Κάποτε αποτελούσαν το απόλυτο σύμβολο της οδηγικής απόλαυσης, σήμερα, όμως, τα αυτοκίνητα με χειροκίνητο κιβώτιο ταχυτήτων βρίσκονται ένα βήμα πριν από την εξαφάνιση.
Η τεχνολογική εξέλιξη, η κυριαρχία των αυτόματων
κιβωτίων, η εξάπλωση των ηλεκτρικών οχημάτων και η αλλαγή στις συνήθειες των
οδηγών έχουν οδηγήσει το κλασικό «λεβιέ» στο περιθώριο, με τους λάτρεις του να
αποτελούν πλέον μια μικρή αλλά ιδιαίτερα πιστή κοινότητα, γράφει η εφημερίδα
The Washington Post σε ειδικό άρθρο της.
Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία της αμερικανικής
κυβέρνησης, μόλις το 0,6% των νέων αυτοκινήτων που κατασκευάστηκαν για την
αγορά των ΗΠΑ το 2025 διαθέτουν χειροκίνητο κιβώτιο, το χαμηλότερο ποσοστό που
έχει καταγραφεί ποτέ.
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της αλλαγής, το
αντίστοιχο ποσοστό το 1980 άγγιζε το 34,6%.
Από οικογενειακή παράδοση σε «σπάνια δεξιότητα»
Η εφημερίδα αναφέρει το χαρακτηριστικό παράδειγμα του
52χρονου Άλβαρο Πουίγκ από το Μέριλαντ, ο οποίος ανήκει σε εκείνους που
εξακολουθούν να θεωρούν το χειροκίνητο κιβώτιο αναπόσπαστο κομμάτι της
πραγματικής οδήγησης.
Έμαθε να οδηγεί στις αρχές της δεκαετίας του 1990, όταν ο
πατέρας του τον έβαλε πίσω από το τιμόνι των παλιών BMW της οικογένειας.
Η εκμάθηση του συμπλέκτη και των τριών πεντάλ δεν ήταν
εύκολη, όμως πολύ γρήγορα έγινε τρόπος ζωής.
Σήμερα διαθέτει δύο BMW με χειροκίνητο κιβώτιο και, όπως
παραδέχεται, αποφεύγει όσο μπορεί να οδηγεί το αυτόματο Tesla της συζύγου του.
«Με το χειροκίνητο εσύ αποφασίζεις πότε θα αλλάξεις
ταχύτητα, πότε θα χρησιμοποιήσεις τον συμπλέκτη και πώς θα κινηθεί το
αυτοκίνητο. Με τα αυτόματα όλα αυτά χάνονται», λέει χαρακτηριστικά.
Για τον ίδιο, τα σύγχρονα αυτόματα αυτοκίνητα μπορεί να
είναι πιο εύχρηστα, όμως τους λείπει η αίσθηση συμμετοχής του οδηγού.
«Είναι κάπως…βαρετά», σχολιάζει.
Γιατί το χειροκίνητο χάνει τη μάχη
Η παρακμή των χειροκίνητων κιβωτίων δεν είναι αποτέλεσμα
μίας μόνο αλλαγής, αλλά συνδυασμός πολλών εξελίξεων που μεταμόρφωσαν την
αυτοκινητοβιομηχανία.
Τα σύγχρονα αυτόματα κιβώτια έχουν εξελιχθεί εντυπωσιακά.
Οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές αλλάζουν ταχύτητες μέσα σε κλάσματα του
δευτερολέπτου, προσφέροντας καλύτερες επιδόσεις και χαμηλότερη κατανάλωση
καυσίμου από ότι ένα χειροκίνητο κιβώτιο.
Παράλληλα, τα νέα αυτοκίνητα διαθέτουν πλέον κατά μέσο
όρο επτά σχέσεις μετάδοσης, σχεδόν διπλάσιες από τις αντίστοιχες του 1980. Ένα
τόσο σύνθετο σύστημα δύσκολα θα μπορούσε να εξυπηρετηθεί πρακτικά από έναν
συμβατικό λεβιέ ταχυτήτων.
