Πέρασαν 144 χρόνια από την έναρξη των εργασιών κατασκευής της ημιτελούς μοντερνιστικής βασιλικής και 100 χρόνια μετά το θάνατο του εμβληματικού αρχιτέκτονα Αντόνι Γκαουντί, όμως το έργο τελείωσε και εγκαινιάστηκε χθες από τον Πάπα.
Η επίσκεψη του πάπα Λέοντα τιμά την κληρονομιά του
Γκαουντί, του οποίου τα ριζοσπαστικά, μοντερνιστικά σχέδια αναγνωρίστηκαν
παγκοσμίως κυρίως μετά θάνατο καθώς όσο ήταν εν ζωή αρκετοί τα χλεύαζαν. Ο
Γκαουντί ανέλαβε την κατασκευή της Σαγράδα Φαμίλια το 1883, έναν χρόνο μετά την
τοποθέτηση του θεμέλιου λίθου κατά τη διάρκεια της θητείας του συνονόματου του
Λέοντα, Πάπα Λέοντα ΙΓ΄.
«Είμαστε όλοι οι ζωντανές πέτρες αυτού του
οικοδομήματος», δήλωσε ο Λέων από την Αγία Τράπεζα της βασιλικής.
Ο βασιλιάς της Ισπανίας Φίλιππος ΣΤ΄ και ο πρωθυπουργός
Πέδρο Σάντσεθ ήταν μεταξύ των χιλιάδων παρευρισκομένων μέσα στη Σαγράδα Φαμίλια
την Τετάρτη, καθώς ο Πάπας άναψε ένα κερί στον τάφο του Γκαουντί και ηγήθηκε
της Θείας Λειτουργίας.
Το έργο του Γκαουντί απείχε πολύ από το να ολοκληρωθεί
όταν παρασύρθηκε από τραμ και έχασε τη ζωή του τον Ιούνιο του 1926, σε ηλικία
73 ετών. Είχε αφιερώσει 43 χρόνια από τη ζωή του στη βασιλική, η οποία, έναν
αιώνα αργότερα, πλησιάζει πλέον σταδιακά στην τελική της ολοκλήρωση.
Χαρακτηρισμένος ως ο «αρχιτέκτονας του Θεού» για την
απόλυτη αφοσίωσή του, σχεδίασε μερικούς από τους πιο διάσημους θρησκευτικούς
χώρους και τουριστικά αξιοθέατα της Ισπανίας. Μάλιστα, τέθηκε επίσημα σε τροχιά
αγιοποίησης όταν ο προκάτοχος του Λέοντα, ο Πάπας Φραγκίσκος, τον ανακήρυξε
«σεβάσμιο» (venerable) πέρυσι, αναγνωρίζοντας τις «ηρωικές αρετές» του.
O καθηγητής στο ΕΜΠ Νίκος Μπελαβίλας έγραψε σχετικά με
την ολοκλήρωση του εμβληματικού έργου:
Ένα μυθικό κτίριο δεσπόζει πια στον ουρανό της
Βαρκελώνης. Σχεδιασμένο από έναν ταπεινό, φτωχούλη ηλικιωμένο, που όταν πέθανε
εκεί μπροστά από το γιαπί του ναού – ακριβώς πριν από εκατό χρόνια, χτυπημένος
από ένα τραμ– κανείς δεν αναγνώρισε ποιος ήταν: ο Αντόνιο Γκαουντί, το
μεγαλύτερο όνομα της ισπανικής αρχιτεκτονικής.
Η Σαγράδα Φαμίλια ανοίγει απόψε τις θύρες της στην
καταλανική πρωτεύουσα. Για να ολοκληρωθεί χρειάστηκαν 144 χρόνια. Πρωτοείδα τον
μισοτελειωμένο καθεδρικό φοιτητής, το 1978, και τα έχασα. Ξαναβρέθηκα εκεί
πολλές φορές, αλλά ειλικρινά δεν πίστευα ότι αυτό το εκπληκτικό έργο
αρχιτεκτονικής τέχνης –ένας από τους μεγαλύτερους και ίσως ο πιο περίτεχνος από
τους ναούς της Ευρώπης – θα ολοκληρωνόταν όσο ζούσε η γενιά μου.
Βλέποντας τις χειροποίητες μακέτες του Γκαουντί στο
υπόγειο εργαστήριο και κατοικία της δύσης του βίου του, κάτω από τον ναό,
ένιωθα – όπως και οι περισσότεροι από όσους είχαμε μάθει να κάνουμε
αρχιτεκτονική με τα χέρια και το μυαλό μας, ελάχιστος εμπρός στην αχαλίνωτη
φαντασία του, που κατάφερε να σμιλεύσει την ποίηση στην πέτρα και σε πυλώνες
ύψους εκατοντάδων μέτρων.
Ο Αντόνιο Γκαουντί, ένας αθόρυβος λόγιος της
μεσοπολεμικής Βαρκελώνης που θύμιζε τον δικό μας Πικιώνη ή και τον
Παπαδιαμάντη, αλλά σίγουρα όχι τους starchitects της εποχής μας, τόλμησε να
υπερβεί τα όρια· όχι με την αλαζονεία του πλούτου, αλλά μέσα από τη δική του
μεταφυσική θεώρηση του άπειρου, προσκυνώντας το συλλογικό ιερό και όχι το χρήμα
– και πεθαίνοντας πάμπτωχος.
Η Σαγράδα Φαμίλια προκάλεσε πάθη. Οι θρύλοι λένε ότι οι
εξεγερμένοι του ’36 ήθελαν να την ανατινάξουν, βλέποντας σε αυτή τη συμβολική
εξουσία της μισητής ισπανικής καθολικής εκκλησίας. Ευτυχώς δεν το έπραξαν. Η
Σαγράδα Φαμίλια τελικά κτίστηκε διασχίζοντας τις ταραγμένες εποχές της
Ιβηρικής.
Συνεχίζω κι εγώ να παθιάζομαι από το σύνθημα των αρχών
του 20ού αιώνα μας «NiDieu, niMaître», αλλά εδώ δεν μπορείς να μην γονατίσεις
μπροστά σε αυτό το αρχιτεκτονικό και τεχνικό θαύμα που χάρισαν οι Καταλανοί
στον πολιτισμό μας.