Ιωάννα Λιούτα
Η δεκαετία της κρίσης χτύπησε την Ευρώπη σαν τσουνάμι. 3 χώρες, Ιρλανδία, Ισπανία, Ελλάδα, βρέθηκαν με κατεστραμμένες τράπεζες, φουσκωμένα δάνεια και οικογένειες στα όρια. Το πρόβλημα ήταν κοινό, τα βουνά από κόκκινα δάνεια. Η λύση; Εκεί αρχίζουν οι διαφορές.
Ιρλανδία το κράτος μπαίνει μπροστά
Η Ιρλανδία δεν περίμενε «την αγορά» να λύσει το πρόβλημα.
Έστησε τη NAMA, έναν δημόσιο φορέα που πήρε πάνω του τα δάνεια, τα ακίνητα, τις
ζημιές, τις ευθύνες. Δεν ήταν τέλειο, δεν ήταν αγγελικό ,αλλά ήταν ιρλανδικό. Ο
έλεγχος έμεινε στη χώρα. Η στρατηγική χαράχτηκε στο Δουβλίνο, όχι στο
Λουξεμβούργο.
Και το σημαντικότερο, η Ιρλανδία δεν πούλησε το μέλλον
της για να «καθαρίσει» το παρόν.
Ισπανία ένα υβρίδιο, αλλά με κορμό δημόσιο
Η Ισπανία έστησε τη SAREB. Μισή δημόσια, μισή ιδιωτική,
αλλά με κεντρικό σχεδιασμό. Συγκέντρωσε τα προβληματικά δάνεια, τα ακίνητα, τις
καταρρεύσεις της αγοράς. Δεν άφησε την τύχη της στα funds και δεν παρέδωσε την
κατοικία των πολιτών της σε servicers με μπόνους ανά έξωση.
Η SAREB είχε προβλήματα, ναι. Αλλά ήταν ισπανική λύση σε
ισπανικό πρόβλημα.
Ελλάδα η μοναδική χώρα που παρέδωσε τα κλειδιά
Και μετά υπάρχει η Ελλάδα. Η μόνη χώρα που δεν έστησε
δημόσιο φορέα, δεν κράτησε τον έλεγχο, δεν σχεδίασε στρατηγική, δεν προστάτευσε
την κατοικία, δεν έβαλε κανόνες στην αγορά.
Αντί για NAMA ή SAREB, η Ελλάδα επέλεξε τιτλοποιήσεις με
κρατική εγγύηση, μαζικές πωλήσεις δανείων σε funds,servicers που λειτουργούν
σαν εισπρακτικές με νομική κάλυψη, και πλειστηριασμούς που τρέχουν με ταχύτητα
πολυβόλου.
Οι τράπεζες όμως «καθάρισαν».
Η μεγάλη διαφορά είναι ποιος κρατάει τον πλούτο
Στην Ιρλανδία και την Ισπανία, τα προβληματικά δάνεια
έγιναν εργαλείο πολιτικής. Στην Ελλάδα έγιναν εργαλείο κερδοσκοπίας.
Στην Ιρλανδία και την Ισπανία, τα ακίνητα πέρασαν σε δημόσιους
φορείς. Στην Ελλάδα πέρασαν σε funds.
Στην Ιρλανδία και την Ισπανία, τα έσοδα από τις
ανακτήσεις έμειναν στη χώρα. Στην Ελλάδα φεύγουν στο εξωτερικό.
Στην Ιρλανδία και την Ισπανία, η κρίση έγινε αφορμή για
θεσμική ανασυγκρότηση. Στην Ελλάδα έγινε αφορμή για θεσμική αποψίλωση.
Η Ελλάδα ως αποικία χρέους
Η λέξη «αποικία» δεν είναι υπερβολή. Αποικία είναι μια
χώρα που δεν ελέγχει τον πλούτο της, δεν ελέγχει την κατοικία της, δεν ελέγχει
τις τράπεζές της, δεν ελέγχει τις ροές χρήματος, δεν ελέγχει τις αποφάσεις για
το μέλλον της.
Η Ελλάδα σήμερα έχει funds που ελέγχουν δάνεια ίσα με το
40% του ΑΕΠ, έχει servicers που αποφασίζουν για χιλιάδες σπίτια και έχει
πλειστηριασμούς που λειτουργούν σαν γραμμή παραγωγής.
Αυτό δεν είναι «ανάπτυξη» αλλά είναι μεταφορά πλούτου
αλλά είναι εξάρτηση. Είναι αποικιοποίηση μέσω χρηματοπιστωτικών εργαλείων.
Τρεις δρόμοι, τρία μαθήματα
Η Ιρλανδία έδειξε ότι το κράτος μπορεί να παίξει ρόλο. Η
Ισπανία έδειξε ότι ο δημόσιος σχεδιασμός είναι απαραίτητος. Η Ελλάδα έδειξε τι συμβαίνει
όταν μια χώρα αφήνει την κρίση να τη διαχειριστούν άλλοι.
Και το αποτέλεσμα είναι αυτό που βλέπουμε σήμερα μια χώρα
που «αναπτύσσεται» χωρίς να κατέχει τον πλούτο της, μια οικονομία που
«σταθεροποιείται» ενώ η κοινωνία αποσταθεροποιείται και μια αγορά που
«ανεβαίνει» ενώ οι πολίτες κατεβαίνουν από το σπίτι τους με δικαστικό
επιμελητή.
Αν κάτι διδάσκουν οι τρεις χώρες είναι το εξής:
Η κρίση δεν είναι μόνο οικονομική. Είναι κρίση
κυριαρχίας και η Ελλάδα την έχασε. Αλλά η κυριαρχία δεν
είναι χαμένη για πάντα. Είναι θέμα πολιτικής επιλογής. Είναι θέμα θεσμών. Είναι
θέμα κοινωνικής και πολιτικής βούλησης.
Η Ιρλανδία και η Ισπανία απέδειξαν ότι υπάρχει άλλος
δρόμος. Η Ελλάδα μπορεί να τον ξαναβρεί. Αρκεί να αποφασίσει ότι η κατοικία, ο
πλούτος και το μέλλον της δεν είναι προϊόντα προς πώληση.
*Πολιτική και οικονομική αναλύτρια