουν
πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής αντιμετώπισαν επίσης σοβαρές υποθέσεις
διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένων της Λιθουανίας, της Βουλγαρίας και του Πακιστάν.
Επιπλέον, σοβαρές καταγγελίες για διαφθορά διατυπώθηκαν στην Αίγυπτο, την
Ινδία, την Ιορδανία, τη Νιγηρία, τη Σλοβακία, τη Νότια Αφρική και την Ταϊβάν.»1
Με βάση ερευνητικά στοιχεία που συνέλεξαν ειδικοί1, θα
εστιάσω μόνο στην επίδραση της διαφθοράς στη διαχείριση των πυρηνικών
αποβλήτων, που είναι πολύ-επίπεδη:
Η διαχείριση
αποβλήτων απαιτεί υλικά ύψιστων προδιαγραφών (ειδικά κράματα χάλυβα, τσιμέντο
συγκεκριμένης πυκνότητας).
Ο κίνδυνος: Σε
ένα διεφθαρμένο περιβάλλον, οι εργολάβοι μπορεί να χρησιμοποιήσουν υποδεέστερα
υλικά για να αυξήσουν το κέρδος τους, δωροδοκώντας τους επιθεωρητές.
Συνέπεια:
Διαρροή ραδιενέργειας στο υδροφόρο ορίζοντα μετά από κάποια χρόνια λόγω πρόωρης
διάβρωσης των κάνιστρων (ξανακούσατε κάτι σχετικό, σε πρόσφατο ατύχημα – όχι με
πυρηνικά- στην Ελλάδα;)
Παράνομη
απόρριψη (IllegalDumping).Η
σωστή επεξεργασία και αποθήκευση πυρηνικών αποβλήτων είναι εξαιρετικά ακριβή.
Ο κίνδυνος:
Υπάρχει το ιστορικό προηγούμενο της «πυρηνικής μαφίας» (όπως έχει καταγγελθεί
για διάφορες χώρες παλαιότερα), όπου απόβλητα «εξαφανίζονται» σε κοινές
χωματερές ή ποντίζονται στη θάλασσα αντί να οδηγηθούν σε ειδικές
εγκαταστάσεις. Στην Ελλάδα η θάλασσα βρίσκεται παντού, όπου κάθε
σκουπίδι μπορεί πανεύκολα να ποντιστεί.
Συνέπεια:
Ανεξέλεγκτη μόλυνση τεράστιων εκτάσεων που ίσως γίνει αντιληπτή μόνο όταν
εμφανιστούν προβλήματα υγείας στον πληθυσμό.
Χαλαρή Εποπτεία
και Ρυθμιστική «Αιχμαλωσία».
Οι ρυθμιστικές αρχές εποπτείας (βλ.. Ελληνικό Δημόσιο, ή
«αρχή» που διορίζεται & εξαρτάται από την κυβέρνηση…) πρέπει να είναι
πλήρως επανδρωμένες με όλο τον σύγχρονο εξοπλισμό & …να είναι ανεξάρτητες.
Στην Ελλάδα δεν τα πάμε πολύ καλά κι εδώ…
Ο κίνδυνος: Αν
οι ελεγκτές διορίζονται με πολιτικά κριτήρια ή χρηματίζονται, μπορεί να
«κλείνουν τα μάτια» σε παραβάσεις ασφαλείας στις αποθήκες αποβλήτων για να μην
επιβαρυνθεί οικονομικά η εταιρεία λειτουργίας.
Οι ειδικοί ερευνητές έχουν εντοπίσει πολλά προβλήματα
παγκοσμίως. Αντιγράφω από την έρευνά τους: “Τα αποτελέσματα της έρευνας
καθιστούν σαφές ότι τα εθνικά ρυθμιστικά καθεστώτα για την πυρηνική ενέργεια
είναι ανεπαρκή και ότι το παγκόσμιο καθεστώς είναι σχεδόν εντελώς
αναποτελεσματικό.” 1
Οι συνέπειες
κακής διαχείρισης πυρηνικών αποβλήτων στην υγεία δεν φαίνονται άμεσα, πολύ
δύσκολα τεκμηριώνεται σχέση αιτίας-αιτιατού, πάρα πολύ σπάνια τιμωρούνται οι
ένοχοι. Πρόκειται για μια συνθήκη που
στην Ελλάδα είναι βούτυρο στο μέλι των πολλών επιτήδειων, ντόπιων και ξένων
επενδυτών.
