Ένα εξαιρετικά ισχυρό Ελ Νίνιο αναπτύσσεται στον Ειρηνικό και έχει ήδη καταρρίψει ρεκόρ εβδομάδες πριν από την αναμενόμενη κορύφωσή του, ενισχύοντας την ανησυχία των επιστημόνων για τις επιπτώσεις που μπορεί να προκαλέσει στον καιρό τους επόμενους μήνες.
Και παρότι η Ευρώπη βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά
από το επίκεντρο του φαινομένου, οι προβλέψεις δείχνουν ότι ούτε αυτή θα μείνει
ανεπηρέαστη.
Οι ημερήσιες θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας σε
κρίσιμη περιοχή του κεντρικού και ανατολικού Ειρηνικού έφτασαν στις 19 Σεπτεμβρίου
τους 3,05 βαθμούς Κελσίου πάνω από τον μέσο όρο, ξεπερνώντας το προηγούμενο
ρεκόρ των 3,02 βαθμών που είχε καταγραφεί κατά τη διάρκεια του εξαιρετικά
ισχυρού Ελ Νίνιο του 2015.
Και το πιο αξιοσημείωτο είναι ότι το φαινόμενο δεν έχει
ακόμη φτάσει στο αποκορύφωμά του.
Ορισμένοι από τους δείκτες μεγαλύτερης χρονικής διάρκειας
δεν έχουν καταγράψει ακόμη ιστορικό ρεκόρ, ωστόσο οι επιστήμονες θεωρούν πιθανό
αυτό να αλλάξει καθώς το Ελ Νίνιο συνεχίζει να ενισχύεται προς την κορύφωσή του
αργότερα μέσα στη χρονιά.
Τι είναι το Ελ Νίνιο και γιατί επηρεάζει ολόκληρο τον
πλανήτη
Το Ελ Νίνιο είναι ένα φυσικό κλιματικό φαινόμενο που
εμφανίζεται συνήθως κάθε δύο έως επτά χρόνια και τείνει να διαρκεί περίπου έναν
χρόνο.
Υπό κανονικές συνθήκες, οι αληγείς άνεμοι κινούνται από
τα ανατολικά προς τα δυτικά πάνω από τον Ειρηνικό. Κατά τη διάρκεια ενός Ελ
Νίνιο, όμως, οι άνεμοι αυτοί μπορεί να εξασθενήσουν ή ακόμη και να
αντιστραφούν, επιτρέποντας σε θερμότερα νερά να μετακινηθούν προς τα ανατολικά.
Η επιπλέον θερμότητα απελευθερώνεται από τον ωκεανό στην
ατμόσφαιρα, συμβάλλοντας στην άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας και
μεταβάλλοντας μεγάλης κλίμακας ατμοσφαιρικά μοτίβα.
Οι μετεωρολόγοι παρακολουθούν τις θερμοκρασίες σε
συγκεκριμένη περιοχή του Ειρηνικού και θεωρούν ότι επικρατούν συνθήκες Ελ Νίνιο
όταν αυτές παραμένουν τουλάχιστον 0,5 βαθμούς Κελσίου υψηλότερα από τα κανονικά
επίπεδα, σε συνδυασμό με τις αντίστοιχες μεταβολές στην ατμόσφαιρα.
Υπάρχουν, ωστόσο, διαφορετικοί τρόποι μέτρησης της
έντασής του. Τα ρεκόρ που έχουν ήδη καταρριφθεί αφορούν ημερήσιες μετρήσεις της
θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας σε σύγκριση με τον μακροχρόνιο
ιστορικό μέσο όρο.
Άλλοι δείκτες λαμβάνουν υπόψη και το γεγονός ότι συνολικά
οι τροπικοί ωκεανοί έχουν θερμανθεί εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής. Με βάση
αυτούς, το σημερινό Ελ Νίνιο δεν έχει ακόμη κατακτήσει την πρώτη θέση στην
ιστορία, αν και αναμένονται νέες μετρήσεις καθώς το φαινόμενο εξελίσσεται.
Τι μπορεί να σημαίνει για την Ευρώπη
Οι επιπτώσεις του Ελ Νίνιο στην Ευρώπη είναι πολύ
λιγότερο άμεσες και προβλέψιμες από ό,τι σε περιοχές που βρίσκονται κοντύτερα
στον τροπικό Ειρηνικό. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η ευρωπαϊκή ήπειρος
βρίσκεται εκτός του πεδίου επιρροής του.
Σύμφωνα με την ανάλυση του Κοινού Κέντρου Ερευνών της
Ευρωπαϊκής Επιτροπής (JRC), το Ελ Νίνιο του 2026-2027 θα μπορούσε να αποδειχθεί
τόσο ισχυρό ώστε να ανατρέψει ακόμη και το συνηθισμένο μοτίβο που παρατηρείται
στην Ευρώπη.