Οι σχέσεις μετάδοσης (ή σχέσεις ταχυτήτων) στα νέα
αυτοκίνητα καθορίζουν πώς η ισχύς του κινητήρα μεταφέρεται στους τροχούς.
Ουσιαστικά, αποτελούν το «ζευγάρι» των γραναζιών (ή την λεγόμενη κλιμάκωση) που
επιλέγεται κάθε φορά, ώστε ο κινητήρας να λειτουργεί στο βέλτιστο φάσμα
απόδοσης και κατανάλωσης.
Την ίδια στιγμή όμως, η αγορά έχει αλλάξει προτιμήσεις.
Τα σπορ μοντέλα, όπου το χειροκίνητο κιβώτιο αποτελούσε
σχεδόν αυτονόητη επιλογή, έχουν δώσει τη θέση τους στα SUV, τα οποία σχεδόν
αποκλειστικά εξοπλίζονται με αυτόματα κιβώτια.
Η μετάβαση στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα επιταχύνει ακόμη
περισσότερο αυτή την αλλαγή.
Τα ηλεκτρικά οχήματα δεν χρειάζονται συμβατικό κιβώτιο
ταχυτήτων, ενώ και τα ολοένα πιο εξελιγμένα συστήματα αυτόνομης οδήγησης
καθιστούν περιττή την ανθρώπινη παρέμβαση στις αλλαγές των σχέσεων.
«Το αυτοκίνητο έγινε…καναπές»
Ο Ίβαν Ντρούρι, επικεφαλής αναλύσεων της ιστοσελίδας
Edmunds, θεωρεί ότι έχει αλλάξει συνολικά η σχέση των ανθρώπων με το
αυτοκίνητο.
Όπως εξηγεί, πολλοί οδηγοί πλέον δεν επιζητούν την
οδηγική εμπειρία αλλά την άνεση.
«Όσο περισσότερο το αυτοκίνητο μετατρέπεται σε έναν
κινούμενο καναπέ, τόσο λιγότερο θέλεις να ασχολείσαι με αλλαγές ταχυτήτων»,
σημειώνει.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο ίδιος εγκατέλειψε το αγαπημένο του
Mazda Miata με χειροκίνητο κιβώτιο, επειδή η καθημερινή οδήγηση μέσα στην
κίνηση γινόταν κουραστική. Σήμερα οδηγεί ένα αυτόματο Subaru Crosstrek.
Οι κατασκευαστές εγκαταλείπουν σταδιακά τον λεβιέ
Η συρρίκνωση της ζήτησης έχει οδηγήσει σχεδόν όλους τους
μεγάλους κατασκευαστές στην ίδια απόφαση – τη σταδιακή κατάργηση των
χειροκίνητων εκδόσεων.
Η Subaru σταμάτησε να προσφέρει χειροκίνητο Crosstrek από
το 2023, έχοντας ήδη αποσύρει αντίστοιχες επιλογές από τα Legacy, Outback και
Forester.
Η Volkswagen ανακοίνωσε ότι το Jetta GLI θα είναι το
τελευταίο της μοντέλο στις Ηνωμένες Πολιτείες με χειροκίνητο κιβώτιο.
Η Toyota αποχαιρετά φέτος το GR Supra, μειώνοντας ακόμη
περισσότερο τα μοντέλα της που διατίθενται με χειροκίνητες σχέσεις.
Η Honda σταμάτησε την παραγωγή του Accord με χειροκίνητο
κιβώτιο ήδη από το 2021, ενώ και η BMW περιορίζει πλέον τη σχετική επιλογή σε
μόλις τέσσερα μοντέλα. Μάλιστα, το Z4, ένα από αυτά, ολοκλήρωσε πρόσφατα τον
κύκλο παραγωγής του.
Ακόμη και η Mini, που πριν από λίγα χρόνια διαφήμιζε με
χιούμορ τα χειροκίνητα κιβώτια μέσα από καμπάνιες όπως τα «Stick Happens» και
«Get Your Shift Together», εγκατέλειψε οριστικά αυτή την επιλογή.