Γιατί στις περιπτώσεις που εντοπίζονται πολύ σπάνια
τιμωρούνται οι ένοχοι;
Πολλές φορές η
διαχείριση αποβλήτων συνδέεται με την εθνική άμυνα. Η δικαιοσύνη σταματά εκεί
που ξεκινά το “εθνικό συμφέρον”.
Οι μεγάλες
εταιρείες δημιουργούν θυγατρικές για τη διαχείριση αποβλήτων. Αν συμβεί κάτι, η
θυγατρική κηρύσσει πτώχευση και η μητρική εταιρεία δεν φέρει καμία ευθύνη.
Τεχνική
Πολυπλοκότητα: Οι δικαστές και οι ένορκοι ζητούν εκθέσεις από πραγματογνώμονες
να κατανοήσουν τα τεχνικά δεδομένα. Οι εταιρείες προσλαμβάνουν “στρατιές”
ειδικών που μπερδεύουν την υπόθεση μέχρι να παραγραφούν τα αδικήματα.
Για τα παραπάνω τι να πρωτο-θυμηθεί κανείς για την
Ελλάδα… ότι το Εθνικό συμφέρον επικαλέστηκε η ΕΥΠ μέχρι και για τον πρόεδρο του
ΠΑΣΟΚ και δεν του εξηγεί γιατί τον παρακολουθούσε… ή για τα τεχνικά δεδομένα
που «χάθηκαν» στο ατύχημα των Τεμπών…ή…ή…ή…
Συμπέρασμα
Η διαφθορά στα πυρηνικά απόβλητα δεν είναι πάντα η
“δωροδοκία με μια βαλίτσα λεφτά”, αλλά πολύ συχνά η συστηματική παράκαμψη
κανόνων ασφαλείας με την ανοχή της πολιτικής εξουσίας.
Η πυρηνική ενέργεια απαιτεί «κράτος δικαίου». Στην Ελλάδα
το 80% των πολιτών πιστεύει ότι δεν υπάρχει.
Το πρόβλημα της διαφθοράς στην Ελλάδα είναι δομικό και διαχρονικό και
δεν θα εξαφανιστεί με μια νομοθετική ρύθμιση, ή ως δια μαγείας. Αν μια χώρα δεν
μπορεί να εγγυηθεί τη διαφάνεια στη συλλογή των σκουπιδιών της, η διαχείριση
πυρηνικών αποβλήτων αποτελεί τεράστιο ρίσκο.
Όταν η «πυρηνική
μαφία» συναντήσει το «πάμε κι όπου βγει», το αποτέλεσμα δεν θα είναι απλώς ένα
σκάνδαλο. Θα είναι μια κληρονομιά θανάτου που καμία επόμενη γενιά δεν θα μπορεί
να ξεθάψει. Πριν αρχίσουμε να μιλάμε για πυρηνική επιστήμη, ας εξασκηθούμε
πρώτα στην αυτογνωσία, κι ας ξεκινήσουμε με τ’ απλούστερα που θ’ αυξήσουν την
εμπιστοσύνη στην δικαιοσύνη και στους θεσμούς. Γιατί το ραδιενεργό ιώδιο δεν
καταλαβαίνει από «εθνικό συμφέρον» και κομματικούς διορισμούς.
Αναφορές
Tanter, R. (2013).
After Fukushima: a survey of corruption in the global nuclear power industry.
Asian Perspective, 37(4), 475-500. https://www.jstor.org/stable/42704842
*Ο Αθανάσιος Παπαϊωάννου είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο
Θεσσαλίας