Η Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΕΥΠ) προχώρησε στη δημοσιοποίηση απόρρητων εγγράφων από την πρώτη περίοδο λειτουργίας της, όταν ακόμη έφερε την ονομασία ΚΥΠ, ρίχνοντας φως στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια
συστηματικής ανάδειξης του ιστορικού αρχείου της Υπηρεσίας, με στόχο – όπως
επισημαίνεται – την οργανωμένη και σταδιακή αποδέσμευση υλικού που αφορά ακόμη
και «δύσκολες» περιόδους της σύγχρονης ιστορίας.
Η δημοσιοποίηση αυτή αποτελεί την απαρχή μιας διαρκούς
διαδικασίας αποδιαβάθμισης πληροφοριών η οποία θα εξελίσσεται με χρονική
συνέχεια, σύμφωνα με τις διεθνείς πρακτικές και με βάση το ελάχιστο όριο των 50
ετών από τη σύνταξη των εγγράφων, όπως ανέφεραν πληροφορίες της ΕΡΤ.
Πρόκειται για τη δεύτερη σχετική πρωτοβουλία, μετά τη
δημοσιοποίηση των Δελτίων Πληροφοριών για την Κύπρο (Ιούλιος–Αύγουστος 1974)
τον Νοέμβριο του 2024, με αφορμή τη συμπλήρωση 50 ετών από την τουρκική
εισβολή.
123 έγγραφα από την περίοδο 1953–1959
Το υλικό που δόθηκε στη δημοσιότητα είναι διαθέσιμο μέσω
της ιστοσελίδας της ΕΥΠ και περιλαμβάνει 123 έγγραφα, συνολικής έκτασης περίπου
2.000 σελίδων, τα οποία καλύπτουν τα πρώτα χρόνια λειτουργίας της Υπηρεσίας,
από το 1953 έως το 1959.
Στο αρχείο περιλαμβάνονται δελτία πληροφοριών, αναλύσεις
και εκτιμήσεις που αφορούν τις χώρες του σοβιετικού μπλοκ, δραστηριότητες
Ελλήνων στο εξωτερικό, την εσωτερική κατάσταση της χώρας σε σχέση με την
κομμουνιστική δράση, καθώς και ζητήματα γεωπολιτικού ενδιαφέροντος σε περιοχές
όπως τα Βαλκάνια, η Τουρκία και η Μέση Ανατολή.
Δύο βασικοί άξονες: «Kομμουνιστικός κίνδυνος» και
γεωπολιτικές εξελίξεις
Όπως επισημαίνεται, το αρχειακό υλικό οργανώνεται σε δύο
βασικές κατηγορίες. Η πρώτη αφορά τον λεγόμενο «κομμουνιστικό κίνδυνο»,
περιλαμβάνοντας πληροφορίες και αναλύσεις για τις κομμουνιστικές χώρες, αλλά
και για Έλληνες που ζούσαν ή δραστηριοποιούνταν στο εξωτερικό και θεωρούνταν –
ή καταγράφονταν – ως «κομμουνιστές».
Παράλληλα, περιλαμβάνονται αναφορές για την
«κομμουνιστική δραστηριότητα στην Ελλάδα», καθώς και για τις συνθήκες διαβίωσης
σε φυλακές και τόπους εξορίας.
Η δεύτερη ενότητα εστιάζει σε ζητήματα εξωτερικής
πολιτικής και ασφάλειας, με πληροφορίες για χώρες και περιοχές άμεσου εθνικού
ενδιαφέροντος, όπως τα Βαλκάνια, η Τουρκία και η Μέση Ανατολή.
«Αντανάκλαση της εποχής» τα έγγραφα
Η ΕΥΠ υπογραμμίζει ότι το περιεχόμενο των εγγράφων
αντανακλά το ιστορικό και πολιτικό πλαίσιο της δεκαετίας του 1950, τόσο διεθνώς
όσο και στην Ελλάδα, όπου επικρατούσε έντονο μετεμφυλιακό κλίμα και ισχυρή
αντικομμουνιστική ιδεολογία, όπως αναφέρεται.
Όπως σημειώνεται, «η θεματολογία, οι εκτιμήσεις και η
φρασεολογία των εγγράφων επηρεάζονται καθοριστικά από τις αντιλήψεις και τις
προτεραιότητες της εποχής».
Δεμίρης: «Απαραίτητη η συλλογική αυτογνωσία»
Στην παρουσίαση του υλικού, ο διοικητής της ΕΥΠ
Θεμιστοκλής Δεμίρης τόνισε: «Ελπίζω να συμβάλει στις προσπάθειες για καλύτερη
κατανόηση, ακόμα και ιδιαίτερα φορτισμένων περιόδων ή ευαίσθητων πτυχών της
πρόσφατης ιστορίας μας, στο πλαίσιο μιας συστηματικής, ψύχραιμης, μη
συμπλεγματικής, συλλογικής διαδικασίας αυτογνωσίας, που δεν είναι απλώς
επιθυμητή, αλλά τελικά απαραίτητη για κάθε δημοκρατική χώρα».
Παράλληλα, περιγράφοντας το ιστορικό πλαίσιο της εποχής,
σημείωσε: «Με το ΚΚΕ να είναι εκτός νόμου και με τον φόβο αποσταθεροποίησης, με
τον “κομμουνιστικό δάκτυλο” να αποτελεί βασικό στοιχείο της κυρίαρχης
ιδεολογίας», ενώ υπήρχε «μια μεγάλη κοινότητα ομοεθνών που κατέφυγαν και έζησαν
στις κομμουνιστικές χώρες» και στο εσωτερικό «ένας τεράστιος αριθμός
φυλακισμένων και εκτοπισμένων, που θεωρούνταν επικίνδυνοι για την ασφάλεια της
χώρας λόγω “κομμουνιστικής ιδεολογίας”».
Ο ίδιος υπογράμμισε ότι: «Με αυτό το πρίσμα θα πρέπει να
ιδωθεί, όχι μόνο η επιμέρους θεματολογία, αλλά και η φρασεολογία που
επιλέγεται».
Κλείνοντας, ανέφερε: «Η δημοσίευση τέτοιου είδους υλικού
από έναν κρατικό φορέα, με τα χαρακτηριστικά της ΕΥΠ, επιβεβαιώνει, νομίζω, ότι
αυτό το κεφάλαιο της ιστορίας μας έχει κλείσει οριστικά και η χώρα και οι
υπηρεσίες της μπορούν πια να βλέπουν ψύχραιμα, με καθαρή ματιά, κριτικά και
αυτοκριτικά, ακόμα και ιδιαίτερα φορτισμένες κατά το παρελθόν, περιόδους της
ιστορίας τους. Εξυπακούεται ότι οι προσπάθειες για εντοπισμό και
αποχαρακτηρισμό αρχειακού υλικού, που θα φωτίσει ακόμα περισσότερο την περίοδο
αυτή, καθώς και τον ρόλο και τις αντιλήψεις της Υπηρεσίας θα συνεχιστούν».