Περισσότερες από δύο δεκαετίες μετά την εμφάνιση των πρώτων χαρτονομισμάτων του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος, το ευρώ ετοιμάζεται να αλλάξει πρόσωπο.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει ήδη περιορίσει σε δέκα τις σχεδιαστικές προτάσεις που διεκδικούν να αποτελέσουν τη νέα εικόνα των τραπεζογραμματίων, εγκαινιάζοντας τον πρώτο ολοκληρωμένο ανασχεδιασμό τους από τότε που τέθηκαν σε κυκλοφορία, το 2002.
Η διαδικασία βρίσκεται πλέον στην τελική ευθεία, χωρίς ωστόσο να έχει επιλεγεί ακόμη το οριστικό σχέδιο.
Οι πολίτες σε ολόκληρη την Ευρώπη μπορούν έως τις 21 Σεπτεμβρίου 2026 να εκφράσουν την προτίμησή τους μέσω της διαδικτυακής έρευνας της ΕΚΤ, ενώ το Διοικητικό Συμβούλιο αναμένεται να λάβει την τελική απόφαση προς το τέλος του έτους.
Και σε αυτή τη μεγάλη αλλαγή η ελληνική παρουσία είναι έντονη και πολυεπίπεδη – η Μαρία Κάλλας βρίσκεται ανάμεσα στις έξι προσωπικότητες που έχουν επιλεγεί για τη θεματική του ευρωπαϊκού πολιτισμού, ο Έβρος εντάσσεται στα φυσικά τοπία της δεύτερης θεματικής, ενώ η Ελληνίδα ζωγράφος και χαράκτρια Μυρσίνη Βαρδοπούλου βρίσκεται μεταξύ των δημιουργών που έφτασαν στην τελική φάση του πανευρωπαϊκού διαγωνισμού.
Πώς θα αλλάξουν τα χαρτονομίσματα
Τα νέα τραπεζογραμμάτια σχεδιάζονται με στόχο να είναι ασφαλέστερα, πιο ανθεκτικά, περισσότερο προσβάσιμα και φιλικότερα προς το περιβάλλον.
Η ΕΚΤ σχεδιάζει την ενσωμάτωση βελτιωμένων χαρακτηριστικών ασφαλείας, ενώ εξετάζει τη χρήση πιο βιώσιμων υλικών και παραγωγικών διαδικασιών ώστε να περιοριστεί το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα.
Στο αρχικό κείμενο περιγράφονται ως χαρτονομίσματα με περίπλοκες σχεδιαστικές λεπτομέρειες και ιδιαίτερα έντονα χρώματα, ενώ δίνεται έμφαση στην αυξημένη ανθεκτικότητά τους απέναντι στη φθορά.
Οι ονομαστικές αξίες θα παραμείνουν οι ίδιες – 5, 10, 20, 50, 100 και 200 ευρώ – ενώ η ΕΚΤ αναφέρει ότι τόσο οι διαστάσεις όσο και τα κυρίαρχα χρώματα είναι πιθανό να διατηρηθούν, προκειμένου να διευκολυνθεί η μετάβαση και να περιοριστεί το κόστος προσαρμογής των μηχανημάτων διαχείρισης χαρτονομισμάτων.
Η πρώτη θεματική: «Ευρωπαϊκός Πολιτισμός»
Η μία από τις δύο κατευθύνσεις που διεκδικούν τη νέα εικόνα του ευρώ έχει τίτλο «Ευρωπαϊκός Πολιτισμός».
Η φιλοσοφία της είναι να παρουσιάσει την κοινή ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά μέσα από έξι εμβληματικές προσωπικότητες.
