Νέα επιστημονικά ευρήματα εγείρουν σοβαρές ανησυχίες για τη διασπορά ανθεκτικών μικροβίων στα νοσοκομεία, καθώς φαίνεται ότι ίχνη αντισηπτικών ουσιών στο περιβάλλον μπορούν να ενισχύσουν την ικανότητα των βακτηρίων να επιβιώνουν – ακόμη και να αποκτούν ανθεκτικότητα.
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο
EnvironmentalScience&Technology και αναδημοσιεύθηκε εν περιλήψει στο
livescience, κοινά αντισηπτικά που χρησιμοποιούνται για την απολύμανση του
δέρματος ασθενών μπορεί να παραμένουν για ώρες σε επιφάνειες νοσοκομειακών χώρων,
δημιουργώντας ευνοϊκές συνθήκες για την προσαρμογή των βακτηρίων.
Πώς τα βακτήρια «εκπαιδεύονται» να αντέχουν
Οι επιστήμονες διακρίνουν δύο επίπεδα προσαρμογής:
Ανοχή: τα βακτήρια επιβιώνουν ευκολότερα σε χαμηλές
συγκεντρώσεις αντισηπτικών, αν και εξακολουθούν να εξουδετερώνονται σε
υψηλότερες δόσεις.
Ανθεκτικότητα: πιο επικίνδυνη εξέλιξη, καθώς επιτρέπει
στα μικρόβια να αναπτύσσονται ακόμη και σε επίπεδα που κανονικά θα τα
εξόντωναν.
Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, η έκθεση σε μικρές
ποσότητες αντισηπτικών μπορεί να ωθήσει τα βακτήρια να ανταλλάσσουν γενετικό
υλικό (DNA), ενισχύοντας όχι μόνο την αντοχή τους σε αυτά, αλλά και την
αντίστασή τους στα αντιβιοτικά.
Τι έδειξε η έρευνα σε μονάδα εντατικής θεραπείας
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής την Έρικα Χάρτμαν από
το NorthwesternUniversity, εξέτασε δείγματα από μονάδα εντατικής θεραπείας στις
ΗΠΑ.
Συλλέχθηκαν 219 δείγματα από επιφάνειες όπως κάγκελα
κρεβατιών, διακόπτες, πληκτρολόγια και νεροχύτες, ενώ εντοπίστηκαν περίπου
1.400 βακτήρια
Το 36% αυτών παρουσίαζε ανοχή σε χλωρεξιδίνη – ένα ευρέως
χρησιμοποιούμενο αντισηπτικό
Παρά το γεγονός ότι οι χώροι ήταν καθαροί, διαπιστώθηκε
ότι ίχνη αντισηπτικού παρέμεναν σε επιφάνειες για τουλάχιστον 24 ώρες, ακόμη
και μετά τον καθαρισμό.
Οι νεροχύτες στο επίκεντρο – και η μετάδοση μέσω αέρα
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το εύρημα ότι οι νεροχύτες
αποτελούν «εστίες» μικροβίων. Το ζεστό και υγρό περιβάλλον ευνοεί την επιβίωση
και τον πολλαπλασιασμό τους, ακόμη και όταν εκτίθενται σε αραιωμένα χημικά.
Παράλληλα, η μελέτη δείχνει ότι τα βακτήρια μπορούν να
μεταφέρονται μέσω αερολυμάτων – μικροσκοπικών σταγονιδίων που δημιουργούνται
όταν το νερό πέφτει ή αναταράσσεται. Έτσι εξηγείται η παρουσία τους ακόμη και
σε σημεία όπως κατώφλια θυρών.
Ανθεκτικότητα χωρίς αντιβιοτικά
Ένα από τα πιο κρίσιμα ευρήματα είναι ότι ορισμένα
βακτήρια έφεραν πλασμίδια – μικρούς κύκλους DNA που μεταφέρονται εύκολα μεταξύ
μικροβίων – τα οποία τα βοηθούν όχι μόνο να αντέχουν στα αντισηπτικά αλλά και
να αντιστέκονται σε ισχυρά αντιβιοτικά, όπως τα καρβαπενέμη.
Η ειδικός Ντάνα Γκίφορντ από το University of Manchester
υπογραμμίζει ότι αυτό σημαίνει πως η ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά μπορεί να
ενισχυθεί ακόμη και χωρίς τη χρήση τους – μόνο μέσω της έκθεσης σε αντισηπτικά.
Παρά τα ανησυχητικά ευρήματα, οι ειδικοί τονίζουν ότι τα
αντισηπτικά – όπως η χλωρεξιδίνη – εξακολουθούν να είναι ιδιαίτερα
αποτελεσματικά όταν χρησιμοποιούνται σωστά και σε επαρκείς συγκεντρώσεις.
Ωστόσο, η συστηματική και αλόγιστη χρήση τους ενδέχεται
να δημιουργεί «υποθανατηφόρα» περιβάλλοντα που ευνοούν την εξέλιξη ανθεκτικών
μικροβίων.
Το μήνυμα των επιστημόνων
Οι ερευνητές καλούν σε πιο ορθολογική χρήση
αντιμικροβιακών ουσιών – τόσο στα νοσοκομεία όσο και σε άλλους χώρους.
Όπως επισημαίνει η Χάρτμαν, η αντιμετώπιση της
μικροβιακής αντοχής απαιτεί συνολική στρατηγική: από τη σωστή χρήση
αντιβιοτικών έως τον περιορισμό της άσκοπης χρήσης χημικών απολυμαντικών.
Και προειδοποιεί: «Αν δεν δράσουμε τώρα, κινδυνεύουμε να
φτάσουμε σε ένα σημείο όπου απλές ιατρικές πράξεις, όπως μια επέμβαση ή ακόμη
και μια οδοντική θεραπεία, δεν θα μπορούν να πραγματοποιηθούν με ασφάλεια, λόγω
έλλειψης αποτελεσματικών αντιβιοτικών».