Η ταχύτατη εξάπλωση του IRIS έχει κάνει τις μεταφορές χρημάτων μεταξύ ιδιωτών υπόθεση λίγων δευτερολέπτων.
Από ένα μικρό ποσό για καθημερινά έξοδα μέχρι χρήματα που στέλνουν οι γονείς στα παιδιά τους, οι συναλλαγές πραγματοποιούνται πλέον εύκολα από το κινητό, χωρίς αυτό όμως να σημαίνει ότι όλες έχουν την ίδια φορολογική αντιμετώπιση.
Όπως εξήγησε φοροτεχνικός στο ΕΡΤnews, αυτό που έχει σημασία δεν είναι απλώς ότι τα χρήματα διακινήθηκαν μέσω IRIS, αλλά ποιος τα έστειλε, ποιος τα έλαβε και κυρίως για ποιον σκοπό έγινε η μεταφορά.
Ανάλογα με τα πραγματικά χαρακτηριστικά της συναλλαγής, ένα ποσό μπορεί να θεωρηθεί απλή κάλυψη εξόδων διαβίωσης ή, αντιθέτως, χρηματική δωρεά ή γονική παροχή, με τις αντίστοιχες υποχρεώσεις.
Χαρτζιλίκι σε παιδιά και φοιτητές: Πότε δεν θεωρείται δωρεά
Μία από τις συνηθέστερες περιπτώσεις αφορά τα χρήματα που καταθέτουν οι γονείς στα παιδιά τους για την κάλυψη των καθημερινών αναγκών τους.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε η φοροτεχνικός, βάσει της σχετικής οδηγίας της ΑΑΔΕ, για το συνηθισμένο χαρτζιλίκι ανηλίκων ή φοιτητών ηλικίας έως 25 ετών δεν προβλέπεται συγκεκριμένο χρηματικό πλαφόν, όταν τα χρήματα προορίζονται πράγματι για τις ανάγκες διαβίωσής τους.
Σε αυτή την κατηγορία μπορούν να ενταχθούν δαπάνες όπως το ενοίκιο της φοιτητικής κατοικίας, τα δίδακτρα, η αγορά βιβλίων, οι μετακινήσεις και γενικότερα τα συνήθη έξοδα καθημερινής διαβίωσης.
Για τέτοιες μεταφορές, όπως διευκρινίστηκε, δεν απαιτείται να υποβάλλεται δήλωση δωρεάς μέσω της πλατφόρμας myProperty.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε μεταφορά από γονέα σε παιδί μπορεί αυτομάτως να χαρακτηριστεί «χαρτζιλίκι», ανεξάρτητα από το ύψος και τον σκοπό της. Καθοριστική είναι η πραγματική χρήση των χρημάτων.
Γιατί έχει σημασία η αιτιολογία στο IRIS
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στην περιγραφή που συνοδεύει κάθε συναλλαγή. Η σύσταση είναι ο αποστολέας να αναγράφει σαφή και πραγματική αιτιολογία, ώστε ακόμη και πολύ αργότερα να μπορεί να τεκμηριωθεί για ποιον λόγο μεταφέρθηκε το συγκεκριμένο ποσό.
Ενδείξεις όπως «ενοίκιο», «δίδακτρα», «βιβλία» ή άλλη περιγραφή που ανταποκρίνεται στον πραγματικό σκοπό της συναλλαγής μπορούν να αποδειχθούν χρήσιμες σε έναν ενδεχόμενο μελλοντικό έλεγχο.
Η αιτιολογία, βέβαια, δεν αλλάζει από μόνη της τον φορολογικό χαρακτήρα μιας συναλλαγής ούτε δημιουργεί φοροαπαλλαγή.
Αποτελεί όμως σημαντικό στοιχείο για την τεκμηρίωση της προέλευσης και του σκοπού των χρημάτων. Για τον λόγο αυτό συνιστάται να αποφεύγονται αόριστες, άσχετες ή χιουμοριστικές περιγραφές.
Όπως επισημάνθηκε χαρακτηριστικά, οι αιτιολογίες των συναλλαγών μπορούν στην πράξη να λειτουργήσουν σαν ένα μικρό «βιβλίο εσόδων-εξόδων», επιτρέποντας στον φορολογούμενο να γνωρίζει ακόμη και μετά από χρόνια γιατί πραγματοποιήθηκε κάθε μεταφορά.
