Άρης Χατζηγεωργίου
Φρένο από το Ελεγκτικό Συνέδριο στη νέα σιδηροδρομική γραμμή Νέα Καρβάλη-Τοξότες στην Καβάλα, με την απόφαση να επικαλείται «αυξημένο κίνδυνο σοβαρών ατυχημάτων» από τη μεταφορά εύφλεκτων υλών και μάλιστα χωρίς το φορτίο να «είναι γνωστό εκ των προτέρων».
Το μπλοκάρισμα του έργου για τη νέα σιδηροδρομική γραμμή
ανάμεσα στη Νέα Καρβάλη και τους Τοξότες στην Καβάλα θα μπορούσε να είναι απλώς
ακόμη ένα επιτελικό φιάσκο. Η απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, όμως, που
κωλύει την υπογραφή της σύμβασης προϋπολογισμού 193 εκατομμυρίων ευρώ, αποκτά
άλλη διάσταση καθώς επικαλείται και τον «αυξημένο κίνδυνο σοβαρών ατυχημάτων»
από τη μεταφορά εύφλεκτων υλών όπως το ξυλόλιο (!) χωρίς το φορτίο να «είναι
γνωστό εκ των προτέρων».
Η απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου (Ε’ Κλιμάκιο-183/2026)
που έγινε γνωστή χθες έπεσε σαν βόμβα καθώς το έργο για την «Κατασκευή Νέας
Μονής Σιδηροδρομικής Γραμμής στο τμήμα Νέα Καρβάλη-Τοξότες» είχε ολοκληρώσει τη
διαδικασία του διαγωνισμού, με επιλεγμένο ανάδοχο την ΤΕΡΝΑ και εξασφαλισμένη
χρηματοδότηση από το ευρωπαϊκό ταμείο CEF. Ηταν ένα από τα ελάχιστα έργα που
είχαν ξεκινήσει για τον απαξιωμένο ελληνικό σιδηρόδρομο στην περίοδο μετά το
έγκλημα των Τεμπών και μάλιστα για την κατασκευή γραμμής εκεί που δεν υπήρχε. Ο
διαγωνισμός ξεκίνησε το καλοκαίρι του 2024 και η ΤΕΡΝΑ βγήκε ανάδοχος τον
Δεκέμβριο του ίδιου έτους.
Το αντικείμενο του έργου είναι η σύνδεση της γραμμής
Θεσσαλονίκης-Αλεξανδρούπολης με το λιμάνι της Καβάλας. Η βασική γραμμή μήκους
31,9 χιλιομέτρων συνδέει Ν. Καρβάλη-Τοξότες, αλλά υπάρχει κλάδος 4,6
χιλιομέτρων προς το λιμάνι της Καβάλας, εγκαταστάσεις στο λιμάνι αλλά και ένας
Εμπορευματικός Σταθμός Διαλογής, δηλαδή το σημείο στο οποίο συγκεντρώνονται τα
τρένα και αναδιαμορφώνονται οι συνθέσεις των συρμών με τη φορτοεκφόρτωση των
εμπορευμάτων.
Κάπου εδώ, με χαρακτηριστική καθυστέρηση, ξεκίνησαν τα
προβλήματα. Ο Σταθμός Διαλογής γειτνιάζει με τη Βιομηχανία Φωσφορικών
Λιπασμάτων, δηλαδή μια μονάδα που παράγει αμμωνία, οξέα και αζωτούχα λιπάσματα,
υλικά τα οποία θεωρούνται ιδιαίτερα επικίνδυνα. Με άλλα λόγια, από την ώρα που
θα ξεκινούσε η κατασκευή, θα γίνονταν επί 42 μήνες βαριά έργα (κοπές μετάλλων,
οξυγονοκολλήσεις, εκσκαφές κ.λπ.) μέσα σε ένα ορυχείο χημικών κινδύνων που
υπάγεται στην οδηγία Σεβέζο. Και όταν τα έργα τελείωναν, θα υπήρχε καθημερινή
κυκλοφορία τρένων και φορτοεκφορτώσεις εμπορευμάτων.
Θρίλερ
Η απόφαση 183/2026 του Ελεγκτικού Συνεδρίου, όσο και αν
είναι γεμάτη νομικούς όρους και διατάξεις, εξελίσσεται σαν θρίλερ. Υποτίθεται
ότι για την κατασκευή του έργου υπήρχε, μάλιστα, Εγκριση Περιβαλλοντικών Ορων
(ΑΕΠΟ) από τον Δεκέμβριο του 2012, επί κυβέρνησης Σαμαρά. Και όταν εξετάστηκε
το έργο εκ νέου το 2022, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας απεφάνθη ότι
δεν απαιτείται υποβολή νέας Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων.
Μετά την προώθηση του διαγωνισμού και παράλληλα με την
επιλογή αναδόχου το 2024 ξεκινά ένας ορυμαγδός δικαστικών προσφυγών. Κατά του
έργου προσφεύγουν οι «Ελληνικά Λιπάσματα και Χημικά ELFE», ΒΙΟΠΑ Καβάλας, ΕΤΒΑ
ΒΙΠΕ και Energean Oil & Gas καθώς διαπιστώνεται ότι οι εγκαταστάσεις της
τελευταίας τροφοδοτούνται με φυσικό αέριο από αγωγό που περνά κάτω από τον
μελλοντικό Εμπορευματικό Σταθμό Διαλογής.
