Αλεξάνδρα Θαλασσινού
Πέντε χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την 11η Αυγούστου 2021, όταν ολοκληρωνόταν ο εφιάλτης της μεγάλης πυρκαγιάς που είχε ξεσπάσει στις 3 Αυγούστου και έκαιγε επί ημέρες τη Βόρεια Εύβοια. Περίπου μισό εκατομμύριο στρέμματα παραδόθηκαν στις φλόγες και μαζί με το δάσος δέχθηκαν τεράστιο πλήγμα η παραγωγή, η εργασία και η κοινωνική ζωή ενός ολόκληρου τόπου.
Πέντε χρόνια μετά, δεν αρκούν πια οι υποσχέσεις. Ήρθε η ώρα να δούμε τι πραγματικά έγινε.
Τον Ιανουάριο του 2023 η κυβέρνηση παρουσίασε το master plan «Εύβοια Μετά», με 71 έργα και δράσεις συνολικού προϋπολογισμού 389.815.350 ευρώ. Τότε ανακοινωνόταν ότι 30 είχαν ήδη ξεκινήσει ή ολοκληρωθεί και ότι τα υπόλοιπα 41 θα ξεκινούσαν έως το τέλος του 2023. Σε επίσημη κυβερνητική ενημέρωση αναφερόταν ακόμη ότι για όλα τα έργα υπήρχαν εξασφαλισμένοι πόροι.
Με αυτές τις δεσμεύσεις πρέπει να κριθεί σήμερα η κυβέρνηση Μητσοτάκη.
Το πιο αποκαλυπτικό παράδειγμα είναι η κορυφαία υποδομή του σχεδίου, όπως την είχε χαρακτηρίσει η ίδια η κυβέρνηση: ο νέος οδικός άξονας Ψαχνά – Στροφυλιά, μήκους περίπου 35 χιλιομέτρων και με προϋπολογισμό έργου 230 εκατομμυρίων ευρώ.
Το έργο είχε χαρακτηριστεί εθνικού επιπέδου ήδη τον Δεκέμβριο του 2021. Το 2022 ξεκίνησε διαδικασία ανάθεσης μελετών και τον Ιανουάριο του 2023 εγκρίθηκε ανάδοχο σχήμα. Η σύμβαση, όμως, δεν υπογράφηκε, καθώς τον Μάιο του 2023 το Ελεγκτικό Συνέδριο έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή της και τον Αύγουστο δεν έγινε δεκτή η αίτηση ανάκλησης της σχετικής απόφασης.
Χρόνια αργότερα, η αρμοδιότητα για την ωρίμανση του έργου πέρασε στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας και μόλις τον Δεκέμβριο του 2025 εξασφαλίστηκαν 7,9 εκατομμύρια ευρώ για τις απαιτούμενες μελέτες. Ο ίδιος ο Περιφερειάρχης παραδέχθηκε τότε ότι «χάθηκε πολύς και πολύτιμος χρόνος». Στις 11 Ιουλίου 2026 η Περιφέρεια τοποθετούσε τον νέο διαγωνισμό στα τέλη Αυγούστου. Τέσσερις ημέρες αργότερα, ο ίδιος ο πρωθυπουργός χαρακτήριζε τον κεντρικό βόρειο άξονα «τη μεγάλη εκκρεμότητα».
Αυτή είναι η πραγματικότητα: Πέντε χρόνια μετά την καταστροφή, δεν έχει ξεκινήσει η κατασκευή του νέου οδικού άξονα των 230 εκατ. ευρώ. Η επίσημη διαδικασία αφορά ακόμη την εκπόνηση και ωρίμανση των απαιτούμενων μελετών.
Εξίσου δύσκολη να εξηγηθεί είναι η πορεία του προγράμματος «ΠΡΟΛΗΨΙΣ», που σχεδιάστηκε ειδικά μετά την πυρκαγιά για την προστασία του δάσους και των οικισμών από μια νέα καταστροφή. Περιλαμβάνει χαρτογράφηση της καύσιμης ύλης και του κινδύνου, σχέδια αυτοπροστασίας, ζώνες αντιμετώπισης πυρκαγιών, υποδομές υδροληψίας, εκπαίδευση πολιτών και καλύτερο συντονισμό των υπηρεσιών.