Σε αυτή την εκδοχή, κάθε αξία αντιστοιχεί σε διαφορετικό πρόσωπο:
5 ευρώ: Μαρία Κάλλας
10 ευρώ: Λούντβιχ βαν Μπετόβεν
20 ευρώ: Μαρί Σκλοντόφσκα-Κιουρί
50 ευρώ: Μιγκέλ ντε Θερβάντες
100 ευρώ: Λεονάρντο ντα Βίντσι
200 ευρώ: Μπέρτα φον Ζούτνερ
Η επιλογή δημιουργεί ισόρροπη εκπροσώπηση ανδρών και γυναικών – τρεις άνδρες και τρεις γυναίκες – και επιχειρεί να αποτυπώσει διαφορετικές εκφάνσεις της ευρωπαϊκής πνευματικής κληρονομιάς – από την τέχνη και τη μουσική έως την επιστήμη, τη λογοτεχνία και την ειρήνη.
Η Μαρία Κάλλας, ειδικότερα, έχει επιλεγεί για το χαρτονόμισμα των 5 ευρώ, στο πλαίσιο της ενότητας των παραστατικών τεχνών.
Η κεντρική ιδέα δεν περιορίζεται στην απλή τοποθέτηση ενός πορτρέτου πάνω στο χαρτονόμισμα. Τα σχέδια συνοδεύονται από στοιχεία που παραπέμπουν στο έργο, στη δημιουργία και στους πολιτιστικούς χώρους με τους οποίους συνδέεται κάθε προσωπικότητα.
Πρόκειται ταυτόχρονα για μια συγκεκριμένη αφήγηση σχετικά με την ευρωπαϊκή ταυτότητα – αντί για ηγεμόνες, στρατηγούς και πολιτικούς, η Ευρώπη επιχειρεί να αυτοπροσδιοριστεί μέσα από ανθρώπους της τέχνης, των γραμμάτων, της επιστήμης και της ειρήνης.
Από την Αναγέννηση του Λεονάρντο ντα Βίντσι και τον λογοτεχνικό κόσμο του Θερβάντες έως την επιστημονική επανάσταση, τη μουσική και τον 20ό αιώνα, η θεματική παρουσιάζει την Ευρώπη ως προϊόν μιας μακράς και διαρκώς εξελισσόμενης πολιτιστικής πορείας.
Η δεύτερη πρόταση: «Ποτάμια και Πτηνά»
Η εναλλακτική θεματική εγκαταλείπει τα ανθρώπινα πρόσωπα και στρέφεται εξ ολοκλήρου στο φυσικό περιβάλλον.
Η ενότητα «Ποτάμια και Πτηνά» βασίζεται στην ανθεκτικότητα και την ποικιλομορφία των ευρωπαϊκών οικοσυστημάτων. Μέσα από ποτάμια, υγροτόπους και άγρια πτηνά επιχειρεί να συμβολίσει τη διασύνδεση της ηπείρου, την ελευθερία μετακίνησης και την ανάγκη προστασίας της φύσης.
Και εδώ εμφανίζεται ένα ισχυρό ελληνικό στοιχείο – ο Έβρος, ένας από τους σημαντικότερους ποταμούς και υγροτόπους της ευρωπαϊκής ηπείρου.
Η επιλογή της φύσης έχει και μία επιπλέον διάσταση. Τα ιστορικά πρόσωπα μπορούν αναπόφευκτα να προκαλέσουν συζητήσεις σχετικά με το ποιες χώρες εκπροσωπούνται περισσότερο ή λιγότερο. Τα φυσικά οικοσυστήματα, αντίθετα, μπορούν να λειτουργήσουν ως περισσότερο ουδέτερα σύμβολα μιας Ευρώπης που υπερβαίνει τα εθνικά σύνορα.
Ταυτόχρονα, μεταφέρουν το βλέμμα από το ιστορικό παρελθόν προς ζητήματα του μέλλοντος, όπως η κλιματική κρίση, η βιοποικιλότητα και η οικολογική προστασία.
Υπάρχει όμως και πρακτικό πλεονέκτημα, καθώς η σύνθετη υφή των φτερών των πτηνών και οι λεπτομέρειες στην απεικόνιση του νερού μπορούν να αξιοποιηθούν για ιδιαίτερα περίπλοκα οπτικά στοιχεία, ενισχύοντας την προστασία των χαρτονομισμάτων απέναντι στην παραχάραξη.
