Με βαριές κατηγορίες για τον τρόπο με τον οποίο σχεδίασε το Instagram και το Facebook, προκειμένου να προσελκύει και να διατηρεί τους νεαρούς χρήστες στις πλατφόρμες της, ξεκίνησε την Τρίτη (18/8) στην Καλιφόρνια η πολυαναμενόμενη ομοσπονδιακή δίκη της Meta.
Τέσσερις πολιτείες – η Καλιφόρνια, το Κολοράντο, το
Κεντάκι και το Νιου Τζέρσεϊ – προσέφυγαν κατά της Meta το 2023 και σήμερα
ζητούν αποζημιώσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων, αλλά και σημαντικές αλλαγές στον
τρόπο λειτουργίας των πλατφορμών της.
Η υπόθεση έχει ήδη χαρακτηριστεί από ειδικούς ως η
«στιγμή της καπνοβιομηχανίας» για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι πολιτείες
κατηγορούν τον τεχνολογικό κολοσσό ότι σχεδίασε τις εφαρμογές του με τρόπο που
ενθαρρύνει τον εθισμό, αυξάνει τον χρόνο παραμονής των χρηστών, επιτρέπει τη
συλλογή των δεδομένων τους και αποκρύπτει από το κοινό τους κινδύνους που
συνδέονται με τη χρήση τους.
Η δίκη αναμένεται να διαρκέσει περίπου έξι εβδομάδες, ενώ
η απόφαση εκτιμάται ότι θα εκδοθεί έως τον Οκτώβριο. Πρόκειται για μία από τις
σημαντικότερες δικαστικές αναμετρήσεις μέχρι σήμερα ανάμεσα στις αμερικανικές
αρχές και τις μεγάλες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.
«Παγίδευσε, κράτα, συνέλλεξε, κρύψε»
Κατά την εναρκτήρια αγόρευση, η αναπληρώτρια γενική
εισαγγελέας της Καλιφόρνιας, ΜέγκανΟ’Νιλ, περιέγραψε το επιχειρηματικό μοντέλο
της Meta ως μια διαδικασία τεσσάρων σταδίων: «Hook, Hold, Harvest, Hide»,
δηλαδή «παγίδευσε, κράτα, συνέλλεξε, κρύψε».
Όπως υποστήριξε, η Meta είχε ως στόχο να προσελκύει τους
χρήστες, να τους διατηρεί στις πλατφόρμες της για όσο το δυνατόν περισσότερο,
να συλλέγει τα δεδομένα τους και στη συνέχεια να αποκρύπτει από το κοινό την
πραγματική εικόνα.
«Η Meta εκμεταλλεύτηκε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί
ο εγκέφαλος των παιδιών», υποστήριξε η Ο’Νιλ, σύμφωνα με το AssociatedPress.
Η εισαγγελική πλευρά υποστήριξε ότι η εταιρεία γνώριζε
τις ιδιαιτερότητες της ανάπτυξης των παιδιών και των εφήβων, μεταξύ άλλων την
ανάγκη τους για ανταμοιβή, την αυξημένη ευαισθησία τους στην κοινωνική αποδοχή
και το γεγονός ότι η ικανότητά τους να ελέγχουν τις παρορμήσεις τους δεν έχει
αναπτυχθεί πλήρως όπως στους ενήλικες.
Σύμφωνα με την Ο’Νιλ, η Meta είχε πραγματοποιήσει έρευνες
πάνω σε αυτές τις ευάλωτες πλευρές και είχε εξετάσει τρόπους προσαρμογής του
Instagram σε αυτές.
Μάλιστα, η εισαγγελέας ανέφερε ότι οι ένορκοι θα δουν και
μελέτη της Meta με τον τίτλο «Οι μικροί είναι οι καλύτεροι», υποστηρίζοντας ότι
για την εταιρεία «τα παιδιά είναι το προϊόν».
