Ανώτατο Δικαστήριο ΗΠΑ / Μπλόκο σε χιλιάδες αγωγές που συνδέουν το ζιζανιοκτόνο της Monsanto με καρκίνους

Το Ανώτατο Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών περιόρισε δραστικά ένα από τα μεγαλύτερα κύματα αγωγών ευθύνης προϊόντος στην αμερικανική ιστορία, κρίνοντας ότι οι καταναλωτές δεν μπορούν να προσφεύγουν στα πολιτειακά δικαστήρια υποστηρίζοντας πως η Monsanto όφειλε να προειδοποιήσει για τον καρκινογόνο κίνδυνο του ζιζανιοκτόνου Roundup, έγραψε η εφημερίδα Washington Post.

 

Η υπόθεση αφορούσε ένα σύνθετο νομικό ζήτημα σχετικά με τη σχέση της ομοσπονδιακής και της πολιτειακής νομοθεσίας, ωστόσο οι συνέπειες της απόφασης είναι τεράστιες.

 

Διακυβεύονται δισεκατομμύρια δολάρια, η τύχη δεκάδων χιλιάδων εκκρεμών αγωγών από ασθενείς με καρκίνο, αλλά και το μέλλον ενός ζιζανιοκτόνου με κύριο συστατικό την γλυφοσάτη, που οι αγρότες θεωρούν απαραίτητο για την αγροτική παραγωγή, ενώ οργανώσεις δημόσιας υγείας προειδοποιούν ότι εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους.

 

Με ψήφους 8 υπέρ και 1 κατά, οι δικαστές έκριναν ότι η ομοσπονδιακή νομοθεσία υπερισχύει της πολιτειακής, εμποδίζοντας πλέον τις σχετικές αγωγές κατά της Monsanto στα δικαστήρια των Πολιτειών, όπου είχαν κατατεθεί οι περισσότερες υποθέσεις.

 

Η υπόθεση του Τζον Ντάρνελ

 

Η απόφαση εκδόθηκε με αφορμή την υπόθεση του Τζον Ντάρνελ, ο οποίος είχε προσφύγει το 2019 σε δικαστήριο του Μιζούρι, υποστηρίζοντας ότι η πολυετής χρήση του Roundup, στο πλαίσιο εθελοντικής δράσης για την περιποίηση πάρκων στην περιοχή του Σεντ Λούις επί περίπου δύο δεκαετίες, προκάλεσε λέμφωμα non-Hodgkin, μια μορφή καρκίνου του αίματος.

 

Η Monsanto, η οποία πλέον ανήκει στη Bayer, απορρίπτει σταθερά κάθε σύνδεση μεταξύ του Roundup και της εμφάνισης καρκίνου.

 

Οι δικηγόροι του Ντάρνελ υποστήριξαν ενώπιον του Ανώτατου Δικαστηρίου ότι: «Η Monsanto γνώριζε εδώ και δεκαετίες ότι το δημοφιλέστερο ζιζανιοκτόνο της, το Roundup, μπορεί να προκαλέσει καρκίνο.

 

Παρ’ όλα αυτά, αρνήθηκε να καταστήσει το προϊόν ασφαλέστερο ή να προειδοποιήσει τους καταναλωτές ώστε να λαμβάνουν προφυλάξεις κατά τη χρήση του. Αντίθετα, το διαφήμιζε ως απολύτως ασφαλές ακόμη και για χρήση φορώντας μόνο κοντομάνικο μπλουζάκι και σορτς».

 

Το 2023, σώμα ενόρκων στο Μιζούρι δικαίωσε τον Ντάρνελ, επιδικάζοντάς του αποζημίωση ύψους 1,25 εκατ. δολαρίων. Η Monsanto έχασε και στο Εφετείο, πριν προσφύγει τελικά στο Ανώτατο Δικαστήριο τον Απρίλιο του 2025.

Η θέση της Monsanto και το νομικό επιχείρημα

 

Η εταιρεία υποστήριξε ότι προστατεύεται από τον ομοσπονδιακό νόμο περί εντομοκτόνων, μυκητοκτόνων και τρωκτικοκτόνων (FIFRA), ο οποίος ρυθμίζει την έγκριση, την κυκλοφορία και την επισήμανση φυτοφαρμάκων και ζιζανιοκτόνων.

 

Σύμφωνα με τον νόμο, πριν εγκριθεί ένα προϊόν από την Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA), η κατασκευάστρια εταιρεία οφείλει να αποδείξει ότι δεν ενέχει «παράλογο κίνδυνο» για την ανθρώπινη υγεία ή το περιβάλλον.

 

Η EPA εγκρίνει επίσης το περιεχόμενο της ετικέτας, η οποία δεν μπορεί να περιλαμβάνει ψευδείς ή παραπλανητικές πληροφορίες και πρέπει να αναφέρει τυχόν κινδύνους για την υγεία ή το περιβάλλον. Οποιαδήποτε ουσιαστική αλλαγή στην επισήμανση απαιτεί εκ νέου έγκριση της υπηρεσίας.

 

Αν και ο νόμος επιτρέπει στις Πολιτείες να ρυθμίζουν τη χρήση των ζιζανιοκτόνων, δεν τους επιτρέπει να επιβάλλουν πρόσθετες προειδοποιήσεις πέραν όσων προβλέπει η ομοσπονδιακή νομοθεσία, με στόχο να υπάρχει ενιαίο σύστημα επισήμανσης σε ολόκληρη τη χώρα.