Ο προϋπολογισμός του είναι μόλις 455.000 ευρώ και το αρχικό ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα έδινε ολοκλήρωση τον Δεκέμβριο του 2023. Στην τελευταία επίσημη ενημέρωση, όμως, τον Μάρτιο του 2026, ως επόμενο βήμα εμφανιζόταν ακόμη η «ένταξη του έργου σε χρηματοδοτικό πρόγραμμα». Εύλογα προκύπτει το ερώτημα πώς αυτό συμβιβάζεται με τη διαβεβαίωση του 2023 ότι τα έργα του σχεδίου είχαν εξασφαλισμένους πόρους.
Καθυστέρηση υπήρξε και στην Ολοκληρωμένη Χωρική Επένδυση Βόρειας Εύβοιας, μέσω της οποίας προβλέπεται να χρηματοδοτηθούν πολλές τοπικές, κοινωνικές και αναπτυξιακές παρεμβάσεις. Η στρατηγική της εγκρίθηκε μόλις τον Ιούλιο του 2025, σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά την καταστροφή.
Βεβαίως, στο διάστημα αυτό πραγματοποιήθηκαν έργα και παρεμβάσεις. Ανάμεσά τους βρίσκεται η σημαντική αντιμετώπιση των κατολισθητικών φαινομένων στο τμήμα Ροβιές – Ήλια, έργο δαπάνης περίπου 16,7 εκατ. ευρώ, που παραδόθηκε το φετινό καλοκαίρι. Η καταγραφή αυτού του έργου είναι αναγκαία. Δεν αλλάζει, όμως, την εικόνα των μεγάλων εκκρεμοτήτων ούτε μπορεί να υποκαταστήσει τον συνολικό αναπτυξιακό μετασχηματισμό που είχε υποσχεθεί η κυβέρνηση.
Χρειάζεται επίσης προσοχή όταν αθροίζονται ως ολοκληρωμένα έργα παρεμβάσεις εντελώς διαφορετικού μεγέθους και χαρακτήρα. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται πολιτιστικές, εκπαιδευτικές, τουριστικές και ψηφιακές δράσεις, όπως το Evia Film Project, οι «Γέφυρες της Μουσικής» και οι «Γιορτές του Δάσους». Η αξία τους δεν αμφισβητείται. Δεν έχουν όμως το ίδιο βάρος με έναν νέο οδικό άξονα, ένα ολοκληρωμένο σύστημα αντιπυρικής προστασίας ή μόνιμες παραγωγικές υποδομές.
Οι ρητινεργάτες που έχασαν μαζί με το δάσος την παραγωγική βάση της εργασίας τους στηρίχθηκαν μέσα από ειδικό επταετές πρόγραμμα απασχόλησης, προϋπολογισμού 63 εκατομμυρίων ευρώ. Το μεγάλο ερώτημα είναι τι θα υπάρχει όταν ολοκληρωθούν τα ειδικά προγράμματα. Ποια παραγωγή, ποιες μόνιμες θέσεις εργασίας και ποια προοπτική θα κρατούν τους ανθρώπους στα χωριά τους;
Πέντε χρόνια μετά, η κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν δικαιούται να ζητά άλλη πίστωση χρόνου μέσα από νέες εξαγγελίες. Οφείλει να παρουσιάσει έναν ενιαίο δημόσιο απολογισμό: τι δεσμεύτηκε το 2023 ότι θα γίνει, τι ολοκληρώθηκε, τι βρίσκεται σε κατασκευή, τι παραμένει στις μελέτες ή στη χρηματοδοτική αναζήτηση, πόσα χρήματα έχουν συμβασιοποιηθεί και πόσα πραγματικά έχουν δαπανηθεί.
Γιατί η αποκατάσταση επιμέρους ζημιών δεν είναι το ίδιο με την ανασυγκρότηση ενός τόπου.
Η κυβέρνηση υποσχέθηκε ότι από την τεράστια καταστροφή θα γεννηθεί μια νέα Βόρεια Εύβοια. Πέντε χρόνια μετά, ο κεντρικός οδικός άξονας παραμένει στις μελέτες, ακόμη και ένα βασικό πρόγραμμα αντιπυρικής πρόληψης εμφανίζεται να περιμένει χρηματοδοτική ένταξη και η μόνιμη παραγωγική προοπτική παραμένει ζητούμενο. Οι κάτοικοι άκουσαν αρκετά για την «επόμενη μέρα». Δικαιούνται επιτέλους να τη ζήσουν.
H Αλεξάνδρα Θαλασσινού είναι Εκπαιδευτικός, Δημοτική Σύμβουλος Κύμης – Αλιβερίου