Δριμεία κριτική στην κινηματογραφική «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν άσκησε η διακεκριμένη κλασική φιλόλογος Έμιλι Γουίλσον, η μεταφράστρια της ομηρικής επικής σύνθεσης – την οποία μετάφραση μάλιστα ο ίδιος ο σκηνοθέτης είχε επικαλεστεί κατά την προώθηση της ταινίας.
Η Γουίλσον υποστηρίζει ότι το φιλμ, παρά το εντυπωσιακό
οπτικό του εύρος, στερείται ουσιαστικού περιεχομένου, χαρακτηρίζοντάς το
«μεγαλοπρεπές αλλά επιφανειακό», ενώ δηλώνει χωρίς περιστροφές πως «θα
ντρεπόταν να έχει γράψει οποιοδήποτε μέρος αυτού του σεναρίου».
Σε εκτενές άρθρο της στο London Review of Books (και το
οποίο αξίζει πραγματικά να διαβάσετε ολόκληρο) η καθηγήτρια Κλασικών Σπουδών
στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια αναφέρει ότι περίμενε η ενασχόληση του Νόλαν
με τον Όμηρο να τον οδηγήσει σε μια από τις πιο ώριμες δημιουργικές του
στιγμές.
«Είχα ελπίσει ότι η συγγένεια του Νόλαν με τα ομηρικά
θέματα θα τον ωθούσε σε νέα δημιουργικά ύψη και θα του επέτρεπε να πλάσει πιο
αληθοφανείς χαρακτήρες. Αντί γι’ αυτό, η “Οδύσσεια” αναπαράγει τον γνώριμο
συνδυασμό μεγαλοπρέπειας και επιφανειακότητας που χαρακτηρίζει τις ταινίες του.
Το όραμα της ταινίας είναι υπερβολικά συγκεχυμένο και οι χαρακτήρες τόσο
αδύναμα σκιαγραφημένοι, ώστε δεν κατορθώνει να εκπληρώσει ούτε τις μισές από
τις μεγάλες ιδέες που υπόσχεται – αν και, ομολογουμένως, αποδίδει εξαιρετικά
τις εκρήξεις και τους γίγαντες», γράφει χαρακτηριστικά.
Η Γουίλσον θεωρεί ότι η ταινία απομακρύνεται από όσα
καθιστούν το ομηρικό έπος διαχρονικό.
«Λείπουν πολλά από εκείνα τα στοιχεία που κάνουν την
“Οδύσσεια” σπουδαίο έργο. Δεν έχει τίποτα πραγματικά ουσιαστικό να πει για τον
χρόνο, τη μνήμη, την ιστορία, τον πόλεμο ή για τη σχέση ανάμεσα στην ένδοξη
επιστροφή ενός πολεμιστή και τις ζωές της οικογένειάς του, των συμπολεμιστών,
των φίλων, των αντιπάλων και των ανθρώπων που αφήνει πίσω. Απουσιάζει το
ψυχολογικό, συναισθηματικό, πολιτικό και ηθικό βάθος. Η αφηγηματική δομή
στηρίζεται σε τεχνάσματα, το σενάριο είναι απογοητευτικό και κανένας χαρακτήρας
δεν διαθέτει πειστικά κίνητρα για όσα κάνει ή λέει. Δεν υπάρχουν ερωτικές
σκηνές και ακόμη και το φαγητό στην ταινία δείχνει αποκρουστικό», σημειώνει.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στην περίφημη πρώτη φράση της
δικής της μετάφρασης της Οδύσσειας, την οποία ο Νόλαν είχε δηλώσει ότι θαύμαζε:
«Πες μου για έναν περίπλοκο άνθρωπο».
Σχολιάζοντας το τελικό αποτέλεσμα της κινηματογραφικής
μεταφοράς, γράφει δηκτικά: «Θα ντρεπόμουν να έχω γράψει έστω και μία αράδα
αυτού του σεναρίου».
«Δεν με άγγιξε συναισθηματικά»
Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκε και σε συνέντευξή της στους
SundayTimes, όπου υποστήριξε ότι η ταινία απέτυχε να δημιουργήσει οποιαδήποτε συναισθηματική
σύνδεση με τον θεατή.
«Δεν με άγγιξε συναισθηματικά ούτε στο ελάχιστο. Και
πιστεύω πως αυτό οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στο γεγονός ότι, σε αντίθεση με
τον Όμηρο, δεν είναι καλογραμμένη», ανέφερε.
Παράλληλα, στάθηκε στην απουσία πολυδιάστατων χαρακτήρων.
«Οι ήρωες δεν διαθέτουν το βάθος που έχουν οι ομηρικοί
χαρακτήρες. Έπιασα τον εαυτό μου να σκέφτεται: “Με ενδιαφέρει πραγματικά αν
αυτός ο άνθρωπος θα επιστρέψει στη γυναίκα του;”. Η ταινία δεν μου δίνει
κανέναν λόγο να νοιαστώ».
Αναγνωρίζει, ωστόσο, τον αντίκτυπο της ταινίας
Παρά την ιδιαίτερα αυστηρή της κριτική, η Έμιλι Γουίλσον
αναγνωρίζει ότι η κινηματογραφική μεταφορά του Νόλαν έχει ήδη συμβάλει στην
αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για την αρχαία ελληνική γραμματεία.
«Η κυκλοφορία της “Οδύσσειας” παραμένει ένα γεγονός που
αξίζει να γιορτάσουμε», σημειώνει, εξηγώντας ότι η ταινία φέρνει ξανά το κοινό
στις κινηματογραφικές αίθουσες, ενώ οι μεταφράσεις του ομηρικού έπους –ανάμεσά
τους και η δική της– γνωρίζουν σημαντική αύξηση στις πωλήσεις.
Όπως προσθέτει, ελπίζει πως η επιτυχία της ταινίας ίσως
πείσει ακόμη και πανεπιστημιακούς φορείς να μην προχωρήσουν σε περικοπές των
τμημάτων λογοτεχνίας, γλωσσών και ιστορίας.
Κλείνοντας, αναγνωρίζει στον σκηνοθέτη μία σημαντική
συμβολή, παρά τις σοβαρές ενστάσεις της για το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα:
«Ο Νόλαν κάνει ό,τι μπορεί για να ξαναφέρει το ευρύ κοινό
στο διάβασμα. Και γι’ αυτό του είμαι ευγνώμων».