Οκτώ φορές τού σέρβιραν αυτό που υποτίθεται ότι θα ήταν το τελευταίο γεύμα της ζωής του. Και τις οκτώ, όμως, η εκτέλεσή του έμεινε στα χαρτιά.
Ο Φράνσις Κλίφορντ Σμιθ έμελλε τελικά όχι μόνο να
γλιτώσει την εσχάτη των ποινών, αλλά να ζήσει μέχρι τα 101 του χρόνια και να
θεωρείται, μέχρι τον θάνατό του, ο άνθρωπος που είχε περάσει το μεγαλύτερο
χρονικό διάστημα έγκλειστος σε φυλακή στις Ηνωμένες Πολιτείες, γράφει η
Washington Post.
Είχε καταδικαστεί για φόνο το 1950, σε ηλικία 25 ετών,
ωστόσο μέχρι το τέλος της ζωής του υποστήριζε ότι ήταν αθώος, όπως ανέφεραν στο
BBC άνθρωποι που τον γνώριζαν.
Στα πολλά χρόνια που πέρασε στη φυλακή Όσμπορν του
Κονέκτικατ, ο Σμιθ είχε αποκτήσει μια ιδιαίτερη συνήθεια – τάιζε καθημερινά τα
πουλιά, με αποτέλεσμα να του δοθεί το παρατσούκλι «Ο άνθρωπος των πουλιών του
Όσμπορν».
Ο Άντριους Μπανεβίτσιους, υπεύθυνος ενημέρωσης του
Τμήματος Σωφρονιστικών Καταστημάτων του Κονέκτικατ, θυμάται ότι ο ηλικιωμένος
κρατούμενος έκρυβε όσο περισσότερο ψωμί μπορούσε μέσα στα ρούχα του για να το
μεταφέρει στα πουλιά.
«Γέμιζε τα ρούχα του με όσο περισσότερο ψωμί μπορούσε»,
ανέφερε, εξηγώντας ότι οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι ουσιαστικά έκαναν τα στραβά
μάτια: «Όλοι λίγο-πολύ το άφηναν να περνάει, επειδή ήξεραν ότι το μόνο που
ήθελε ήταν να ταΐζει τα πουλιά».
Η δολοφονία που τον έστειλε στην πτέρυγα των μελλοθανάτων
Η υπόθεση που καθόρισε ολόκληρη τη ζωή του Σμιθ άρχισε το
1949. Τότε ήταν ένας νεαρός που είχε εμπλακεί σε μικροπαραβατικότητες και
κατηγορήθηκε για τη δολοφονία του ΓκρόβερΧαρτ, νυχτοφύλακα σε όμιλο σκαφών
αναψυχής στο Κονέκτικατ.
Για τη δολοφονία συνελήφθησαν δύο άνδρες. Ο δεύτερος
κατηγορούμενος προχώρησε σε συμφωνία με τις εισαγγελικές αρχές και κατέθεσε
εναντίον του Σμιθ, ο οποίος τελικά κρίθηκε ένοχος για ανθρωποκτονία πρώτου
βαθμού.
Με την πάροδο των ετών, όμως, τόσο η ενοχή του όσο και τα
στοιχεία πάνω στα οποία στηρίχθηκε η καταδίκη του άρχισαν να αμφισβητούνται
έντονα. Μάρτυρες ανακάλεσαν τις αρχικές καταθέσεις τους, ενώ ένας άλλος
κρατούμενος ομολόγησε αργότερα ότι εκείνος είχε διαπράξει τη δολοφονία.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή ήταν η μεταγενέστερη τοποθέτηση
ενός από τους αστυνομικούς που είχαν ανακρίνει τον Σμιθ μετά τη σύλληψή του. Ο
αξιωματικός δήλωσε ότι είχε πλέον πειστεί για την αθωότητά του.
«Δεν είμαι καν βέβαιος ότι βρισκόταν στο σημείο όταν
έγινε ο φόνος», είχε πει ο ταγματάρχης Λίο Κάρολ ενώπιον του Συμβουλίου
Χαρίτων, σύμφωνα με την εφημερίδα «BostonGlobe».