Άλλο το χαρτζιλίκι, άλλο η δημιουργία περιουσίας
Τα δεδομένα αλλάζουν όταν τα χρήματα δεν προορίζονται για τρέχουσες ανάγκες, αλλά χρησιμοποιούνται για αύξηση της περιουσίας του αποδέκτη.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η αγορά ακινήτου ή αυτοκινήτου, η δημιουργία αποταμίευσης, η πραγματοποίηση μιας επένδυσης, η χρηματοδότηση για ίδρυση επιχείρησης ή η εξόφληση προσωπικού δανείου.
Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν πρόκειται πλέον για ένα συνηθισμένο ποσό καθημερινής συντήρησης.
Η μεταφορά μπορεί να συνιστά γονική παροχή ή χρηματική δωρεά και επομένως απαιτεί διαφορετικό χειρισμό.
Όπως εξήγησε η φοροτεχνικός, όταν προκύπτει προσαύξηση περιουσίας, η ασφαλέστερη επιλογή είναι να ακολουθείται η νόμιμη διαδικασία και να δηλώνεται η συναλλαγή, ακόμη και εάν λόγω του ισχύοντος αφορολόγητου δεν προκύπτει τελικά φόρος.
Η διαδικασία προβλέπει την κατάλληλη τραπεζική μεταφορά από λογαριασμό σε λογαριασμό και την υποβολή της σχετικής δήλωσης μέσω του myProperty.
Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ
Η φορολογική μεταχείριση μιας χρηματικής δωρεάς εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη συγγενική σχέση ανάμεσα στον δωρητή και τον αποδέκτη.
Για τα πρόσωπα που εντάσσονται στην πρώτη κατηγορία συγγένειας, προβλέπεται αφορολόγητο έως 800.000 ευρώ, υπό την προϋπόθεση ότι η χρηματική δωρεά ή γονική παροχή πραγματοποιείται με τον προβλεπόμενο τρόπο μέσω του τραπεζικού συστήματος.
Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, σύζυγοι, μέρη συμφώνου συμβίωσης, γονείς και παιδιά, καθώς και παππούδες ή γιαγιάδες και εγγόνια.
Εφόσον το ποσό ξεπεράσει το αφορολόγητο όριο των 800.000 ευρώ, το επιπλέον τμήμα φορολογείται με συντελεστή 10%.
Υπάρχει όμως μια κρίσιμη λεπτομέρεια: εάν η χρηματική δωρεά δεν πραγματοποιηθεί μέσω του τραπεζικού συστήματος με τον προβλεπόμενο τρόπο, σύμφωνα με όσα εξηγήθηκαν στην εκπομπή, εφαρμόζεται φόρος 10% από το πρώτο ευρώ, ακόμη και όταν πρόκειται για μεταφορά χρημάτων μεταξύ γονέα και παιδιού.
Αδέλφια: Φόρος 20% από το πρώτο ευρώ
Σημαντικά διαφορετικό είναι το καθεστώς στις χρηματικές δωρεές μεταξύ αδελφών.
Τα αδέλφια υπάγονται στη δεύτερη κατηγορία συγγένειας και δεν καλύπτονται από το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ που ισχύει για την πρώτη κατηγορία.
Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν, οι χρηματικές δωρεές μεταξύ αδελφών υπόκεινται σε φόρο 20% από το πρώτο ευρώ.
Στο 40% οι χρηματικές δωρεές μεταξύ φίλων και τρίτων
Ακόμη υψηλότερη είναι η επιβάρυνση όταν δεν υπάρχει η προβλεπόμενη στενή συγγενική σχέση.
Στις χρηματικές δωρεές μεταξύ φίλων, γνωστών ή άλλων τρίτων προσώπων, ο συντελεστής φτάνει το 40% από το πρώτο ευρώ.
Επομένως, ακόμη και μια φαινομενικά απλή ηλεκτρονική μεταφορά δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως φορολογικά αδιάφορη όταν στην πραγματικότητα αποτελεί δωρεά χρημάτων.
Προσοχή στις «τριγωνικές» μεταφορές
Ιδιαίτερη προειδοποίηση έγινε και για τις περιπτώσεις όπου επιχειρείται η μεταφορά χρημάτων μέσω ενός ενδιάμεσου συγγενικού προσώπου.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αποστολή χρημάτων από έναν αδελφό στον γονέα και στη συνέχεια από τον γονέα στον άλλο αδελφό, αντί να πραγματοποιηθεί απευθείας η συναλλαγή μεταξύ των δύο αδελφών.
Τέτοιου είδους «τριγωνικές» διαδρομές των χρημάτων δεν αποτελούν τρόπο παράκαμψης της φορολογικής νομοθεσίας και μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ελέγχου, ώστε να εξακριβωθεί ποιος ήταν ο πραγματικός δωρητής και ποιος ο τελικός αποδέκτης.