Δύο αυθεντικά θραύσματα από τον γλυπτό διάκοσμο του Παρθενώνα, τα οποία ανήκουν στις συλλογές του Βρετανικού Μουσείου, πρόκειται να παρουσιαστούν σε μεγάλη έκθεση στη Φρανκφούρτη, φέρνοντας στο προσκήνιο για ακόμη μία φορά το ζήτημα των Γλυπτών του Παρθενώνα.
Την ίδια ώρα, το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο απέρριψε
ομόφωνα το αίτημα των Γερμανών διοργανωτών για προσωρινό δανεισμό αρχαιοτήτων
από τρία ελληνικά μουσεία.
Η απόφαση ελήφθη την 1η Σεπτεμβρίου και συνδέεται άμεσα
με το γεγονός ότι θα παρουσιάζονταν στην ίδια έκθεση με αυθεντικά θραύσματα του
Παρθενώνα που το Βρετανικό Μουσείο θα παραχωρούσε ως δάνειο.
Δώδεκα έργα από το Βρετανικό Μουσείο
Κατά τη συνεδρίαση του ΚΑΣ έγινε γνωστό ότι το Βρετανικό
Μουσείο έχει δεχθεί να συμμετάσχει στην έκθεση με συνολικά 12 έργα. Πρόκειται
για δέκα αντίγραφα και δύο πρωτότυπα θραύσματα του γλυπτού διακόσμου του
Παρθενώνα.
Η συμμετοχή του Λονδίνου έγινε γνωστή έπειτα από σχετικό
ερώτημα της Διεύθυνσης Αρχαιολογικών Μουσείων, Εκθέσεων και Εκπαιδευτικών
Προγραμμάτων προς τους διοργανωτές της έκθεσης.
Απέναντι στο ελληνικό αίτημα για συμμετοχή, αρνητική ήταν
και η εισήγηση της Διεύθυνσης Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών
του υπουργείου Πολιτισμού.
Το σκεπτικό ήταν ότι η παρουσία ελληνικών αρχαιοτήτων σε
μια έκθεση όπου το Βρετανικό Μουσείο θα παρουσίαζε ως δάνειο θραύσματα του
Παρθενώνα θα μπορούσε να έρθει σε αντίθεση με τη σταθερή ελληνική θέση υπέρ της
επανένωσης των Γλυπτών.
Τι ζήτησε το μουσείο της Φρανκφούρτης
Το Liebieghaus Skulpturensammlung είχε απευθυνθεί στην
ελληνική πλευρά ζητώντας συνολικά 12 αρχαιότητες από το Μουσείο Ακρόπολης, το
Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων.
Ανάμεσα στα αντικείμενα που ζητήθηκαν βρίσκονταν εννέα
θραύσματα του Παρθενώνα από το Μουσείο Ακρόπολης. Σχεδιαζόταν να εκτεθούν μαζί
με τα δύο αυθεντικά θραύσματα που θα δανείσει το Βρετανικό Μουσείο.
Το ΚΑΣ, ωστόσο, τάχθηκε ομόφωνα κατά της συμμετοχής των
ελληνικών μουσείων.
Η απόφαση δεν αποτελεί αξιολόγηση της επιστημονικής ή
μουσειολογικής αξίας της έκθεσης.
Το ζήτημα για την ελληνική πλευρά είναι το πλαίσιο μέσα
στο οποίο θα παρουσιάζονταν.
Η ελληνική θέση για την ενότητα του μνημείου
Η Ελλάδα υποστηρίζει διαχρονικά ότι τα Γλυπτά του
Παρθενώνα δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως ανεξάρτητα έργα τέχνης που ανήκουν
σε διαφορετικές συλλογές.
Αποτελούν τμήματα ενός ενιαίου μνημειακού και γλυπτικού
συνόλου, το οποίο έχει διαμελιστεί και βρίσκεται σήμερα σε διαφορετικές χώρες.
Με αυτή τη λογική, η συμμετοχή ελληνικών μουσείων σε μια
έκθεση όπου θραύσματα από την Αθήνα θα παρουσιάζονταν μαζί με θραύσματα του
Παρθενώνα που το Βρετανικό Μουσείο παραχωρεί ως δάνειο θα μπορούσε να θεωρηθεί
ασύμβατη με την ελληνική διεκδίκηση για την επανένωσή τους.
Το ζήτημα του «δανεισμού»
Οι διεθνείς δανεισμοί αποτελούν συνηθισμένη πρακτική για
το Βρετανικό Μουσείο. Έργα από τις συλλογές του μετακινούνται προσωρινά σε
μουσεία άλλων χωρών, ενώ αντίστοιχα το Λονδίνο υποδέχεται αρχαιότητες και έργα
τέχνης από ξένες συλλογές.
Για την ελληνική πλευρά, ένας δανεισμός προϋποθέτει ότι ο
φορέας που παραχωρεί το αντικείμενο αναγνωρίζεται ως έχων το δικαίωμα διάθεσής
του. Αυτό ακριβώς αποτελεί ένα από τα βασικά σημεία της διαφωνίας μεταξύ
Ελλάδας και Βρετανίας.
Το Βρετανικό Μουσείο έχει τα τελευταία χρόνια προβάλλει
περισσότερο τη λογική των διεθνών συνεργασιών και των αμοιβαίων δανεισμών,
παρουσιάζοντάς την ως πιθανό μοντέλο για μια μελλοντική διευθέτηση γύρω από τα
Γλυπτά του Παρθενώνα.
Ο διευθυντής του μουσείου, Νίκολας Κάλιναν, έχει
επικαλεστεί μάλιστα τη συμφωνία Βρετανίας και Γαλλίας για τον δανεισμό της
Ταπισερί της Μπαγιέ στο Λονδίνο ως χαρακτηριστικό παράδειγμα των δυνατοτήτων
που μπορούν να προσφέρουν οι συνεργασίες ανάμεσα σε μεγάλα μουσεία και κράτη.
Η έκθεση «Athena, the Stage is Yours: The Parthenon Puzzle»
Η έκθεση στο Liebieghaus Skulpturensammlung ανοίγει για
το κοινό στις 18 Νοεμβρίου 2026 και είναι αφιερωμένη στα γλυπτά των αετωμάτων
του Παρθενώνα.
Σύμφωνα με το μουσείο, στο επίκεντρο βρίσκονται νέα
ευρήματα που προέκυψαν από πολυετή ερευνητική προσπάθεια υπό τον Βίντσεντς
Μπρίνκμαν, επικεφαλής του Τμήματος Αρχαιοτήτων του Liebieghaus.
Η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε σύγχρονες μεθόδους,
επιχειρώντας να διατυπώσει μια αρχαιολογικά τεκμηριωμένη πρόταση για την πλήρη
ανασύνθεση του ανατολικού αετώματος του Παρθενώνα.
Η διοργάνωση παρουσιάζει για πρώτη φορά στο κοινό τα
αποτελέσματα αυτής της έρευνας, συνδυάζοντας σημαντικά διεθνή δάνεια, μεταξύ
των οποίων και έργα από το Βρετανικό Μουσείο, με επιλεγμένα αντικείμενα από τη
συλλογή του Liebieghaus.