Οι χώρες που αντιμετωπίζουν με καχυποψία τις ΗΠΑ βρίσκονται πλέον σε κάθε ήπειρο – όχι μόνο στη δική τους «πίσω αυλή». Η πολιτική κρίση της Δύσης μπορεί να συμπυκνωθεί σε μία λέξη: δυσπιστία. Οι ψηφοφόροι αισθάνονται κυνισμό, προκατάληψη και οργή απέναντι στα πολιτικά τους συστήματα. Όλα αυτά, όμως, έπονται της απώλειας εμπιστοσύνης.
Πολύ μικρότερη αίσθηση επείγοντος προκαλεί η κατακόρυφη
πτώση της εμπιστοσύνης του υπόλοιπου κόσμου προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το γεγονός ότι, σύμφωνα με έρευνα του Pew, η Κίνα
απολαμβάνει πλέον μεγαλύτερη εμπιστοσύνη από τις ΗΠΑ στη μεγάλη πλειονότητα των
χωρών που εξετάστηκαν, θα έπρεπε να έχει σημάνει συναγερμό. Κι όμως, η Αμερική
εξακολουθεί να συμπεριφέρεται σαν να παραμένει η πιο θαυμαστή χώρα στον
πλανήτη.
Δεν φταίει μόνο ο Τραμπ
Δεν ευθύνεται αποκλειστικά ο Ντόναλντ Τραμπ για αυτή την
υποχώρηση. Δεν είναι μόνο ότι οι ΗΠΑ έχασαν έδαφος· είναι και ότι η Κίνα
κέρδισε.
Η πρόσφατη πτώση της αμερικανικής εικόνας άρχισε το 2023,
όταν πρόεδρος ήταν ακόμη ο Τζο Μπάιντεν. Η χρονική αυτή σύμπτωση σχετίζεται με
την υποστήριξή του στην καταστροφική απάντηση του Ισραήλ στη σφαγή που διέπραξε
η Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου. Ωστόσο, το Ισραήλ δεν αποτελεί τη βασική αιτία της
αμερικανικής αντιδημοφιλίας.
Η καθησυχαστική ερμηνεία ότι ο κόσμος αποστρέφεται απλώς
τις αξίες του Τραμπ αφήνει να εννοηθεί πως η εκλογή ενός διαφορετικού προέδρου
θα αποκαταστήσει αυτόματα το κύρος των Ηνωμένων Πολιτειών. Η πραγματικότητα
είναι πιο σύνθετη.
Η αποτελεσματικότητα μετρά περισσότερο από τις αξίες
Στην πλειονότητα των χωρών, οι ΗΠΑ εξακολουθούν να
αξιολογούνται υψηλότερα από την Κίνα ως προς την ελευθερία, κι όμως εμπνέουν
μικρότερη εμπιστοσύνη. Η δυσπιστία λειτουργεί εδώ ως συνώνυμο της ανικανότητας.
Ο κόσμος γνωρίζει ότι οι Αμερικανοί απολαμβάνουν
περισσότερες ατομικές ελευθερίες από τους Κινέζους. Το ερώτημα, όμως, είναι
διαφορετικό: κυβερνώνται αποτελεσματικότερα; Είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες πιο
σταθερές από την Κίνα; Η απάντηση δεν είναι πλέον αυτονόητη.
Οι πόλεμοι, οι σύμμαχοι και το κόστος της αμερικανικής
πολιτικής
Η αμερικανική επιχείρηση Epic Fury κατά του Ιράν αποτελεί
χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της κρίσης αξιοπιστίας. Πρόκειται για τον πιο
αντιδημοφιλή πόλεμο στην αμερικανική κοινή γνώμη από τότε που ξεκίνησαν οι
σχετικές δημοσκοπήσεις, ξεπερνώντας ακόμη και εκείνους στο Ιράκ και στο
Βιετνάμ.
Ταυτόχρονα, έχει αποξενώσει συμμάχους των Ηνωμένων
Πολιτειών, ακόμη και λαϊκιστές ηγέτες της Δύσης, οι οποίοι δέχονται πιέσεις
επειδή αρνούνται να συμμετάσχουν σε αυτό που πολλοί χαρακτηρίζουν ως τον πιο
απερίσκεπτο πόλεμο επιλογής στην ιστορία της Αμερικής.