Αντί για τις χαμηλότερες από το κανονικό θερμοκρασίες του
φθινοπώρου που έχουν συνδεθεί με προηγούμενα επεισόδια Ελ Νίνιο, αυτή τη φορά η
Ευρώπη ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με θερμοκρασίες υψηλότερες από τα
φυσιολογικά επίπεδα, με τη θερμή απόκλιση να ενισχύεται όσο πλησιάζουμε προς
την άνοιξη του 2027.
Στη βορειοδυτική Ευρώπη, παράλληλα, αυξάνονται οι
πιθανότητες για περισσότερες βροχές και θυελλώδεις συνθήκες κατά τα τέλη του
φθινοπώρου και τις αρχές του χειμώνα.
Το Met Office έχει ήδη εντοπίσει ενδείξεις αυξημένων
βροχοπτώσεων και καταιγίδων στη Βρετανία, ιδιαίτερα καθώς πλησιάζουν ο
Νοέμβριος και ο Δεκέμβριος.
Το ιστορικό προηγούμενο δείχνει γιατί οι επιστήμονες
παρακολουθούν στενά την εξέλιξη. Ο χειμώνας του 2015-2016, ο οποίος συνέπεσε με
ένα πολύ ισχυρό Ελ Νίνιο, έφερε αλλεπάλληλες μεγάλες καταιγίδες και πλημμύρες
που χαρακτηρίστηκαν τότε από ειδικούς ως οι πιο ακραίες που είχαν καταγραφεί.
Υπάρχει επίσης συσχέτιση ορισμένων επεισοδίων Ελ Νίνιο με
ψυχρές εισβολές προς το τέλος του χειμώνα στη Βρετανία, αλλά οι επιστήμονες
προειδοποιούν ότι ο συγκεκριμένος δεσμός δεν είναι ισχυρός.
Ο εξαιρετικά ψυχρός χειμώνας του 2009-2010, για
παράδειγμα, συνέπεσε με Ελ Νίνιο. Αντίθετα, ο χειμώνας του 2006-2007, επίσης σε
περίοδο Ελ Νίνιο, ήταν ασυνήθιστα θερμός.
Με άλλα λόγια, ένα πολύ ισχυρό Ελ Νίνιο δεν μεταφράζεται
αυτομάτως σε έναν συγκεκριμένο τύπο ευρωπαϊκού χειμώνα.
Από πλημμύρες μέχρι ξηρασίες και πυρκαγιές
Σε παγκόσμιο επίπεδο, τα σημάδια του φαινομένου είναι ήδη
ορατά.
Το Ελ Νίνιο αυξάνει την πιθανότητα καταιγίδων και
πλημμυρών σε ορισμένες περιοχές, ενώ σε άλλες ενισχύει τον κίνδυνο ξηρασίας και
δασικών πυρκαγιών.
Στην Ινδία, για παράδειγμα, οι βροχές του νοτιοδυτικού
μουσώνα έως τις 22 Σεπτεμβρίου ήταν 15% χαμηλότερες από τα φυσιολογικά επίπεδα.
Αυξημένος κίνδυνος πλημμυρών προβλέπεται σε παράκτιες
περιοχές του Ισημερινού και του Περού, καθώς και στις νότιες Ηνωμένες
Πολιτείες, ενώ μεγαλύτερη απειλή ξηρασίας και πυρκαγιών αντιμετωπίζουν μεταξύ
άλλων η Βραζιλία, η Αυστραλία και η Ινδονησία.
Στην Ινδονησία, μάλιστα, οι πυρκαγιές που τροφοδοτούνται
από τις συνθήκες του Ελ Νίνιο επηρεάζουν περίπου 12,5 εκατομμύρια ανθρώπους,
σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της χώρας.
Την ίδια στιγμή, μία από τις χαρακτηριστικές συνέπειες
του φαινομένου είναι η εξασθένηση της δραστηριότητας των τυφώνων στον Ατλαντικό
λόγω των αλλαγών στους ανέμους σε μεγάλα ύψη.
Μέχρι τις 22 Σεπτεμβρίου του 2026 δεν είχε σχηματιστεί
ούτε ένας τυφώνας στον Ατλαντικό, γεγονός που συνιστούσε ρεκόρ για την πιο
όψιμη ημερομηνία χωρίς εμφάνιση τυφώνα από τότε που άρχισε η δορυφορική
παρακολούθηση.
Τι περιμένουν στις ΗΠΑ
Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, οι Ηνωμένες Πολιτείες
προετοιμάζονται επίσης για έναν ασυνήθιστο χειμώνα.
Το Κέντρο Κλιματικών Προβλέψεων της NOAA εκτιμά ότι
υπάρχει πάνω από 90% πιθανότητα να εξελιχθεί το φαινόμενο σε πολύ ισχυρό Ελ
Νίνιο κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου και του χειμώνα.
Οι υψηλότερες θερμοκρασίες στον ανατολικό τροπικό Ειρηνικό
τείνουν να μετατοπίζουν τον αεροχείμαρρο νοτιότερα.