Η κατάθεση πρώην στελέχους της Meta
Ιδιαίτερη βαρύτητα στην πρώτη ημέρα της δίκης είχε η
κατάθεση του Αρτούρο Μπέχαρ, πρώην διευθυντή μηχανικής του Facebook.
Ο Μπέχαρ εργάστηκε στη Facebook από το 2009 έως το 2015
και επέστρεψε στην εταιρεία ως συνεργάτης από το 2019 έως το 2021, με
αντικείμενο ζητήματα ασφάλειας.
Η μαρτυρία του ήταν ιδιαίτερα επιβαρυντική για τη Meta.
Όπως ανέφερε, στα πρώτα χρόνια της Facebook «ο στόχος ήταν να φτάνουν τα
πράγματα στα χέρια των χρηστών όσο το δυνατόν γρηγορότερα», με αποτέλεσμα η
ασφάλεια και η προστασία των χρηστών να περνούν συχνά σε δεύτερη μοίρα.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι η έρευνα της εταιρείας για
ζητήματα ασφάλειας δεν αξιοποιούνταν πάντοτε για τη βελτίωση των προϊόντων.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε το περιεχόμενο που
σχετίζεται με διατροφικές διαταραχές. Σύμφωνα με την κατάθεσή του, μηχανικοί
της Meta είχαν προτείνει τρόπους περιορισμού της έκθεσης των χρηστών, ιδιαίτερα
των νεότερων, σε τέτοιο περιεχόμενο.
Ωστόσο, όπως είπε, οι προτάσεις αυτές περιορίστηκαν
σημαντικά κατά την εσωτερική αξιολόγηση και τελικά παρέμεινε ένα μέτρο που,
όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «δεν έκανε τη διαφορά».
Η μαρτυρία του Μπέχαρ αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία,
καθώς η Meta είχε επιχειρήσει πριν από την έναρξη της δίκης να εμποδίσει την
κατάθεσή του. Η δικαστής απέρριψε το σχετικό αίτημα της εταιρείας.
Εσωτερικοί διάλογοι: Το Instagram ως «ναρκωτικό»
Οι πολιτείες παρουσίασαν στους ενόρκους εσωτερικά
στοιχεία της Meta, επιχειρώντας να αποδείξουν ότι η εταιρεία γνώριζε τους
κινδύνους που αντιμετώπιζαν οι ανήλικοι χρήστες.
Η Ο’Νιλ παρουσίασε, μεταξύ άλλων, εσωτερικό ηλεκτρονικό
μήνυμα προς τον επικεφαλής του Instagram, ΆνταμΜοσέρι, στο οποίο γινόταν
αναφορά στον χρόνο που περνούσαν οι έφηβοι στην πλατφόρμα.
Σύμφωνα με την εισαγγελία, σε εσωτερικές συζητήσεις
εργαζόμενοι είχαν παρομοιάσει το Instagram με «ναρκωτικό» και τους ίδιους τους
εαυτούς τους με «διακινητές».
Η εισαγγελική πλευρά υποστηρίζει ακόμη ότι η Meta είχε
διαπιστώσει πως όσο μικρότερη ήταν η ηλικία στην οποία ένα παιδί ξεκινούσε να
χρησιμοποιεί την εφαρμογή, τόσο καλύτερα ήταν για την εταιρεία.
Η υπεράσπιση αναμένεται να υποστηρίξει ότι τέτοιες
εκφράσεις σε ιδιωτικές συνομιλίες εργαζομένων δεν αποτελούν απόδειξη της
επίσημης πολιτικής της εταιρείας.
Ο δικηγόρος της Meta, Πολ Σμιτ, αναγνώρισε ότι οι
εργαζόμενοι μπορεί να χρησιμοποιούν «χαλαρή» γλώσσα στις εσωτερικές
επικοινωνίες, υποστηρίζοντας παράλληλα ότι οι ένορκοι θα εξετάσουν και τις
πραγματικές ενέργειες που έγιναν για τη βελτίωση της ασφάλειας της πλατφόρμας.