Η ενεργειακή μάχη του 21ου αιώνα
Ο τρίτος πόλεμος του Κόλπου ανέδειξε το χάσμα ανάμεσα
στην ενεργειακή στρατηγική της Κίνας και εκείνη των Ηνωμένων Πολιτειών.
Οι μεγάλες κινεζικές επενδύσεις σε κάθε μορφή ενέργειας –
από τις ανανεώσιμες πηγές μέχρι τον άνθρακα – έρχονται σε έντονη αντίθεση με
την αμερικανική προσήλωση στα ορυκτά καύσιμα. Ο Τραμπ όχι μόνο κατάργησε τα
κίνητρα που είχε θεσπίσει ο Μπάιντεν για την πράσινη ενέργεια, αλλά επιδοτεί
πλέον την εγκατάλειψη έργων εναλλακτικών μορφών ενέργειας.
Χωρίς τα μεγάλα ενεργειακά αποθέματα που δημιούργησε η
Κίνα, οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου θα είχαν εκτοξευθεί τους τελευταίους
μήνες.
Η κλιματική κρίση αλλάζει τις παγκόσμιες ισορροπίες
Η επιχείρηση Epic Fury συμπίπτει με τα αδιαμφισβήτητα
πλέον σημάδια της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Χώρες όπως η Ινδία και το Ιράν
έχουν συνηθίσει τις δραματικές αυξήσεις θανάτων κατά τους θερινούς μήνες, ενώ η
Ευρώπη βιώνει πρωτοφανή κύματα καύσωνα.
Η κλιματική κρίση παύει να αποτελεί ανησυχία των ελίτ και
μετατρέπεται σε καθημερινό βίωμα για εκατομμύρια ανθρώπους. Στο ζήτημα αυτό, οι
Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται να παραμένουν προσκολλημένες στις συνήθειες του
20ού αιώνα, ενώ η Κίνα αντιμετωπίζεται από τον παγκόσμιο Νότο ως φορέας πιθανών
λύσεων.
Η τεχνολογία δεν αρκεί για να αποκαταστήσει το κύρος
Ακόμη και στους τομείς όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες
διατηρούν τεχνολογικό προβάδισμα, η εικόνα τους παρουσιάζει ρωγμές. Η πρόσφατη
καμπάνια ακτιβιστών στο Λονδίνο που παρουσίαζε το Cybertruck του Έλον Μασκ ως
«Swasticar» είναι ενδεικτική του κλίματος που διαμορφώνεται.
Η εμπιστοσύνη μπορεί να χαθεί μέσα σε ελάχιστο χρόνο,
αλλά χρειάζονται χρόνια για να ανακτηθεί.
Μία νέα παγκόσμια πραγματικότητα
Τέσσερις από τις έξι χώρες που εξακολουθούν να έχουν πιο
θετική άποψη για τις Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται στη γειτονιά της Κίνας.
Αντίθετα, οι χώρες που αντιμετωπίζουν με δυσπιστία την Αμερική βρίσκονται πλέον
παντού – από τον Καναδά μέχρι την Αυστραλία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Η αποχώρηση του Τραμπ από την εξουσία θα μπορούσε ασφαλώς
να βελτιώσει την εικόνα των ΗΠΑ, όπως είχε συμβεί κατά τη μετάβαση από τον
Τζορτζ Μπους στον Μπαράκ Ομπάμα. Ωστόσο, ακόμη και ο Ομπάμα δεν κατάφερε να
επαναφέρει το αμερικανικό κύρος στα επίπεδα της δεκαετίας του 1990.
Σήμερα, ο ανταγωνισμός ΗΠΑ και Κίνας καθορίζεται ολοένα και
περισσότερο από την τεχνητή νοημοσύνη. Τα κινεζικά μοντέλα είναι φθηνότερα και
κατά κανόνα ανοικτού κώδικα, ενώ τα αμερικανικά παραμένουν ακριβότερα και
περισσότερο ελεγχόμενα.
Για πρώτη φορά εδώ και γενιές, η κυριαρχία της
αμερικανικής τεχνολογίας δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη. Και μαζί της, δεν
μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένος ούτε ο θαυμασμός του υπόλοιπου κόσμου προς
τις Ηνωμένες Πολιτείες.