Οι αμφιβολίες αυτές συνέβαλαν στο να αναβληθεί
επανειλημμένα η εκτέλεσή του. Συνολικά, ο Σμιθ οδηγήθηκε οκτώ φορές στα πρόθυρα
της εκτέλεσης, χωρίς τελικά να θανατωθεί.
Το 1954, η θανατική ποινή του μετατράπηκε σε ισόβια
κάθειρξη.
Περισσότερα από 70 χρόνια πίσω από τα κάγκελα
Ο Σμιθ πέρασε συνολικά περισσότερες από επτά δεκαετίες σε
καθεστώς εγκλεισμού, με μόλις τρία σύντομα διαλείμματα ελευθερίας.
Το 1967 δραπέτευσε από τη φυλακή, αλλά συνελήφθη ξανά
μόλις 12 ημέρες αργότερα.
Το 1974 τού επετράπη να επιστρέψει στο σπίτι του για την
παραμονή των Χριστουγέννων και επέστρεψε οικειοθελώς στη φυλακή την επόμενη
ημέρα, σύμφωνα με τον Μπανεβίτσιους.
Έναν χρόνο αργότερα, το 1975, αποφυλακίστηκε υπό όρους
και παρέμεινε ελεύθερος για περίπου δέκα μήνες. Σύντομα, όμως, συνελήφθη για
μικροκλοπή και κατοχή όπλου, παραβιάζοντας τους όρους της αποφυλάκισής του,
σύμφωνα με την εφημερίδα BostonGlobe.
Ο Ρίτσαρντ Σπαράκο, πρώην εκτελεστικός διευθυντής του
φορέα που σήμερα ονομάζεται Συμβούλιο Χαρίτων και Υφ’ Όρον Απολύσεων, δήλωσε
στην εφημερίδα HartfordCourant ότι τα επόμενα χρόνια ο Σμιθ απέρριψε αρκετές
ευκαιρίες να αποφυλακιστεί ξανά υπό όρους.
Αυτό άλλαξε το 2020. Τότε του χορηγήθηκε εποπτευόμενη
αποφυλάκιση και μεταφέρθηκε σε μονάδα φροντίδας ηλικιωμένων που προέρχονται από
το σωφρονιστικό σύστημα.
Το διαρκώς αυξανόμενο πρόβλημα των ηλικιωμένων
κρατουμένων
Η περίπτωση του Σμιθ είναι ακραία ως προς τη διάρκειά
της, όχι όμως μοναδική ως προς το πρόβλημα που αναδεικνύει.
Η Δρ. ΣτέφανιΠροστ, ερευνήτρια του Πανεπιστημίου του
Λούισβιλ στο Κεντάκι με ειδίκευση στους ηλικιωμένους και το σωφρονιστικό
σύστημα, ανέφερε στο BBC ότι στις περισσότερες φυλακές συναντά κανείς
περιπτώσεις κρατουμένων που έχουν γεράσει πίσω από τα κάγκελα.
«Δεν είμαστε η μοναδική χώρα που βρίσκεται αντιμέτωπη με
αυτή την κρίση που συνδέεται με τη γήρανση, καθώς αντίστοιχα ζητήματα
εμφανίζονται στην Αυστραλία και την Αγγλία», εξήγησε.
«Πρόκειται για διεθνές ζήτημα όσον αφορά τον πληθυσμό των
φυλακών. Βεβαίως, στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουμε μεγαλύτερο αριθμό τέτοιων
ανθρώπων».
Σύμφωνα με μελέτη του 2025, ο αριθμός των κρατουμένων
ηλικίας 55 ετών και άνω αυξήθηκε κατά σχεδόν 400% μεταξύ 1991 και 2021.
Παράλληλα, η αμερικανική Στατιστική Υπηρεσία προβλέπει
ότι έως το 2030 τουλάχιστον το ένα τρίτο του πληθυσμού των φυλακών θα
αποτελείται από ανθρώπους άνω των 50 ετών.
Ερευνητές όπως η Προστ υποστηρίζουν ότι απαιτούνται
διαφορετικές λύσεις, στο πλαίσιο μιας πολιτικής που περιγράφουν ως «έξυπνη
αποσυμφόρηση των φυλακών».
