Διαστημικά data centers / Επιστήμονες προειδοποιούν ότι τα σχέδια των Μασκ και Μπέζος είναι καταστροφικά για τον πλανήτη

Σοβαρές προειδοποιήσεις για τις περιβαλλοντικές συνέπειες των σχεδίων δημιουργίας διαστημικών κέντρων δεδομένων (space data centers) απευθύνουν επιστήμονες της διαστημικής βιομηχανίας και περιβαλλοντικές οργανώσεις στις ΗΠΑ, υποστηρίζοντας ότι η εκτόξευση εκατομμυρίων νέων δορυφόρων θα προκαλέσει πρωτοφανή ατμοσφαιρική ρύπανση, θα επιβαρύνει το κλίμα, θα επηρεάσει το στρώμα του όζοντος και θα μεταβάλει μόνιμα τον νυχτερινό ουρανό.

 

Στο επίκεντρο βρίσκονται σχέδια εταιρειών όπως η SpaceX του Έλον Μασκ, η Blue Origin του Τζεφ Μπέζος και άλλοι τεχνολογικοί όμιλοι, οι οποίοι προωθούν την εγκατάσταση τεράστιων υπολογιστικών υποδομών σε τροχιά γύρω από τη Γη.

 

Για να υλοποιηθούν, απαιτείται η έγκριση της Ομοσπονδιακής Επιτροπής Επικοινωνιών των ΗΠΑ (FCC).

 

Ωστόσο, νέα προσφυγή που κατατέθηκε στην FCC ζητά να «παγώσει» κάθε νέα αδειοδότηση, με το επιχείρημα ότι τα σχέδια παραβιάζουν την αμερικανική περιβαλλοντική νομοθεσία και προωθούνται χωρίς να έχει προηγηθεί ουσιαστική αξιολόγηση των συνεπειών τους.

 

Φόβοι για ατμοσφαιρική ρύπανση και ζημιές στο στρώμα του όζοντος

 

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι πύραυλοι και οι δορυφόροι που επανεισέρχονται στην ατμόσφαιρα απελευθερώνουν μεγάλες ποσότητες αιθάλης, οξειδίων του αλουμινίου, σπάνιων μετάλλων και άλλων χημικών ουσιών, οι οποίες συσσωρεύονται στη στρατόσφαιρα.

 

Οι επιπτώσεις αυτής της ρύπανσης παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άγνωστες. Ωστόσο, αρκετοί επιστήμονες προειδοποιούν ότι ενδέχεται να επιταχύνουν την καταστροφή του στρώματος του όζοντος, να αυξήσουν την έκθεση του ανθρώπου στην υπεριώδη ακτινοβολία, να επιδεινώσουν τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης, ενώ μέρος των ρύπων μπορεί τελικά να επιστρέψει στην επιφάνεια της Γης.

 

Παράλληλα, η παρουσία εκατομμυρίων επιπλέον δορυφόρων εκτιμάται ότι θα αποτελέσει μία από τις μεγαλύτερες πηγές φωτορύπανσης που έχει γνωρίσει ποτέ ο πλανήτης.

«Μεγαλεπήβολες υποσχέσεις χωρίς καμία περιβαλλοντική αξιολόγηση»

 

Η προσφυγή κατατέθηκε από τις οργανώσεις Public Employees for Environmental Responsibility (PEER), Earthjustice και DarkSky International.

 

Όπως αναφέρεται στο κείμενο: «Οι εταιρείες παρουσιάζουν τα σχέδιά τους με όρους που υπόσχονται να αλλάξουν την πορεία του πολιτισμού. Ταυτόχρονα όμως αρνούνται κάθε ουσιαστική διερεύνηση των επιπτώσεων που αυτή η τεχνολογία –την οποία οι ίδιες χαρακτηρίζουν ιστορικής σημασίας– μπορεί να έχει στο περιβάλλον, στην επιστήμη, στην οικονομία και σε άλλες θεμελιώδεις αξίες.»

Πρώην αξιωματούχοι αμφισβητούν ακόμη και τη βιωσιμότητα του εγχειρήματος

 

Πρώην ανώτερα στελέχη των αμερικανικών διαστημικών υπηρεσιών δήλωσαν στην Guardian ότι αμφιβάλλουν ακόμη και για το κατά πόσο τα διαστημικά data centers μπορούν να λειτουργήσουν στην πράξη.