Αυτό συνδέεται στις ΗΠΑ με περισσότερο βροχερές και
θυελλώδεις συνθήκες, καθώς και αυξημένες πιθανότητες βροχής και χιονιού στην
Καλιφόρνια και στις νότιες Πολιτείες. Οι βόρειες περιοχές, αντίθετα, τείνουν να
έχουν λιγότερες καταιγίδες και ηπιότερο χειμώνα.
Το Ελ Νίνιο μπορεί επίσης να αυξήσει τον κίνδυνο
παράκτιων πλημμυρών κατά τις υψηλές παλίρροιες, ιδιαίτερα στη δυτική ακτή.
Ωστόσο, ακόμη και ένα εξαιρετικά ισχυρό φαινόμενο δεν
εγγυάται ότι όλα αυτά τα σενάρια θα επαληθευτούν.
Φόβοι για τρόφιμα, τιμές και νέες ανθρωπιστικές κρίσεις
Οι μεγαλύτερες συνέπειες ενός ισχυρού Ελ Νίνιο μπορεί
τελικά να μην αφορούν μόνο τον καιρό.
Το JRC προειδοποιεί ότι οι επιπτώσεις του φαινομένου
αναμένεται να γίνουν αισθητές σε πολλές περιοχές κατά τη διάρκεια του 2026 και
του 2027 και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να επιμείνουν ακόμη και μετά την
κορύφωσή του.
Η ακραία ζέστη προβλέπεται να ενισχυθεί στις τροπικές και
υποτροπικές περιοχές από τον Σεπτέμβριο, να κορυφωθεί μεταξύ Δεκεμβρίου 2026
και Φεβρουαρίου 2027 και να συνεχιστεί έως την άνοιξη.
Ο κίνδυνος ξηρασίας αναμένεται να αυξηθεί σε μεγάλες
περιοχές της Αυστραλίας, της Νοτιοανατολικής Ασίας, της νότιας Αφρικής και της
Κεντρικής Αμερικής, ενώ ανάλογη απειλή υπάρχει για το Σαχέλ και την ινδική
υποήπειρο εάν το φαινόμενο συνεχίσει να ενισχύεται.
Αντίθετα, η Ανατολική Αφρική, τμήματα της Κεντρικής και
Ανατολικής Ασίας και μεγάλες περιοχές της Βόρειας και Νότιας Αμερικής μπορεί να
δεχθούν περισσότερες βροχοπτώσεις. Περισσότερο νερό, όμως, δεν σημαίνει
απαραίτητα καλύτερες συνθήκες για τη γεωργία, καθώς οι έντονες βροχές μπορούν
να προκαλέσουν διάβρωση των εδαφών, απώλεια θρεπτικών συστατικών και πλημμύρες
στις καλλιέργειες.
Ιδιαίτερη ανησυχία υπάρχει και για την επισιτιστική
ασφάλεια. Οι αποδόσεις των καλλιεργειών ενδέχεται να επηρεαστούν σε μεγάλες
περιοχές της υποσαχάριας Αφρικής, της Ινδίας, της Κίνας, της Αυστραλίας και της
Βραζιλίας.
Οι τιμές του σκληρού σίτου προβλέπεται να αυξηθούν
σημαντικά όσο ενισχύεται το Ελ Νίνιο, ενώ μικρότερη άνοδος μπορεί να καταγραφεί
στο καλαμπόκι. Για το ρύζι, τα μοντέλα δείχνουν αρχικά μικρή υποχώρηση και στη
συνέχεια αύξηση των τιμών.
Παράλληλα, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι το φαινόμενο
μπορεί να επιδεινώσει ήδη υπάρχουσες ανθρωπιστικές κρίσεις, ιδιαίτερα σε
περιοχές όπου η ξηρασία ή οι πλημμύρες έρχονται να προστεθούν σε ένοπλες
συγκρούσεις, εκτοπισμούς πληθυσμών και επισιτιστική ανασφάλεια.
Χώρες της Κεντρικής Αφρικής, μαζί με το Σουδάν, τη
Σομαλία, το Νότιο Σουδάν και το Τσαντ, βρίσκονται μεταξύ εκείνων που εμφανίζουν
τα υψηλότερα επίπεδα ανθρωπιστικού κινδύνου, ενώ ιδιαίτερη ανησυχία υπάρχει και
για τον Ισημερινό, τη Βενεζουέλα και την Αϊτή.
Οι επιστήμονες επιμένουν, πάντως, σε μία κρίσιμη
επισήμανση: κάθε Ελ Νίνιο είναι διαφορετικό. Η πρωτοφανής ένταση που
καταγράφεται στις θερμοκρασίες του Ειρηνικού δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι και
οι επιπτώσεις θα είναι αντίστοιχα πρωτοφανείς.
«Οι επιστήμονες εξακολουθούν να αξιολογούν εάν οι
επιπτώσεις θα είναι ανάλογες του μεγέθους του, αλλά ήδη βλέπουμε σε ολόκληρο
τον κόσμο τις συνέπειες που αναμέναμε», σημειώνει ο καθηγητής Άνταμ Σκέιφ.