Τα δικαστήρια ξεκινούν να εκδίδουν αλληλοαναιρούμενες
αποφάσεις καθώς ασκούνται προσφυγές και κατά των πράξεων απαλλοτρίωσης
εκτάσεων. Μέσα σε όλα αυτά, η ΕΡΓΟΣΕ, που τότε δεν είχε ακόμη συγχωνευθεί με
τον ΟΣΕ (ο διευθύνων σύμβουλος της ΕΡΓΟΣΕ, Χρ. Παληός, ανέλαβε τελικά τον
συγχωνευμένο φορέα), παραγγέλνει και παραλαμβάνει το καλοκαίρι του 2025 τεχνική
έκθεση από 12μελή επιστημονική ομάδα με επικεφαλής καθηγητή της Σχολής
Μεταλλειολόγων Μεταλλουργών του ΕΜΠ.
Στην τεχνική έκθεση περιγράφονται αναλυτικά οι κίνδυνοι
στη διάρκεια της εκτέλεσης των εργασιών δίπλα από δεξαμενές αμμωνίας και ενώ σε
βάθος 1,80-2,80 μέτρων περνά ο αγωγός του φυσικού αερίου. Ερχεται όμως και η
ώρα που περιγράφεται ο κίνδυνος από τις φορτοεκφορτώσεις: «Οι σταθμοί διαλογής
τρένων όπου γίνεται η σύνθεση-αποσύνθεση αμαξοστοιχιών ενέχουν αυξημένο κίνδυνο
σοβαρών ατυχημάτων όταν μεταφέρονται μεταξύ άλλων και επικίνδυνα εμπορεύματα».
Επισημαίνεται δε ότι «τα επικίνδυνα εμπορεύματα που μεταφέρονται μπορούν να
διαφέρουν σημαντικά σε κάθε φορτίο, ενώ συνηθέστερα δεν είναι γνωστά εκ των
προτέρων. Είναι έτσι πιθανόν να καλύπτουν μια πολύ ευρεία κατηγορία από
εύφλεκτες/εκρηκτικές, τοξικές ουσίες, όπως υγραέριο, προπάνιο, βενζίνη,
αεροπορικό καύσιμο, ασετιλίνη, τολουόλιο, ξυλόλιο, αιθανόλη, μεθανόλη,
πετρελαϊκός αιθέρας κ.ά.».
Με βάση όλα τα παραπάνω, η τεχνική έκθεση προβλέπει
έκτακτα κατασκευαστικά μέτρα για την προστασία των επικίνδυνων εγκαταστάσεων.
Προτείνεται ένα τεράστιο και παχύ τείχος προστασίας από εκρήξεις (Blast Wall)
ύψους 5 μέτρων και πάχους 2 μέτρων σε όλη την περίμετρο του Σταθμού Διαλογής,
ενώ αλλού ζητείται οι γραμμές του τρένου να γίνουν υπόγειες.
Μέτρα προστασίας
Εννοείται ότι όλα τα παραπάνω μέτρα προστασίας αλλάζουν
το αντικείμενο του έργου, οπότε το Ελεγκτικό Συνέδριο δεν δίνει την έγκρισή του
να υπογραφεί η σύμβαση καθώς δέχεται ότι υπάρχουν προβλήματα στον σχεδιασμό, το
έργο «δεν ήταν ώριμο όταν προκηρύχθηκε» και θα έπρεπε να ξεκινήσει με άλλες
προϋποθέσεις και ενδεχομένως να κατέληγε σε άλλες προσφορές και άλλον ανάδοχο.
Το έργο Τοξότες-Καρβάλη υποτίθεται πως εξαγγέλθηκε διότι
η Ελλάδα του μέλλοντος θέλει τα λιμάνια της να συνδέονται μεταξύ τους
σιδηροδρομικά. Οι δικαστές που «υπάρχουν ακόμη στην Αθήνα» πήραν την απόφαση
που προαναφέραμε, διορθώνοντας τα ανεπίτρεπτα κενά στον σχεδιασμό. Εξίσου
σημαντικό είναι, όμως, ότι οι δικαστές αυτοί δεν φοβήθηκαν μήπως τους
αποκαλέσουν «ψεκασμένους» τα κυβερνητικά τρολ, επειδή για να λάβουν την απόφασή
τους δέχθηκαν ότι σε ένα τρένο μπορεί να φορτωθεί «ξυλόλιο», και μάλιστα χωρίς
αυτό «να είναι γνωστό εκ των προτέρων». Η μεταφορά ξυλολίου και άλλων
επικίνδυνων ουσιών δεν είναι παράνομη πράξη, αρκεί να γίνεται με συγκεκριμένο
τρόπο, μέτρα προφύλαξης και όχι δίπλα σε δεξαμενές αμμωνίας.