 

Ο πρώην διευθυντής του γραφείου δορυφόρων της Εθνικής Υπηρεσίας Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (National Oceanic & Atmospheric Administration – NOAA), Στιβ Βόλτς, προειδοποίησε ότι η προσθήκη εκατομμυρίων νέων δορυφόρων θα δημιουργούσε σοβαρό περιβαλλοντικό πρόβλημα: «Οι κατασκευές αυτές περιέχουν εξαιρετικά σύνθετα υλικά. Ακόμη κι αν καίγονται κατά την επανείσοδο, δεν θέλεις να γεμίσεις την ατμόσφαιρα με τα κατάλοιπά τους, όπως ακριβώς δεν θα ήθελες να γεμίσει από τα απόβλητα μιας καμινάδας.»

 

Ο ίδιος αποχώρησε από τη NOAA αφού τέθηκε σε διαθεσιμότητα και στη συνέχεια απολύθηκε επί κυβέρνησης Τραμπ.

Από την αντίδραση στα επίγεια data centers…στο Διάστημα

 

Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας αντιμετωπίζουν τα τελευταία χρόνια έντονες αντιδράσεις για την κατασκευή ενεργοβόρων data centers στη Γη, γεγονός που τις οδήγησε να εξετάσουν την εγκατάστασή τους σε τροχιά.

 

Ο αριθμός των ενεργών δορυφόρων έχει ήδη εκτοξευθεί από περίπου 1.400 το 2015 σε περίπου 15.000 σήμερα, ενώ οι προβλέψεις κάνουν λόγο για έως και 100.000 δορυφόρους μέσα στην επόμενη δεκαετία, χωρίς να υπολογίζονται τα δίκτυα που θα απαιτούσαν τα διαστημικά data centers.

 

Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της δραστηριότητας προέρχεται ήδη από τους αστερισμούς δορυφόρων Starlink της SpaceX και Kuiper της Amazon.

Ρύπανση τόσο κατά την εκτόξευση όσο και κατά την επιστροφή

 

Η περιβαλλοντική επιβάρυνση δεν περιορίζεται μόνο στις εκτοξεύσεις.

 

Οι πύραυλοι εκπέμπουν μαύρο άνθρακα (αιθάλη), οξείδια του αζώτου, μονοξείδιο του άνθρακα, οξείδια αλουμινίου, ενώσεις χλωρίου, ακόμη και υδράργυρο όταν τα διαστημικά οχήματα βρίσκονται πλέον σε τροχιά.

 

Όταν οι δορυφόροι αποσύρονται, συνήθως μετά από πέντε έως δεκαπέντε χρόνια λειτουργίας, εξαϋλώνονται κατά την είσοδό τους στην ατμόσφαιρα, απελευθερώνοντας μέταλλα σε στρώματα της στρατόσφαιρας που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σχεδόν ανεπηρέαστα από ανθρώπινες δραστηριότητες.

Τα πρώτα ανησυχητικά ευρήματα

 

Οι επιστήμονες άρχισαν να αντιλαμβάνονται το μέγεθος του προβλήματος μόλις στα τέλη του 2023.

 

Πτήση μέτρησης της στρατόσφαιρας, που χρηματοδοτήθηκε από τη NOAA, εντόπισε μεταλλικά σωματίδια μέσα στα αερολύματα θειικού οξέος, τα οποία αποτελούν βασικό στοιχείο της στρατόσφαιρας.

 

Τα αερολύματα αυτά θεωρείται ότι συμβάλλουν καθοριστικά στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του πλανήτη, στην ανάκλαση μέρους της ηλιακής ακτινοβολίας μέσω νεφών μεγάλου υψομέτρου, αλλά και στην προστασία του στρώματος του όζοντος από ρύπους που ανεβαίνουν από τα χαμηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας.

 

Ωστόσο, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι ο τρόπος με τον οποίο αλληλεπιδρούν τα μεταλλικά κατάλοιπα των δορυφόρων με αυτά τα αερολύματα παραμένει «σε μεγάλο βαθμό άγνωστος». Μετά την αλλαγή κυβέρνησης στις ΗΠΑ, η συγκεκριμένη έρευνα δεν συνεχίστηκε.

Ορατός και ο κίνδυνος φωτορύπανσης

 

Πέρα από τις ατμοσφαιρικές συνέπειες, περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποιούν ότι εκατομμύρια νέοι δορυφόροι θα αλλοιώσουν δραστικά τον φυσικό νυχτερινό ουρανό.