Οι τελευταίοι υπερασπιστές
Κάθε φορά που μια αυτοκινητοβιομηχανία δηλώνει ότι θα
διατηρήσει το χειροκίνητο κιβώτιο, η είδηση γίνεται πρώτο θέμα στους φίλους της
αυτοκίνησης.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ford.
Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Τζιμ Φάρλεϊ,
ξεκαθάρισε φέτος ότι δεν υπάρχει καμία πρόθεση να μετατραπεί η Mustang σε
αποκλειστικά αυτόματο μοντέλο.
«Μόνο όταν μας πάρουν από τα…κρύα, νεκρά χέρια μας θα
σταματήσει να υπάρχει χειροκίνητη Mustang», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Σήμερα, μόλις περίπου 25 νέα μοντέλα στις Ηνωμένες
Πολιτείες εξακολουθούν να προσφέρονται με χειροκίνητο κιβώτιο.
Μια μικρή αναλαμπή που κράτησε λίγο
Οι φίλοι της παραδοσιακής οδήγησης είχαν ελπίσει ότι η
μόδα του ρετρό θα μπορούσε να επαναφέρει το ενδιαφέρον, όπως συνέβη με τους
δίσκους βινυλίου.
Το 2023, η εταιρεία ερευνών J.D. Power κατέγραψε μια
μικρή αύξηση, με το 1,7% των αγοραστών να επιλέγουν χειροκίνητο κιβώτιο.
Η αισιοδοξία, όμως, αποδείχθηκε προσωρινή.
Τα στοιχεία επέστρεψαν γρήγορα στην καθοδική πορεία.
«Όποια ελπίδα δημιούργησε εκείνη η μικρή άνοδος
αποδείχθηκε τελικά ψευδαίσθηση. Η πορεία προς την ιστορία συνεχίζεται»,
σχολιάζει ο Τάισον Τζόμινι, αντιπρόεδρος της J.D. Power.
Κατά την εκτίμησή του, οι σύγχρονοι αγοραστές είναι πλέον
πολύ πιο πρακτικοί στις επιλογές τους.
Με τις τιμές των νέων αυτοκινήτων να αγγίζουν κατά μέσο
όρο τις 50.000 δολάρια και το συνολικό κόστος κατοχής να ξεπερνά τα 1.000
δολάρια τον μήνα, λίγοι είναι διατεθειμένοι να θυσιάσουν την άνεση για λίγη
περισσότερη οδηγική απόλαυση.
Μια δεξιότητα που χάνεται
Ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο για το μέλλον του
χειροκίνητου κιβωτίου είναι ότι ολοένα λιγότεροι άνθρωποι γνωρίζουν πλέον να το
χρησιμοποιούν.
Έρευνα της AmericanMuscle δείχνει ότι περίπου το 60% των
Αμερικανών γνωρίζει να οδηγεί χειροκίνητο αυτοκίνητο.
Στους Baby Boomers το ποσοστό φτάνει το 83%, ενώ στη
Generation Z περιορίζεται μόλις στο 39%.
Ο ίδιος ο Άλβαρο Πουίγκ διαπίστωσε αυτή την αλλαγή όταν
παρέδωσε μία από τις BMW του σε υπάλληλο υπηρεσίας valet.
Ο οδηγός κάθισε στη θέση, αντίκρισε τον λεβιέ, δεν ήξερε
πώς να ξεκινήσει το αυτοκίνητο και τελικά το άφησε να κυλήσει με νεκρά μέχρι
την άκρη του δρόμου.
«Είναι μια δεξιότητα που χάνεται», λέει.
Παρ’ όλα αυτά, θέλησε να κρατήσει ζωντανή την παράδοση.
Έμαθε και στις δύο κόρες του να οδηγούν με χειροκίνητο
κιβώτιο. Μάλιστα, μία από αυτές ανέφερε την εμπειρία αυτή ακόμη και στην αίτησή
της για το πανεπιστήμιο.
«Ήταν η στιγμή που ένιωσα περισσότερο περήφανος ως
πατέρας», καταλήγει.