Η Meta υποστηρίζει επίσης ότι έχει αναπτύξει εργαλεία για
χρήστες που αντιμετωπίζουν προβλήματα και ότι μέσα σε τέσσερα χρόνια
επισημάνθηκαν 1,4 εκατομμύρια λογαριασμοί στους οποίους υπήρχαν ενδείξεις ότι
οι χρήστες μπορεί να ήταν κάτω των 13 ετών.
Η θέση της Meta
Η εταιρεία παρουσίασε μια διαφορετική εικόνα για την
υπόθεση.
Ο δικηγόρος της Meta, Πολ Σμιτ, αναγνώρισε ότι ορισμένοι
χρήστες έχουν βιώσει αρνητικές εμπειρίες στις πλατφόρμες, υποστήριξε όμως ότι η
εταιρεία έχει εργαστεί για τη δημιουργία εργαλείων που μπορούν να τους
βοηθήσουν.
Η υπεράσπιση αναμένεται να δώσει έμφαση στα μέτρα που
έχει λάβει η Meta για την ασφάλεια των χρηστών, καθώς και στη συνεργασία της με
γονείς, ειδικούς και τις αρχές επιβολής του νόμου.
Ο Σμιτ υποστήριξε ότι η διαφωνία με τις πολιτείες αφορά
σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να βελτιωθούν οι πλατφόρμες και
όχι το εάν η Meta έχει κάνει προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση.
Η εταιρεία επισημαίνει ακόμη ότι οι πλατφόρμες της δεν
επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται από παιδιά κάτω των 13 ετών, ενώ ορισμένοι
ανήλικοι δηλώνουν ψευδή ηλικία προκειμένου να αποκτήσουν πρόσβαση.
Οι τρεις βασικές κατηγορίες
Η υπόθεση βασίζεται σε τρεις βασικούς άξονες.
Πρώτον, οι πολιτείες υποστηρίζουν ότι η Meta παραπλάνησε
το κοινό σχετικά με το πόσο επικίνδυνες μπορεί να είναι οι πλατφόρμες της για
τους ανηλίκους.
Δεύτερον, υποστηρίζουν ότι η εταιρεία σχεδίασε
συγκεκριμένες λειτουργίες με σκοπό να κάνει τα παιδιά να επιστρέφουν στις
εφαρμογές και να παραμένουν σε αυτές για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Σε αυτές
περιλαμβάνονται και εργαλεία περιορισμού του χρόνου χρήσης, τα οποία, σύμφωνα
με τις πολιτείες, μπορούσαν εύκολα να παρακαμφθούν.
Τρίτον, κατηγορούν τη Meta ότι συνέλεγε προσωπικά
δεδομένα παιδιών κάτω των 13 ετών χωρίς γονική συναίνεση, παραβιάζοντας την
ομοσπονδιακή νομοθεσία.
Η «στιγμή της καπνοβιομηχανίας» για τα socialmedia
Η υπόθεση έχει χαρακτηριστεί από ειδικούς ως η «στιγμή της
μεγάλης καπνοβιομηχανίας» για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Οι πολιτείες δεν περιορίζονται στην άποψη ότι τα προϊόντα
της Meta μπορεί να έχουν αρνητικές συνέπειες. Κατηγορούν την εταιρεία για
συγκεκριμένες επιχειρηματικές πρακτικές και επιλογές στον σχεδιασμό των
προϊόντων της, θυμίζοντας τις μεγάλες δικαστικές μάχες που είχαν δοθεί στις ΗΠΑ
απέναντι στις καπνοβιομηχανίες.
Κατά τη δεκαετία του 1990, δεκάδες πολιτείες προσέφυγαν
κατά μεγάλων εταιρειών καπνού, κατηγορώντας τις ότι υποβάθμιζαν τους κινδύνους
των προϊόντων τους.