Από τον Ρήνο και τον Δούναβη μέχρι τον Έβρο
Στη συγκεκριμένη σχεδιαστική κατεύθυνση, η μπροστινή όψη των τραπεζογραμματίων επικεντρώνεται στα πτηνά, ενώ η πίσω πλευρά αναπτύσσει το φυσικό περιβάλλον με νερό, όχθες και βλάστηση.
Σύμφωνα με το αρχικό κείμενο, η γεωγραφική κατανομή των ποταμών ανά αξία διαμορφώνεται ως εξής:
Στα 5 ευρώ εμφανίζεται ο Ρήνος, ως αντιπροσωπευτικό στοιχείο της Δυτικής και Κεντρικής Ευρώπης
Στα 10 ευρώ βρίσκεται ο Δούναβης, ο ποταμός που διασχίζει ή οριοθετεί δέκα χώρες και λειτουργεί ως σύμβολο της ανατολικής και νοτιοανατολικής ευρωπαϊκής διασύνδεσης
Στα 20 ευρώ συναντώνται ο Σηκουάνας και ο Λίγηρας, με αναφορά στα πλούσια γαλλικά παραποτάμια οικοσυστήματα
Στα 50 ευρώ τοποθετούνται ο Έβρος και ο Γουαδαλκιβίρ, εκπροσωπώντας τη Μεσογειακή Ευρώπη και σημαντικούς υγροτόπους της Νότιας Ευρώπης και της Ιβηρικής
Στα 100 ευρώ εμφανίζεται ο Πάδος, ο μεγαλύτερος ποταμός της Ιταλίας
Στα 200 ευρώ περιλαμβάνονται ο Βιστούλας και ο Έλβας, εκπροσωπώντας τη Βόρεια και Κεντροανατολική Ευρώπη.
Ανάμεσα στα πτηνά που εμφανίζονται στις προτάσεις βρίσκονται ο τοιχοδρόμος – το μικρό πτηνό με τα χαρακτηριστικά κατακόκκινα φτερά που απαντάται και στην Πίνδο – η αλκυόνη, ο μελισσοφάγος, ο πελαργός, η αβοκέτα και η σούλα της Βόρειας Θάλασσας. Η παρουσία τους λειτουργεί παράλληλα ως υπενθύμιση της ανάγκης προστασίας της ευρωπαϊκής βιοποικιλότητας.
Οι Ευρωπαίοι ψηφίζουν – η τελική απόφαση στο τέλος του 2026
Το επόμενο βήμα ανήκει στους ίδιους τους Ευρωπαίους. Η δημόσια διαδικτυακή έρευνα παραμένει ανοιχτή έως τις 21 Σεπτεμβρίου 2026, με την ΕΚΤ να δηλώνει ότι οι απόψεις των πολιτών θα αποτελέσουν βασικό στοιχείο της τελικής αξιολόγησης.
Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ αναμένεται να επιλέξει το οριστικό σχέδιο προς το τέλος του 2026, συνεκτιμώντας την αξιολόγηση της κριτικής επιτροπής, τον τεχνικό έλεγχο και τα αποτελέσματα των ερευνών του κοινού.
Θα ακολουθήσουν περαιτέρω ανάπτυξη, δοκιμές και η διαδικασία παραγωγής, επομένως θα χρειαστούν ακόμη αρκετά χρόνια μέχρι τα νέα τραπεζογραμμάτια να φτάσουν στα πορτοφόλια των Ευρωπαίων.
Η αλλαγή, πάντως, δεν συνεπάγεται την κατάργηση των σημερινών χαρτονομισμάτων. Όπως έχει ξεκαθαρίσει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, οι υφιστάμενες σειρές θα εξακολουθήσουν να διατηρούν την αξία τους και να κυκλοφορούν παράλληλα με τη νέα.