Σε αυτή θα μπορούσαν να ενταχθούν μέτρα όπως η
αποφυλάκιση για ανθρωπιστικούς λόγους, αλλά και η υφ’ όρον απόλυση ηλικιωμένων
ή βαριά ασθενών κρατουμένων.
Οι πολιτικές αυτές λαμβάνουν υπόψη τόσο την ηλικία όσο
και τις αυξημένες ανάγκες περίθαλψης.
Οι ηλικιωμένοι κρατούμενοι εμφανίζουν συχνότερα σοβαρά
και δαπανηρά προβλήματα υγείας, τα οποία δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο την
καθημερινότητά τους μέσα στο αυστηρά οργανωμένο περιβάλλον μιας φυλακής – από
αυξημένο κίνδυνο πτώσεων και ακράτεια έως προβλήματα ακοής.
Ωστόσο, σύμφωνα με ειδικούς, εξακολουθούν να υπάρχουν
ελάχιστες δομές πρόθυμες και κατάλληλα εξοπλισμένες για να αναλάβουν τη
φροντίδα καταδικασμένων κρατουμένων μεγάλης ηλικίας.
Τα τελευταία χρόνια σε μονάδα φροντίδας
Ο Σμιθ ήταν ένας από τους πρώτους ανθρώπους που
εντάχθηκαν στο πρόγραμμα MissionCare Health, το οποίο ειδικεύεται στην
περίθαλψη ανθρώπων που προέρχονται από το σωφρονιστικό σύστημα.
Σήμερα διαθέτει τρεις εγκαταστάσεις στις βορειοανατολικές
Ηνωμένες Πολιτείες.
Τα τελευταία χρόνια της ζωής του τα πέρασε στη μονάδα 60
West, όπου βρισκόταν υπό καθεστώς εποπτευόμενης αποφυλάκισης.
Ο Ντέιβιντ Σκότσουλεκ, εκπρόσωπος της δομής, δήλωσε στο
BBC ότι ο Σμιθ πέθανε στον ύπνο του τον Ιούνιο και στη συνέχεια αποτεφρώθηκε.
«Ουσιαστικά πέθανε από βαθιά γεράματα», είπε. «Η
οικογένειά του είχε πολύ περιορισμένη συμμετοχή τις ημέρες γύρω από τον θάνατό
του, αλλά φροντίσαμε όλα να γίνουν όπως έπρεπε, σύμφωνα με τις επιθυμίες του
και με αξιοπρέπεια».
Όπως εξήγησε, αποστολή της μονάδας ήταν να παρέχει στον
Σμιθ την εξειδικευμένη νοσηλευτική υποστήριξη και τη μακροχρόνια φροντίδα που
χρειαζόταν.
Οι έρευνες έχουν δείξει ότι ο πολυετής εγκλεισμός μπορεί
να προκαλέσει «επιταχυνόμενη γήρανση», με παθήσεις όπως η άνοια να εμφανίζονται
σημαντικά νωρίτερα στους κρατουμένους σε σύγκριση με ανθρώπους αντίστοιχης
ηλικίας που δεν έχουν ζήσει στη φυλακή.
«Λέμε συχνά ότι ένας άνθρωπος που βγαίνει έπειτα από
πολλά χρόνια εγκλεισμού μπορεί να είναι 60 ετών, αλλά η κατάσταση της υγείας
του να αντιστοιχεί σε εκείνη ενός 90χρονου», ανέφερε ο Σκότσουλεκ.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, ο Φράνσις Κλίφορντ Σμιθ έπασχε
από άνοια προς το τέλος της ζωής του.
Ο Μπανεβίτσιους δεν το επιβεβαίωσε στο BBC, ανέφερε όμως
ότι αντιμετώπιζε προβλήματα που σχετίζονταν με την προχωρημένη ηλικία του.
«Ήταν 101 ετών και έξι μηνών», είπε, και συμπλήρωσε: «Από
άποψη μακροζωίας, τα κατάφερε πραγματικά πολύ καλά».