Η υπόθεση οδήγησε στη μεγάλη συμφωνία του 1998, η οποία
περιλάμβανε οικονομικές κυρώσεις και αλλαγές στον τρόπο εμπορικής προώθησης των
προϊόντων καπνού. Έκτοτε, οι εταιρείες έχουν καταβάλει περισσότερα από 176
δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με την Εθνική Ένωση Γενικών Εισαγγελέων.
Τώρα, οι πολιτείες επιχειρούν να επιτύχουν αντίστοιχες
αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης.
Οι γονείς έξω από το δικαστήριο
Την ώρα που ξεκινούσε η δίκη, γονείς και ακτιβιστές
συγκεντρώθηκαν έξω από το δικαστήριο, κρατώντας φωτογραφίες και τα ονόματα
παιδιών που, όπως υποστηρίζουν, υπέστησαν σοβαρές βλάβες από τη χρήση των μέσων
κοινωνικής δικτύωσης.
Μεταξύ τους ήταν η ΜέριΡόντι, ο γιος της οποίας,
ΡάιλιΜπάσφορντ, πέθανε σε ηλικία 15 ετών μετά από περιστατικό σεξουαλικού
εκβιασμού μέσω του Facebook Messenger.
Οι γονείς κρατούσαν μεγάλο πανό με τα ονόματα και τις
ηλικίες παιδιών που έχασαν τη ζωή τους. Σύμφωνα με τη Ρόντι, από τον Μάρτιο
έχουν προστεθεί σε αυτό 39 νέα ονόματα.
Η Λόρι Σκοτ, μία ακόμη μητέρα που συμμετείχε στη
συγκέντρωση, απευθύνθηκε στον ιδρυτή και διευθύνοντα σύμβουλο της Meta, Μαρκ
Ζούκερμπεργκ, και στον επικεφαλής του Instagram, ΆνταμΜοσέρι, υποστηρίζοντας
ότι η δύναμη και ο πλούτος μιας εταιρείας δεν μπορούν να δικαιολογήσουν τη
βλάβη που προκαλείται.
Μπορεί η δίκη να αλλάξει Facebook και Instagram
Η Meta, με περισσότερους από τρία δισεκατομμύρια χρήστες
παγκοσμίως, είναι ο μοναδικός εναγόμενος στη συγκεκριμένη δίκη.
Οι πολιτείες δεν διεκδικούν μόνο οικονομικές κυρώσεις,
αλλά και ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των εφαρμογών, μεταξύ άλλων
περιορισμούς στον χρόνο χρήσης από νεαρούς χρήστες.
Σε περίπτωση ήττας, η Meta έχει υποστηρίξει ότι θεωρητικά
θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με αποζημιώσεις που φτάνουν έως και τα 1,4
τρισεκατομμύρια δολάρια. Νομικοί ειδικοί θεωρούν, ωστόσο, εξαιρετικά απίθανο
ένα ποσό που θα πλησίαζε αυτό το ύψος.
Το μεγαλύτερο διακύβευμα για τη Meta μπορεί, πάντως, να
μην είναι οικονομικό. Σύμφωνα με νομικούς ειδικούς, η πραγματική συνέπεια θα
μπορούσε να αφορά τη φήμη της εταιρείας και το ενδεχόμενο να υποχρεωθεί να
αλλάξει ουσιαστικά τον τρόπο λειτουργίας του Facebook και του Instagram.
Η συγκεκριμένη υπόθεση αποτελεί μόνο την πρώτη από μια
σειρά δικαστικών μαχών. Η δίκη στην Καλιφόρνια είναι η πρώτη ομοσπονδιακή δίκη
αυτού του είδους, ενώ χιλιάδες ακόμη αγωγές έχουν κατατεθεί κατά της Meta και
άλλων τεχνολογικών εταιρειών, όπως η Google, η TikTok και η Snap, με
αντικείμενο τις επιπτώσεις των κοινωνικών δικτύων στην ψυχική υγεία των νέων
και την προστασία των προσωπικών τους δεδομένων.