 

Ο εκτελεστικός διευθυντής της DarkSky International, Ράσκιν Χάρτλι, τόνισε: «Τα σχέδια αυτά θα μπορούσαν να αλλάξουν οριστικά τον νυχτερινό ουρανό όπως τον γνωρίζουμε. Η FCC οφείλει να διασφαλίσει ότι δεν θα προκληθεί αδικαιολόγητη ζημιά στους φυσικά σκοτεινούς ουρανούς.»

 

Οι ειδικοί υπενθυμίζουν ότι πολλά είδη φυτών και ζώων εξαρτώνται από το φυσικό σκοτάδι για τον βιολογικό τους κύκλο, ενώ η φωτορύπανση έχει ήδη συνδεθεί με τη δραματική μείωση πληθυσμών πυγολαμπίδων και άλλων εντόμων.

Επιπλέον πίεση στους φυσικούς πόρους

 

Ο πρώην σύμβουλος διαστημικής πολιτικής της NOAA Κόουλ Ντόνοβαν, επισήμανε ότι η κατασκευή τεράστιων διαστημικών data centers θα απαιτήσει τεράστιες ποσότητες σπάνιων γαιών και άλλων κρίσιμων πρώτων υλών, δημιουργώντας νέα περιβαλλοντικά προβλήματα ήδη από το στάδιο της εξόρυξης και της παραγωγής στη Γη.

Ζητούν πλήρη περιβαλλοντική αξιολόγηση

 

Οι οργανώσεις υποστηρίζουν ότι, βάσει της αμερικανικής νομοθεσίας, η FCC οφείλει να εξετάζει αν κάθε δορυφορικό πρόγραμμα εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον.

 

Επικαλούνται επίσης το National Environmental Policy Act (NEPA), το οποίο υποχρεώνει τις ομοσπονδιακές υπηρεσίες να αξιολογούν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων που εγκρίνουν.

 

Όπως αναφέρεται στην προσφυγή, η διαδικασία αυτή θα επέτρεπε την αξιολόγηση των περιβαλλοντικών συνεπειών, την εξέταση εναλλακτικών λύσεων, την πρόταση μέτρων περιορισμού των επιπτώσεων, και την πλήρη δημοσιοποίηση των κινδύνων, ώστε να διαπιστωθεί αν τα έργα εξυπηρετούν πράγματι το δημόσιο συμφέρον.

Οι εταιρείες δίνουν ελάχιστες απαντήσεις

 

Μεταξύ των εταιρειών που έχουν ήδη ζητήσει άδεια βρίσκεται και η Cowboy Space Corporation, που ιδρύθηκε από τον δισεκατομμυριούχο συνιδρυτή και διευθύνοντα σύμβουλο της Robinhood.

 

Η εταιρεία σχεδιάζει δίκτυο 20.000 δορυφόρων, με πρώτη εκτόξευση το 2028, ενώ φιλοδοξεί – όπως δηλώνει – να δημιουργήσει «ένα αμερικανικό ηλεκτρικό δίκτυο στο Διάστημα».

 

Σύμφωνα με την προσφυγή, η μοναδική αναφορά της εταιρείας στην προστασία του περιβάλλοντος είναι η δέσμευση ότι οι δορυφόροι της «θα σχεδιαστούν και θα λειτουργούν με τρόπο που θα ελαχιστοποιεί τις επιπτώσεις στην αστρονομική κοινότητα».

 

Αντίστοιχα, η SpaceX αναφέρει στην αίτησή της ότι τα διαστημικά data centers θα συμβάλουν «στη διασφάλιση του πολυπλανητικού μέλλοντος της ανθρωπότητας ανάμεσα στα άστρα», ενώ η μόνη αναφορά στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις αφορά την υπόσχεση για «τεχνολογίες περιορισμού της φωτεινότητας», χωρίς να παρέχονται περαιτέρω λεπτομέρειες.

 

Η προσφυγή καταλήγει ότι καμία από τις εταιρείες δεν έχει παρουσιάσει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για τον περιορισμό των σωρευτικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων από τη λειτουργία περισσότερων από ενός εκατομμυρίου δορυφόρων, οι οποίοι θα περιφέρονται γύρω από τη Γη, θα συγκρούονται μεταξύ τους, θα διαλύονται στην ατμόσφαιρα και θα επιστρέφουν τελικά στον πλανήτη ως ατμοσφαιρικοί ρύποι.