 

Ο δικηγόρος της Monsanto, Πολ Κλέμεντ, είχε δηλώσει κατά την ακροαματική διαδικασία τον περασμένο Απρίλιο: «Ένα δικαστήριο του Μιζούρι μάς λέει ότι πρέπει να υπάρχει προειδοποίηση για καρκίνο στην ετικέτα, ενώ η EPA έχει αποφασίσει ότι κάτι τέτοιο δεν απαιτείται».

 

Η εταιρεία υποστήριξε ακόμη ότι η συνέχιση των αγωγών θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και στην πλήρη απόσυρση του Roundup από την αγορά, με σοβαρές συνέπειες για τους Αμερικανούς αγρότες.

 

Η διαφωνία γύρω από τη γλυφοσάτη

 

Η βασική δραστική ουσία του Roundup είναι η γλυφοσάτη, η οποία κυκλοφορεί από τη δεκαετία του 1970.

 

Η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ έχει επανειλημμένα καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η γλυφοσάτη δεν προκαλεί καρκίνο όταν χρησιμοποιείται σύμφωνα με τις οδηγίες.

 

Η Αμερικανική Ομοσπονδία Αγροτικών Γραφείων (American Farm Bureau Federation) υποστηρίζει ότι η ουσία χρησιμοποιείται σε περίπου 300 εκατομμύρια στρέμματα καλλιεργήσιμης γης στις ΗΠΑ και αποτελεί βασικό εργαλείο για τη διασφάλιση υψηλής αγροτικής παραγωγής.

 

Σε υπόμνημά της προς το δικαστήριο ανέφερε: «Η απόσυρση της γλυφοσάτης από την αγορά θα δημιουργούσε άμεσο και καταστροφικό κίνδυνο για την επισιτιστική επάρκεια των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι αγρότες βασίζονται σε αυτό το ασφαλές ζιζανιοκτόνο για τη διατήρηση υψηλής παραγωγής τροφίμων και πρώτων υλών κάθε καλλιεργητική περίοδο».

 

Ωστόσο, το 2015 ο Διεθνής Οργανισμός Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC), που λειτουργεί υπό τον ΟΗΕ και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, κατέληξε ότι η γλυφοσάτη είναι «πιθανώς καρκινογόνος για τον άνθρωπο», εντοπίζοντας ιδιαίτερα πιθανή σύνδεση με το λέμφωμα non-Hodgkin.

 

Μετά τη δημοσίευση της έκθεσης, αρκετές χώρες επέβαλαν περιορισμούς ή απαγόρευσαν τη χρήση του συγκεκριμένου ζιζανιοκτόνου.

Δεκάδες χιλιάδες αγωγές και δισεκατομμύρια σε αποζημιώσεις

 

Η αξιολόγηση του IARC πυροδότησε ένα τεράστιο κύμα δικαστικών προσφυγών στις Ηνωμένες Πολιτείες.

 

Περισσότεροι από 100.000 ασθενείς με καρκίνο ή συγγενείς τους στράφηκαν δικαστικά κατά της Monsanto, κατηγορώντας την ότι δεν προειδοποίησε τους καταναλωτές για τους πιθανούς κινδύνους του προϊόντος.

 

Η Bayer έχει ήδη καταβάλει περίπου 11 δισεκατομμύρια δολάρια σε συμβιβασμούς, ενώ χιλιάδες υποθέσεις εξακολουθούν να παραμένουν ανοιχτές.

 

Η δικαστική διαμάχη οδήγησε την εταιρεία να αποσύρει το Roundup με γλυφοσάτη από την αγορά λιανικής για οικιακή χρήση, ωστόσο το προϊόν συνεχίζει να διατίθεται στους επαγγελματίες αγρότες και στις εμπορικές επιχειρήσεις.

Αντίθετες θέσεις κυβέρνησης και οργανώσεων

 

Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ υποστήριξε ενώπιον του Ανώτατου Δικαστηρίου τις θέσεις της Monsanto, διαφοροποιούμενη από την κυβέρνηση Μπάιντεν, η οποία είχε ταχθεί υπέρ του Ντάρνελ.

 

Από την άλλη πλευρά, οργανώσεις αγροτών, περιβαλλοντικές οργανώσεις και φορείς πρόληψης του καρκίνου υποστήριξαν ότι το Roundup ενέχει σοβαρούς κινδύνους και θα πρέπει να φέρει σαφή προειδοποίηση για πιθανή καρκινογόνο δράση.

 

Όπως επισήμαναν, η απαγόρευση των πολιτειακών αγωγών στερεί από χιλιάδες ασθενείς μία από τις ελάχιστες δυνατότητες να διεκδικήσουν αποζημίωση.

 

Σε κοινό υπόμνημά τους ανέφεραν: «Ο καρκίνος αποτελεί επιδημία, καθώς περισσότεροι από ένας στους τρεις Αμερικανούς θα νοσήσουν κάποια στιγμή στη ζωή τους. Το Δικαστήριο δεν πρέπει να προσφέρει ασυλία στη Monsanto για τους κινδύνους των προϊόντων της ούτε να στερήσει από τους πολίτες το δικαίωμα να γνωρίζουν τους κινδύνους ενός εγγενώς επικίνδυνου προϊόντος».